Mười bông hoa thép trên trận địa pháo

PHẦN 1. LAM HẠ – VÙNG ĐẤT GIỮ MẠCH GIAO THÔNG

Những năm 1965–1967, Lam Hạ, nay thuộc thành phố Phủ Lý, Hà Nam, nằm trên một khu vực giao thông quan trọng.

Quốc lộ 1A và tuyến đường sắt Bắc – Nam chạy qua địa bàn. Cầu Phủ Lý, nhà ga và những tuyến đường vận chuyển trở thành những mục tiêu đặc biệt quan trọng trong mạng lưới chi viện từ hậu phương miền Bắc vào chiến trường miền Nam.

Vì thế, máy bay Mỹ liên tục đánh phá khu vực này.

Bom đạn trút xuống cầu.

Xuống đường sắt.

Xuống những trận địa phòng không.

Xuống cả những khu dân cư.

Để bảo vệ quê hương và giữ cho tuyến giao thông không bị tê liệt, Đại đội dân quân phòng không Lam Hạ được thành lập ngày 5/8/1965. Trong đơn vị có một trung đội nữ gồm 24 người. Các nữ dân quân vừa sản xuất, vừa huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu cùng bộ đội chủ lực.

Họ có thể được giao nhiều nhiệm vụ khác nhau.

Có người đứng trên mâm pháo.

Có người tiếp đạn.

Có người cứu thương.

Có người làm nhiệm vụ yểm trợ.

Những cô gái tuổi đôi mươi ấy đã biến một trận địa phòng không thành nơi chiến đấu thực sự.

Và rồi, trong những trận đánh ác liệt nhất, mười cô gái đã lần lượt nằm lại trên chính mảnh đất quê hương mình.

Chú thích ảnh: Trận địa pháo phòng không Lam Hạ – nơi các nữ dân quân cùng bộ đội chiến đấu bảo vệ cầu Phủ Lý và các tuyến giao thông trọng yếu.
Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, tư liệu lịch sử về 10 nữ dân quân Lam Hạ.

PHẦN 2. MƯỜI CÔ GÁI TRÊN MÂM PHÁO

Mười cô gái Lam Hạ là:

Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi, Đinh Thị Tâm, Phan Thị Tuyết, Phạm Thị Lan, Vũ Thị Phương, Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp, Nguyễn Thị Oánh và Đặng Thị Chung.

Họ đều còn rất trẻ.

Người nhỏ tuổi nhất là Nguyễn Thị Thi, mới 16 tuổi.

Có người chưa từng yêu.

Có người vừa mới lập gia đình.

Có người mới chỉ vừa bước vào tuổi thanh xuân.

Nhưng khi tiếng máy bay xuất hiện trên bầu trời, những cô gái ấy không lùi lại.

Họ chạy về phía trận địa.

Mỗi vị trí trên mâm pháo đều có nhiệm vụ của mình.

Một người ngắm.

Một người thao tác.

Một người tiếp đạn.

Những bàn tay nhỏ bé của các cô gái lại gắn với những khẩu pháo lớn.

Giữa tiếng động cơ máy bay và tiếng bom nổ, họ cùng những người lính phòng không tạo nên một lưới lửa bảo vệ quê hương.

Điều đặc biệt là mười cô gái không hy sinh trong cùng một trận đánh.

Họ lần lượt nằm xuống qua ba trận chiến:

Ngày 1/10/1966: sáu người.

Ngày 9/10/1966: ba người.

Ngày 7/7/1967: người thứ mười.

Mười cô gái.

Ba trận đánh.

Gần một năm trời.

Nhưng ký ức về họ đã được người dân Lam Hạ gắn lại thành một câu chuyện chung về những “bông hoa thép” của quê hương.

Chú thích ảnh: Di ảnh 10 nữ dân quân Lam Hạ được phục dựng màu từ những tư liệu chân dung đen trắng; riêng liệt sĩ Nguyễn Thị Thi không có ảnh gốc và được phục dựng từ hình ảnh lưu giữ tại đền thờ.
Nguồn: TTXVN/VietnamPlus, Tuổi Trẻ và Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.

PHẦN 3. NGÀY 1 THÁNG 10 NĂM 1966 – TRẬN ĐÁNH KHỐC LIỆT

Sáng 1/10/1966, máy bay Mỹ lợi dụng thời tiết sương mù, từ nhiều hướng tiến vào khu vực Hà Nam.

Bom bắt đầu trút xuống.

Cầu Phủ Lý.

Đường 1A.

Các trận địa phòng không.

Khu dân cư.

Mục tiêu của chúng là phá hủy những đầu mối giao thông quan trọng và làm tê liệt lực lượng phòng không bảo vệ khu vực.

Trận địa Lam Hạ trở thành một trong những nơi bị đánh phá dữ dội.

Bom nổ liên tiếp.

Đường dây thông tin bị đứt.

Đất đá tung lên.

Nhưng những người trên trận địa vẫn bám vị trí.

Không ai bỏ chạy.

Đến khoảng 9 giờ 45 phút, máy bay Mỹ quay lại tấn công lần thứ hai.

Tại trận địa pháo 37 ly ở thôn Đình Tràng, cuộc chiến tiếp tục diễn ra dữ dội.

Trong lúc chiến đấu, khẩu đội 1 và 2 hết đạn.

Các nữ dân quân lập tức chạy đi tiếp đạn.

Rồi một loạt bom trút xuống trận địa.

Sáu nữ dân quân đã hy sinh:

Đinh Thị Tâm, Phan Thị Tuyết, Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi, Phạm Thị Lan và Vũ Thị Phương.

Họ nằm lại khi tuổi đời chỉ từ 16 đến 20.

Nhưng trận địa vẫn chưa được phép im tiếng.

Sau khi những người đồng đội ngã xuống, lực lượng nữ dân quân dự bị của thôn Đình Tràng lập tức lao vào thay thế các vị trí chiến đấu.

Họ tiếp tục chiến đấu cho đến tận chiều.

Ngày hôm ấy, lực lượng phòng không của ta đã chiến đấu qua nhiều đợt đánh phá và bắn rơi hai máy bay A-4, bắt sống hai phi công Mỹ theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Sáu cô gái đã không còn nữa.

Nhưng khẩu pháo vẫn tiếp tục hướng lên bầu trời.

Chú thích ảnh: Trận địa pháo phòng không Lam Hạ – nơi sáu nữ dân quân hy sinh trong trận đánh ngày 1/10/1966.
Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

PHẦN 4. TÁM NGÀY SAU – BA CÔ GÁI NỮA NẰM LẠI

Chỉ tám ngày sau trận đánh kinh hoàng ấy, Lam Hạ lại rung chuyển.

Ngày 9/10/1966, từ sáng sớm, máy bay Mỹ tiếp tục tập trung đánh phá khu vực Hà Nam.

Hàng chục lượt máy bay tiến vào.

Mục tiêu lần này vẫn là những tuyến giao thông và trận địa phòng không bảo vệ cầu Phủ Lý.

Những khẩu pháo trên mặt đất đồng loạt khai hỏa.

Bom và đạn pháo cùng xé nát bầu trời.

Khoảng 8 giờ 30 phút, một trận địa pháo cao xạ 100 ly bị trúng bom.

Ba nữ dân quân:

Nguyễn Thị Thuận.

Trần Thị Thẹp.

Nguyễn Thị Oánh.

đã hy sinh cùng một số chiến sĩ khác.

Chín cô gái đã nằm lại chỉ trong tám ngày.

Nhưng cuộc chiến vẫn tiếp tục.

Những người còn sống tiếp tục trở về trận địa.

Bởi phía sau trận địa là cầu Phủ Lý.

Là đường sắt.

Là quốc lộ.

Là những đoàn xe đang chở hàng hóa và vũ khí vào chiến trường.

Và bởi vậy, mỗi lần pháo lại vang lên, họ biết mình đang bảo vệ điều gì.

Chú thích ảnh: Trận địa phòng không Lam Hạ và chân dung các nữ dân quân hy sinh trong những trận đánh tháng 10/1966.
Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; Báo Quân đội nhân dân.

PHẦN 5. ĐẶNG THỊ CHUNG – NGƯỜI THỨ MƯỜI

Gần một năm trôi qua.

Chín cô gái đã nằm lại.

Nhưng chiến tranh vẫn chưa kết thúc.

Ngày 7/7/1967, máy bay Mỹ tiếp tục đánh phá Hà Nam.

Lần này, chúng tập trung vào các trận địa phòng không, trong đó có trận địa pháo 57 ly.

Những khẩu pháo lại đồng loạt khai hỏa.

Các chiến sĩ và dân quân bám chặt trận địa.

Không quân Mỹ liên tục bổ nhào.

Bom rơi xuống.

Nhưng những khẩu pháo vẫn tiếp tục bắn trả.

Sau gần một ngày chiến đấu, lực lượng phòng không của ta bắn cháy một máy bay A-4.

Nhưng tại trận địa ấy, Đặng Thị Chung, nữ dân quân thứ mười của Lam Hạ, đã hy sinh. Theo tư liệu Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chị hy sinh trong tư thế đang quay cự ly nòng pháo.

Vậy là mười cô gái đã lần lượt nằm xuống.

Không cùng một ngày.

Không cùng một trận địa.

Nhưng cùng chung một lý tưởng.

Cùng chung một nhiệm vụ.

Và cùng chung một nơi mà họ đã chiến đấu để bảo vệ:

quê hương Lam Hạ.

Chú thích ảnh: Liệt sĩ Đặng Thị Chung – nữ dân quân thứ mười của Lam Hạ hy sinh ngày 7/7/1967 tại trận địa pháo phòng không.
Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

PHẦN 6. CÂU CHUYỆN VỀ NGUYỄN THỊ THI – CÔ GÁI 16 TUỔI

Trong mười cô gái Lam Hạ, Nguyễn Thị Thi là người trẻ nhất.

Chị hy sinh khi mới 16 tuổi.

Tuổi 16 đáng lẽ phải là tuổi của trường lớp, gia đình và những ước mơ đầu đời.

Nhưng chiến tranh đã đưa cô gái ấy lên trận địa pháo.

Trong trận đánh ngày 1/10/1966, Nguyễn Thị Thi bị thương rất nặng.

Người anh trai của chị đưa chị vào nơi cấp cứu.

Biết mình khó qua khỏi, chị vẫn nghĩ đến những người đồng đội đang chiến đấu.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, trong những giây phút cuối cùng, chị nói với anh trai:

“Đặt em xuống đây rồi anh quay lại đánh Mỹ tiếp đi, nhớ phải thắng đó.”

Sau đó, vết thương quá nặng khiến chị không thể qua khỏi.

Nguyễn Thị Thi ra đi khi tuổi đời mới 16.

Chị thậm chí không để lại được một tấm ảnh gốc.

Nhiều năm sau, hình ảnh của chị được phục dựng từ những tư liệu và hình ảnh lưu giữ tại đền thờ.

Một khuôn mặt trẻ.

Một cô gái chưa kịp sống hết tuổi thanh xuân.

Nhưng tên tuổi của chị đã trở thành một phần ký ức không thể quên của Lam Hạ.

Chú thích ảnh: Hình ảnh phục dựng của liệt sĩ Nguyễn Thị Thi, nữ dân quân Lam Hạ hy sinh khi mới 16 tuổi.
Nguồn: Tuổi Trẻ; tư liệu phục dựng được lưu giữ tại đền thờ 10 nữ liệt sĩ Lam Hạ.

PHẦN 7. MƯỜI CÔ GÁI – MƯỜI BÔNG HOA THÉP

Mười cô gái Lam Hạ đã hy sinh trong những ngày tháng khác nhau.

Nhưng mỗi người đều để lại một câu chuyện.

Nguyễn Thị Thu.

Nguyễn Thị Thi.

Đinh Thị Tâm.

Phan Thị Tuyết.

Phạm Thị Lan.

Vũ Thị Phương.

Nguyễn Thị Thuận.

Trần Thị Thẹp.

Nguyễn Thị Oánh.

Đặng Thị Chung.

Họ hy sinh khi tuổi đời chỉ từ 16 đến khoảng đôi mươi.

Có người nằm lại ngay trên mâm pháo.

Có người hy sinh sau khi bị thương.

Có người ra đi khi đang làm nhiệm vụ tiếp đạn.

Nhưng tất cả đều có một điểm chung:

Không ai rời khỏi vị trí chiến đấu khi Tổ quốc cần họ ở đó.

Trong những năm chiến tranh phá hoại, lực lượng dân quân Lam Hạ đã cùng bộ đội chiến đấu bảo vệ cầu Phủ Lý, nhà ga và các tuyến giao thông quan trọng. Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, lực lượng dân quân Lam Hạ đã tham gia gần 121 trận trong giai đoạn 1965–1972, bắn rơi 5 máy bay và bắt sống 2 phi công Mỹ.

Mười cô gái chính là những gương mặt tiêu biểu nhất của lực lượng ấy.

Chú thích ảnh: Di ảnh màu của 10 nữ Anh hùng, liệt sĩ dân quân Lam Hạ được phục dựng từ ảnh đen trắng và tư liệu lịch sử.
Nguồn: TTXVN/VietnamPlus, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.

PHẦN 8. LAM HẠ HÔM NAY

Chiến tranh đã đi qua.

Những trận địa pháo năm xưa giờ trở thành những địa điểm tưởng niệm.

Nơi từng vang tiếng bom đạn nay có những nén hương.

Những người dân Lam Hạ vẫn nhớ về mười cô gái.

Hằng năm, vào ngày 1/10, các cựu nữ dân quân, thân nhân liệt sĩ và người dân địa phương cùng tổ chức ngày giỗ chung cho mười nữ liệt sĩ. Người dân gọi đó là “ngày giỗ trận”.

Năm 1997, địa phương xây dựng đài tưởng niệm các liệt sĩ dân quân Lam Hạ. Sau đó, khu di tích tiếp tục được đầu tư, trong đó có đền thờ các anh hùng liệt sĩ và miếu thờ mười nữ dân quân Lam Hạ.

Năm 2010, Đại đội dân quân phòng không Lam Hạ được phong tặng danh hiệu Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; liệt sĩ Nguyễn Thị Thi được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày hôm nay, những cô gái ấy vẫn được nhắc tên.

Không phải như những con người xa lạ trong sách lịch sử.

Mà như những người con của chính mảnh đất Lam Hạ.

5

Chú thích ảnh: Đền thờ và khu di tích trận địa pháo phòng không Lam Hạ – nơi tưởng niệm 10 nữ liệt sĩ dân quân Lam Hạ.
Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; Báo Quân đội nhân dân.

LỜI KẾT

MƯỜI BÔNG HOA THÉP KHÔNG BAO GIỜ HÉO

Người ta thường nhớ đến Lam Hạ bằng một con số:

Mười.

Nhưng phía sau con số ấy là mười cuộc đời.

Mười cô gái từng có gia đình để yêu thương.

Có quê hương để trở về.

Có những ước mơ của tuổi trẻ.

Có những ngày bình thường mà họ chưa bao giờ được sống trọn vẹn.

Họ đã chọn đứng trên trận địa.

Khi bom rơi, họ không chạy khỏi khẩu pháo.

Khi đồng đội ngã xuống, những người còn lại bước lên thay vị trí.

Và khi đến lượt mình, họ cũng nằm lại.

Mười cô gái Lam Hạ không hy sinh trong cùng một ngày.

Nhưng lịch sử đã đặt họ cạnh nhau.

Mười bông hoa thép.

Mười tuổi xuân.

Mười cái tên được viết bằng máu trên mảnh đất Hà Nam.

Ngày hôm nay, chiến tranh đã lùi xa.

Những cô gái ấy không thể trở về.

Nhưng câu chuyện của họ vẫn còn đó.

Để mỗi thế hệ sau khi đi qua Lam Hạ đều hiểu rằng:

Có một thời, những cô gái tuổi mười sáu, mười bảy, đôi mươi đã đứng trên mâm pháo, đối mặt với máy bay và bom đạn để giữ lấy quê hương.

Và chính vì có những người như họ,

chúng ta mới có ngày hôm nay.

Chú thích ảnh: Không gian tưởng niệm 10 nữ liệt sĩ dân quân Lam Hạ ngày nay – nơi lưu giữ ký ức về những “bông hoa thép” của thời hoa lửa.
Nguồn tham khảo: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Báo Quân đội nhân dân và các tư liệu về Khu di tích Lam Hạ.