Mười chín Tháng Tám, ánh sao tự do đem tới
Trong cuộc Cách mạng “long trời, lở đất” tháng Tám năm 1945, khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội có ý nghĩa quyết định, thúc đẩy Tổng khởi nghĩa thắng lợi trên phạm vi cả nước, đồng thời để lại cho cách mạng nhiều bài học kinh nghiệm rất quý báu.Ngày 19 tháng 8, từ sáng sớm, các đường phố Hà Nội tràn ngập cờ đỏ sao vàng. Cả Hà Nội xuống đường theo tiếng gọi của Mặt trận Việt Minh, khởi nghĩa giành chính quyền. Tự vệ, công nhân các nhà máy trong nội thành và Gia Lâm được trang bị vũ khí thô sơ tập hợp đội ngũ trước cổng nhà máy, giương cao cờ đỏ sao vàng và biểu ngữ cách mạng, rầm rập tiến về quảng trường Nhà hát Lớn. Nhân dân các khu phố trong nội thành, xếp hàng theo từng khối phụ nữ, thanh niên, viên chức, học sinh, trí thức nối nhau tiến về địa điểm dự mít tinh, vừa đi vừa hô vang khẩu hiệu và hát các bài ca cách mạng.
Từ ngoại thành, trên các ngả đường dẫn vào trung tâm thành phố, hàng vạn bà con nông dân, già trẻ, gái trai đi đầu là các đội tự vệ với đủ các loại vũ khí, gậy gộc, mã tấu, dao phát bờ, câu liêm rầm rập tiến vào nội thành. Đồng bào các huyện lân cận Hà Nội thuộc các tỉnh Hà Đông, Sơn Tây, Bắc Ninh, Hưng Yên như Gia Lâm, Thanh Trì, Thường Tín, Phú Xuyên, Đan Phượng, Hoài Đức theo lệnh Xứ ủy, nườm nượp kéo vào tham gia khởi nghĩa.
Theo đúng kế hoạch, từ sớm, Đội Tự vệ xung phong ngoại thành có mặt ở làng Hạ Yên Quyết cùng tổ chức Thanh niên cứu quốc hô hào bà con tập trung trước đình làng. Đội tuyên bố lật đổ chính quyền cũ, cử ra chính quyền cách mạng lâm thời của làng do các đồng chí Việt Minh trong làng giới thiệu. Từ đây, cuộc biểu tình tiến đến Giáp Nhất. Ở Giáp Nhất, rồi Quan Nhân cũng tiến hành tương tự như ở Hạ Yên Quyết. Giành chính quyền xong, đoàn quân khởi nghĩa lại được bổ sung thêm lực lượng.
Theo kế hoạch, đoàn quân này cùng với lực lượng khởi nghĩa từ Nam Đồng, Thái Hà tiếp tục tiến về Đại lý Hoàn Long giành chính quyền ngoại thành. Cuộc biểu tình tiến vào trụ sở cơ quan ngụy quyền tại ấp Thái Hà với khí thế hùng dũng. Tiếng hô khẩu hiệu và các bài hát Tiến quân ca, Diệt Phát xít, Du kích quân vang lên suốt dọc đường với khí thế hăng say. Các đoàn quân khởi nghĩa ở các làng ngoại thành tụ hội về Thái Hà ngày càng đông. Trên đường xuất hiện nhiều xe ô tô chở quân Nhật qua lại, đầy ắp binh lính và súng đạn nhằm uy hiếp đoàn biểu tình. Tuy nhiên, quân Nhật bị ngợp trước khí thế của quần chúng nên chỉ thụ động đề phòng. Đoàn quân tiến vào khu lô cốt bảo vệ Đại lý Hoàn Long tại ấp Thái Hà, 10 giờ 30 phút, binh lính ở đây được ta thuyết phục đã đầu hàng, giao nộp vũ khí cho cách mạng. Hoàn thành nhiệm vụ tại đây, một số đơn vị tiếp tục tiến về Nhà hát Lớn hợp lực với các lực lượng khác giành chính quyền toàn thành.
Trong khi đó, các đơn vị tự vệ chiến đấu nội thành, lực lượng xung kích của cuộc khởi nghĩa, tập trung kiểm tra trang bị, quán triệt nhiệm vụ rồi xuất phát. Từ phía Nam Thành phố, Đoàn Thanh niên xung phong thành Hoàng Diệu xuất phát từ làng Giáp Tứ, Giáp Nhị hành quân lên đến chợ Mơ. Tiếp đến là Đoàn trưởng, các liên đội trưởng, các đội viên được trang bị súng trường, súng ngắn, kiếm, mã tấu. Sau khi lên đến chợ Mơ, một chuyến xe điện đặc biệt đợi sẵn, anh em khẩn trương lên tàu. Dọc đường tàu đi, nhiều nhà hai bên dãy phố treo cờ đỏ sao vàng trước cửa. Đoàn quân đi đến đâu, tiếng đồng bào hoan hô không ngớt, kèm theo tiếng hô khẩu hiệu: "Ủng hộ Việt Minh", "Hoan hô các chiến sĩ Việt Minh", "Hoan hô Đoàn Tuyên truyền xung phong".
