MƯỜI BÔNG HOA THÉP TRÊN VÙNG ĐẤT LAM HẠ
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, bên cạnh bộ đội chủ lực và bộ đội địa phương, lực lượng dân quân du kích ở các địa phương đã góp phần rất quan trọng vào sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Trên mảnh đất Lam Hạ, thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam, đã có một đại đội dân quân phòng không đặc biệt, nơi những cô gái tuổi đời còn rất trẻ đã cầm súng, sát cánh cùng bộ đội đánh trả máy bay Mỹ.
Thời kỳ ấy, quanh thị xã Phủ Lý có nhiều trận địa pháo phòng không được bố trí để ngăn chặn máy bay Mỹ đánh phá miền Bắc. Riêng xã Lam Hạ có tới tám trận địa nằm ở các thôn Đình Tràng, Hòa Lạc và Đường Ấm. Để hỗ trợ bộ đội cao xạ chiến đấu, ngày 5 tháng 8 năm 1965, Đại đội dân quân phòng không Lam Hạ được thành lập.
Hưởng ứng lời kêu gọi đánh giặc cứu nước, nhiều cô gái Lam Hạ đã tình nguyện viết đơn gia nhập lực lượng dân quân phòng không. Họ có người vừa rời ghế nhà trường, có người là nông dân, giáo viên, công nhân. Tuổi đời của các chị còn rất trẻ, chỉ khoảng mười sáu đến đôi mươi. Ban ngày, các chị vẫn làm ruộng, lao động sản xuất, chăm lo việc nhà; khi có báo động, các chị lại lập tức chạy ra trận địa, tiếp đạn, tải thương và trực tiếp chiến đấu bên mâm pháo.
Việc học kỹ thuật, chiến thuật sử dụng pháo phòng không không hề dễ dàng, nhất là với những cô gái trẻ vốn quen với ruộng đồng, trường lớp và công việc đời thường. Nhưng bằng quyết tâm lớn, bằng lòng yêu nước và sự động viên của bộ đội, nhân dân, các chị đã nhanh chóng làm chủ nhiều vị trí chiến đấu trên pháo 57 ly, pháo 37 ly và súng máy phòng không 14,5 ly. Từ những cô gái bình dị của làng quê, các chị trở thành những chiến sĩ gan dạ nơi trận địa.
Sáng ngày 1 tháng 10 năm 1966, còi báo động vang lên khi máy bay Mỹ bay về phía Nam đồng bằng Bắc Bộ. Không chần chừ, các nữ dân quân Lam Hạ tức tốc chạy ra trận địa. Trên bầu trời, máy bay địch gầm rú; dưới mặt đất, bom đạn trút xuống cầu, đường sắt, trận địa pháo và nhiều vị trí quanh Phủ Lý. Trong khói lửa ác liệt ấy, các chị vẫn bình tĩnh bám trận địa, phối hợp cùng bộ đội chiến đấu, chờ máy bay địch lọt vào tầm ngắm mới trút lửa đạn.
Đến gần 10 giờ 30 phút, trận địa pháo 37 ly ở thôn Đình Tràng bị bom địch đánh trúng. Loạt bom dữ dội đã cướp đi sinh mạng của sáu nữ dân quân Lam Hạ: Đinh Thị Tâm, Trần Thị Tuyết, Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi, Phạm Thị Lan và Vũ Thị Phương. Các chị đã ngã xuống ngay trên trận địa, khi tuổi đời còn rất trẻ, khi ước mơ về cuộc sống bình yên vẫn còn dang dở.
Chỉ tám ngày sau, ngày 9 tháng 10 năm 1966, trong một trận đánh trả máy bay Mỹ khác tại trận địa pháo 57 ly ở Đường Ấm, ba cô gái Lam Hạ nữa là Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp và Nguyễn Thị Oánh tiếp tục anh dũng hy sinh. Rồi đến ngày 7 tháng 7 năm 1967, tại trận địa pháo 57 ly ở Hòa Lạc, nữ dân quân Đặng Thị Chung cũng ngã xuống, trở thành người con gái thứ mười của Lam Hạ hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.
Mỗi người trong các chị đều có một câu chuyện riêng khiến người nghe không khỏi nghẹn ngào. Chị Đinh Thị Tâm trước ngày hy sinh còn đề nghị bố vào làm thay ở xưởng may để mình ra trận địa trực chiến. Khi chị ngã xuống, tay vẫn cầm đạn pháo, mái tóc dài vướng vào thân pháo như một hình ảnh vừa bi tráng, vừa đau thương.
Hai chị em ruột Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi cũng cùng ra trận trong buổi sáng định mệnh ấy. Trước khi đi, các chị còn dặn mẹ ở nhà trú bom cẩn thận, nếu có điều gì xảy ra thì mẹ đừng quá đau buồn. Chị Thu hy sinh ngay tại trận địa, còn chị Thi bị thương nặng. Khi tỉnh lại, chị vẫn giục anh trai nhanh chóng trở về vị trí chiến đấu. Trước khi ra đi, chị còn nhường thuốc mê cho thương binh khác.
Chị Nguyễn Thị Thuận dù bị thương nặng vẫn cố giấu nỗi đau để mẹ bớt buồn. Chị động viên mẹ rằng nếu chân có bị cưa mất, khi khỏe lại sẽ đi bán hàng cho hợp tác xã. Lời nói ấy giản dị mà khiến người nghe nhói lòng, bởi nó chứa đựng sự lạc quan, lòng hiếu thảo và ý chí kiên cường của một cô gái trẻ trước giây phút sinh tử.
Chị Đặng Thị Chung từng nói với mẹ rằng mình đi chiến đấu để đất nước hết chiến tranh, để gia đình thoát cảnh nghèo khổ. Sau ngày chị hy sinh, anh trai chị cũng tình nguyện ra trận và sau đó hy sinh trên chiến trường Quảng Trị. Chị Trần Thị Thẹp có người yêu là bộ đội, nhưng lời cầu hôn từ chiến trường gửi về đã đến khi chị không còn nữa. Chị Nguyễn Thị Oánh là cô giáo, vừa lập gia đình với một chiến sĩ phòng không, chưa kịp có con thì đã ngã xuống; chưa đầy một năm sau, chồng chị cũng hy sinh trên trận địa.
Mười cô gái Lam Hạ không hy sinh trong cùng một ngày, nhưng các chị cùng chung một lý tưởng, một lòng yêu nước và một tinh thần chiến đấu bất khuất. Các chị ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, để lại sau lưng bao ước mơ, tình yêu, gia đình và những mùa xuân chưa kịp nở. Nhưng chính sự hy sinh ấy đã làm nên một tượng đài bất tử về lòng dũng cảm của phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh.
Nhân dân gọi các chị là Mười nữ Anh hùng Lam Hạ, là mười bông hoa thép trên mảnh đất Phủ Lý kiên cường. Câu chuyện về các chị nhắc nhở thế hệ hôm nay phải biết trân trọng hòa bình, biết ơn những người đã ngã xuống và sống xứng đáng hơn với sự hy sinh của cha anh. Những cô gái Lam Hạ sẽ mãi là biểu tượng đẹp của tuổi trẻ Việt Nam: bình dị trong đời thường, kiên cường trong chiến đấu và bất tử trong lòng dân tộc.
