Mười cô gái dân quân Lam Hạ anh hùng: Những ký ức từ hôm nay

Đã 50 năm trôi qua, những câu chuyện cảm động về mười cô gái dân quân xã Lam Hạ xưa (nay là phường Lam Hạ, thành phố Phủ Lý, Hà Nam) anh dũng hy sinh khi tham gia chiến đấu bảo vệ quê hương vẫn còn nguyên vẹn trong ký ức của các tầng lớp nhân dân Hà Nam.

Ngày quyết tử

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, xã Lam Hạ (nay là phường Lam Hạ, thành phố Phủ Lý) có vị trí phòng thủ quan trọng trên bản đồ quân sự. Tuyến đường 1A cầu Phủ Lý là một trong những mục tiêu đánh phá của địch, bởi nơi đây là trọng điểm giao thông huyết mạch từ bắc vào nam. Do yêu cầu nhiệm vụ cần tập trung chi viện cho tiền tuyến miền Nam, bộ đội phòng không ở Hà Nam rất mỏng, cần phối hợp tác chiến với dân quân địa phương.

Ngày 5-8-1965, đại đội dân quân Lam Hạ được thành lập. Hầu hết dân quân đều là các cô thôn nữ, là nông dân, công nhân, giáo viên, có người mới rời ghế nhà trường và rất ít người đã có gia đình. Từ tháng 10 năm 1966 đến hết năm 1967, tại đây đã diễn ra những trận đánh trả quyết liệt máy bay Mỹ để bảo vệ trọng điểm giao thông thị xã Nam Hà cầu Phủ Lý và các vùng phụ cận. Đại đội phòng không dân quân Lam Hạ có nhiệm vụ vừa sản xuất, vừa tổ chức huấn luyện sẵn sàng chiến đấu, hiệp đồng cùng bộ đội chủ lực xây dựng các trận địa pháo phòng không, củng cố trận địa, vận chuyển phương tiện kỹ thuật, đạn dược.

Lật mở từng trang sổ ghi chép báo cáo tổng kết trận đánh ngày 1,2 và 9 tháng 10 năm 1966, đã ố vàng vì nhuốm màu thời gian, ông Ngô Tiến Vạnh, nguyên trợ lý trinh sát Tiểu đoàn 6, bồi hồi nhớ lại.

Đó là ngày 1-10-1966. Buổi sáng, từ 6 giờ 15 đến 6 giờ 21 phút, tốp máy bay Mỹ đầu tiên xuất hiện với 12 chiếc. Chúng bổ nhào từ ba hướng ném bom làm sập hai đầu cầu đường sắt. Tốp thứ hai có hai chiếc A4D từ hướng tây - tây bắc đánh vào trận địa đại đội 2 ở thôn Ba, xã Phù Vân. Hai chùm bom 12 quả nổ cách khẩu đội một khoảng ba mét. Đại đội trưởng Ngô Xuân Sơ vẫn đứng trên bậc cao, giơ thẳng cờ lệnh chỉ huy pháo bắn, mặc cho ba lần bị mảnh bom phạt gẫy cán cờ. Đại đội phó Nguyễn Đăng Thiệm bị mảnh bom găm giữa vai, máu chảy thẫm áo vẫn động viên đồng đội chiến đấu. Khẩu đội trưởng Quý bị thương nặng ở ngực vẫn hô to khẩu hiệu "Quyết giữ trận địa dù chỉ còn một người, một viên đạn". Cho đến lúc hy sinh, tay anh vẫn còn nắm chặt cờ lệnh. Pháo thủ Quế bị thương thủng đùi, máu chảy tràn mâm pháo vẫn đứng quay cự ly cho đến khi có người thay thế mới băng lại vết thương. Chiến sĩ nuôi quân Trần Viết Khảo, trên đường mang nước ra trận địa bị thương vào trán, vẫn lên mâm pháo thay pháo thủ số 4 vừa mới hy sinh.

Chín nữ dân quân thôn Ba, xã Phù Vân có mặt tiếp đạn cho đại đội 2 từ trận đánh thứ hai vào thay thế bổ sung vị trí các pháo thủ bị thương vong để tiếp tục chiến đấu cho đến cuối trận đánh. Nhưng ở ngay loạt bom bi và rốc-két đầu tiên, sáu nữ pháo thủ dân quân là Đinh Thị Tâm, Phan Thị Tuyết, Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi, Phạm Thị Lan, Vũ Thị Phương đã anh dũng hy sinh ngay trên trận pháo. Chị Nguyễn Thị Thi hy sinh khi mới 16 tuổi, không kịp để lại một tấm hình.

Trận đánh thứ tư, máy bay Mỹ ném bom lần hai vào đại đội 2 và ba lần đánh vào trận địa đại đội 1 ở Đình Tràng. Bom nổ mé hầm khẩu đội 1, rốc két bắn vào khẩu đội 2, toàn trung đội 1 bị thương vong. Đại đội trưởng Cầm lệnh cho trung đội 2 bắn trả mãnh liệt để yểm trợ và trả thù cho trung đội 1. Trong lúc bom vẫn nổ rền, hai khẩu đội còn lại vẫn không ngớt nhả đạn. Dân quân Đình Tràng cùng các chiến sĩ nuôi quân trong xóm ào ra trận địa chuyển thương binh đi cấp cứu và thay thế pháo thủ.

Trong ngày 1-10, từ 10 giờ 15 phút đến 15 giờ chiều, mảnh đất Lam Hạ lại oằn mình gánh chịu thêm ba trận đánh nữa.

Theo dòng hồi tưởng của ông Vạnh, vào ngày 9-10-1966, tức là tám ngày sau trận chiến đấu trước, trên các trận địa phòng không bảo vệ hướng bắc cầu Phủ Lý bố trí trên địa bàn xã Lam Hạ lại diễn ra trận chiến đấu quyết liệt với không quân Mỹ. Máy bay Mỹ gồm 61 lần chiếc trong 17 lần tốp, với tám đợt công kích các mục tiêu trên địa bàn thị xã từ 7 giờ 06 phút đến 8 giờ 24 phút sáng. Ngay từ hai đợt công kích đầu tiên, máy bay địch vừa ném bom khói che lấp tầm nhìn lực lượng phong không, vừa ném bom phá cầu đường bộ, phá đập, cống nước đầu sông Châu và đánh bom bi, bắn ba rốc két vào trận địa đại đội 6 pháo 57 ly ở Thường Ấm.

Tại đây, các nam, nữ dân quân Lam Hạ đã nhanh chóng lao vào trận địa tiếp đạn, cứu cấp thương binh. Đã có 15 cán bộ, chiến sĩ trong đại đội bị thương vong và bảy nam, nữ dân quân hy sinh tại trận địa, trong đó có ba nữ dân quân pháo thủ là Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp, Nguyễn Thị Oánh đã anh dũng hy sinh. Từ đợt công kích thứ ba đến đợt công kích thứ bảy, các trận địa phòng không của dân quân tự vệ địa phương cùng với các đại đội pháo cao xạ đã phát huy tốt hoả lực, bắn chặn, bắn đón, đánh trúng mục tiêu hai máy bay Mỹ bị bắn hạ, một chiếc khác bị bắn cháy. Đặc biệt, lực lượng không quân ta đã xuất kích và chiến đấu hiệu quả, trong ngày bắn rơi thêm hai máy bay giặc trên vùng trời thị xã Nam Hà.

Trong suốt ba ngày, với 18 đợt đánh phá điên cuồng tàn bạo ấy, không quân Mỹ đã huy động hơn 70 lần tốp với hơn 250 lượt máy bay gồm các loại: A3D, A4D, A6A, F8U, F4H vừa trực tiếp bắn phá và tiêm kích yểm trợ vòng ngoài. Chúng đã ném gần một nghìn quả bom loại 125 đến 1.000 kg và bắn hơn 360 đạn rốc két loại 70 ly vào các mục tiêu cầu đường sắt, cầu đường bộ, cầu phao: Hồng Phú, Phù Vân, Hoà Lạc, bến xe ô-tô, ga tàu hoả, nhà thờ thị xã Nam Hà.

Gần một năm sau, ngày 7-7-1967, tại trận địa pháo đặt tại thôn Hòa Mạc, trong trận đánh trả máy bay Mỹ đến phá cầu Phủ Lý, nữ dân quân pháo thủ Đặng Thị Chung đã chiến đấu dũng cảm đến hơi thở cuối cùng.