Mười bước chân trần đoạt hải đăng Hòn Khoai

"Chúng tôi chết vì giải phóng dân tộc! Máu của chúng tôi đổ sẽ tưới cho cây độc lập đơm hoa kết trái!..."

— Lời tuyên bố rực lửa của người chỉ huy Phan Ngọc Hiển trước họng súng xử bắn tại Cà Mau (12/7/1941)

Ở nơi tận cùng bờ cõi hình chữ S, nơi đất phù sa ngày đêm lấn biển và những cánh rừng đước ngập mặn kiên trinh cắm rễ sâu vào lòng sóng gió, có một ngọn hải đăng sừng sững giữa ngút ngàn trùng khơi Hòn Khoai. Suốt hàng trăm năm, ánh đèn ấy quét qua biển đêm Nam Bộ chỉ để dẫn lối cho tàu bè đế quốc; nhưng đến một đêm giông bão tháng Chạp năm 1940, chính ngọn đèn ấy đã bừng nở thành ngọn đuốc tự do, soi rọi vào trang sử vệ quốc bằng máu và khí phách của một người thầy giáo thanh xuân: Phan Ngọc Hiển.

Sinh ra bên dòng sông Hậu hiền hòa của đất Cần Thơ, mang trong mình tâm hồn khoáng đạt của kẻ sĩ Nam Bộ, chàng thanh niên Phan Ngọc Hiển sớm nhìn thấu nỗi đau nhục nhã của kiếp dân vong quốc dưới ách bảo hộ thực dân. Tốt nghiệp sư phạm, anh không chọn con đường an nhàn nơi phố thị hoa lệ mà tình nguyện dấn thân về miền rừng thiêng nước độc Tân Ân — dải đất cuối trời Cà Mau. Trong manh áo bà ba nâu bạc màu phơi sương gió, bên mái trường tranh liêu xiêu soi bóng xuống dòng kinh rạch, người thầy giáo trẻ đã thắp lên ngọn đèn dầu giữa màn đêm tăm tối, kiên trì gieo từng con chữ cho những đứa con của ngư dân nghèo đói. Nhưng anh hiểu sâu sắc rằng, chữ nghĩa giữa chốn tôi đòi sẽ mãi là hư vọng nếu người dân không có quyền làm chủ vận mệnh non sông. Đêm đêm, sau những giờ dạy học, ngòi bút sắc bén của người làm báo Phan Ngọc Hiển lại cất lên tiếng nói tố cáo chế độ bóc lột hà khắc trên các tờ báo tiến bộ ở Sài Gòn, đồng thời âm thầm truyền bá ngọn lửa cách mạng vào lòng bà con xóm rẫy, bến cá, đánh thức ý chí tự cường đang âm ỉ cháy sau những bộ rễ đước già nua.

Tháng 11 năm 1940, tiếng sét Khởi nghĩa Nam Kỳ bùng nổ rực trời Nam Bộ, giục giã muôn triệu con tim vùng lên đập tan xiềng xích gông cùm. Dù liên lạc với Tỉnh ủy Bạc Liêu gặp muôn vàn trắc trở bởi khoảng cách trùng khơi hiểm trở, nhưng với nhạy cảm chính trị phi thường và bản lĩnh quyết đoán của người cộng sản tiền phong, Phan Ngọc Hiển nhận định: Phải đánh một đòn sấm sét ngay tại điểm huyết mạch quân sự của địch trên biển Tây Nam để phối hợp cùng phong trào toàn xứ. Điểm huyệt ấy chính là Hòn Khoai — pháo đài hải đăng biệt lập giữa biển khơi, nơi quân Pháp bố trí trạm kiểm soát biển nghiêm ngặt.

Đêm 13 tháng 12 năm 1940, giữa lúc biển trời Nam Bộ nổi phong ba cuồn cuộn, một cuộc xuất kích thần kỳ đã diễn ra trong lặng lẽ. Dưới sự chỉ huy mưu lược của Phan Ngọc Hiển, mười nghĩa quân du kích với trang bị chỉ là mác búp mía, gậy tầm vông vạt nhọn và lòng căm thù sục sôi đã bí mật vượt sóng dữ, bám vào từng vách đá dựng đứng tiến lên đỉnh núi Hòn Khoai. Bằng sự mưu trí tuyệt đỉnh và đòn đánh chớp nhoáng, đội quân chân trần đã tiêu diệt gọn tên sếp hải đăng Olivier gian ác cùng thuộc cấp, làm chủ hoàn toàn hòn đảo thiêng liêng mà không để mất một giọt máu đồng đội. Khi ngọn đèn hải đăng do chính bàn tay người cách mạng kiểm soát quét một quầng sáng rực rỡ qua biển đêm, lá cờ đỏ búa liềm kiêu hãnh tung bay trên đỉnh cao Hòn Khoai, xé toạc màn đêm nô lệ bao trùm dải đất phương Nam. Đó là trận đánh duy nhất trong cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ giành thắng lợi trọn vẹn, chiếm lĩnh được một căn cứ hải quân then chốt của thực dân Pháp.

Bãi lầy Khai Long thử lửa thép

Thừa thắng, Phan Ngọc Hiển chỉ huy thuyền chở toàn bộ vũ khí chiến lợi phẩm vượt biển trở về đất liền, phối hợp cùng lực lượng cách mạng địa phương đánh chiếm đồn Kiểm lâm Tân Ân, tuyên bố xóa bỏ chính quyền cai trị của thực dân phong kiến trong niềm hân hoan vỡ òa của đồng bào đất Mũi. Thế nhưng, lịch sử vệ quốc chưa bao giờ là một thảm hoa phẳng lặng. Giữa lúc khí thế quật khởi đang dâng trào, tin dữ từ đất liền truyền tới: Cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ ở các tỉnh trung tâm đã bị thực dân Pháp dìm trong biển máu; quân thù đang tập trung tàu chiến, phi cơ và hàng trung đoàn lê dương điên cuồng vây siết dải đất Cà Mau.

Không một phút nao núng, Phan Ngọc Hiển dẫn dắt đội ngũ rút sâu vào bãi Khai Long — mê cung của rừng đước nguyên sinh bạt ngàn. Dưới làn mưa bom bão đạn và vòng vây khép chặt của hàng trăm tên lính viễn chinh trang bị súng liên thanh tối tân, mười nghĩa quân Hòn Khoai đã viết nên bản trường ca phòng ngự bi tráng bậc nhất. Suốt nhiều ngày đêm ngâm mình trong bùn lầy nước mặn, chịu đói, chịu khát, chịu muỗi rừng bu kín, các chiến sĩ vẫn kiên cường bám trụ từng gốc đước, bắn tới viên đạn cuối cùng để bảo vệ tài liệu của Đảng. Ngày 22 tháng 12 năm 1940, khi nguồn đạn dược cạn kiệt, người chỉ huy Phan Ngọc Hiển cùng đồng đội sa vào tay giặc giữa biển bùn Khai Long trong tư thế của những người chiến thắng đạo đức.

Những tháng ngày giam cầm trong ngục tối Bạc Liêu và khám lớn Cà Mau là địa ngục trần gian mà bọn thực dân dựng lên hòng đè bẹp nhuệ khí của người chỉ huy trẻ. Đòn thù tra tấn man rợ, từ kẹp điện đến dập đinh, không thể khuất phục được một ý chí bằng thép. Không mua chuộc được, không khuất phục được, tòa án quân sự Pháp vội vã tuyên án tử hình Phan Ngọc Hiển cùng chín đồng chí cốt cán.

Sáng ngày 12 tháng 7 năm 1941, tại sân vận động Cà Mau, thực dân Pháp dàn dựng một pháp trường đẫm máu nhằm thị uy tinh thần nhân dân. Trước hàng ngàn đồng bào rưng rưng nước mắt bị dồn đến chứng kiến, mười người con ưu tú của đất rừng phương Nam bước ra với phong thái ung dung, đĩnh đạc như những người dạo bước giữa thảo nguyên. Khi tên đội hành quyết bước tới toan bịt mắt bằng dải băng đen, Phan Ngọc Hiển đã gạt phắt tay hắn, giật phăng mảnh vải dơ bẩn và quắc mắt rền vang: "Chúng tôi không có tội gì phải che mắt! Hãy để chúng tôi nhìn thẳng vào quê hương đất mẹ trước giờ vĩnh quyết!".

Đứng trước họng súng của quân thù chỉ cách vài bước chân, người anh hùng ba mươi mốt tuổi ngẩng cao đầu đón ngọn gió biển lồng lộng từ Cà Mau thổi về. Giữa bầu trời rực rỡ nắng mai, một tiếng thét đanh thép, hùng tráng cất lên chấn động toàn bộ pháp trường, át cả tiếng rít của bầy súng giặc:

"Chúng tôi là những người cộng sản bị quân cướp nước giết hại! Chúng tôi chết vì Tổ quốc, chết vì độc lập tự do của giống nòi! Máu của chúng tôi đổ xuống sẽ tưới mát cho cây độc lập sớm đơm hoa kết trái! Đồng bào hãy tiếp tục tiến lên, đánh đuổi giặc Pháp!..."

Loạt đạn tàn bạo xé toạc không gian, mười người tráng sĩ ngã xuống trên mảnh đất quê hương, nhưng nụ cười ngạo nghễ và ánh mắt rực lửa của Phan Ngọc Hiển đã tạc vào lòng hàng ngàn đồng bào mặt trận một nỗi xúc động khôn nguôi và một ngọn lửa hận thù không bao giờ tắt. Ngày 13 tháng 12 năm ấy đã chính thức được chọn làm Ngày truyền thống cách mạng vẻ vang của Đảng bộ, quân và dân tỉnh Cà Mau.

Ba mươi mốt năm cuộc đời, Phan Ngọc Hiển đã hóa thân trọn vẹn vào hồn thiêng sông núi. Tên của người anh hùng đã trở thành tên huyện, tên trường, tên đài tưởng niệm nơi dải đất phù sa cuối trời Nam. Ngọn hải đăng Hòn Khoai hôm nay vẫn đêm đêm chớp sáng kiêu hãnh giữa muôn trùng sóng vỗ biển Tây Nam, như đôi mắt bất tử của Phan Ngọc Hiển mãi mãi canh giữ sự bình yên và vẹn toàn lãnh hải thiêng liêng của Tổ quốc Việt Nam!