MƯỜI CÔ GÁI ĐỒNG LỘC – CHIỀU HÔM ẤY, HỌ CHƯA KỊP VỀ

Ngã ba Đồng Lộc năm 1968 là một trong những điểm giao thông đặc biệt quan trọng trên tuyến đường vận chuyển vào chiến trường miền Nam. Bom đạn đánh xuống liên tục khiến con đường thường xuyên bị cắt đứt. Công việc của lực lượng thanh niên xung phong ở đây vì thế không chỉ là mở đường, mà còn là chạy đua với những trận bom tiếp theo: hố bom vừa xuất hiện phải được san lấp, đường bị phá phải được sửa, những đoạn giao thông bị ách tắc phải nhanh chóng thông tuyến.

Trong số những người làm công việc ấy có Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55. Tiểu đội có 10 cô gái trẻ: Võ Thị Tần, Hồ Thị Cúc, Nguyễn Thị Nhỏ, Dương Thị Xuân, Võ Thị Hợi, Nguyễn Thị Xuân, Hà Thị Xanh, Trần Thị Hường, Trần Thị Rạng và Võ Thị Hà. Người lớn tuổi nhất trong tiểu đội là Võ Thị Tần, 24 tuổi; người nhỏ nhất là Võ Thị Hà, mới 17 tuổi.

Chiều 24/7/1968, sau những đợt máy bay đánh phá, Tiểu đội 4 nhận nhiệm vụ ra trọng điểm cách Ngã ba Đồng Lộc hơn 300 mét về phía Nam để san lấp hố bom, sửa chữa mặt đường, củng cố hầm trú ẩn và khơi sâu rãnh thoát nước. Công việc ấy phải làm thật nhanh bởi mỗi phút con đường bị tắc đều có thể ảnh hưởng đến những đoàn xe đang hướng ra tiền tuyến.

Khoảng 16 giờ, một tốp máy bay phản lực từ phía Bắc bay qua. Khi máy bay đi khỏi, các cô tiếp tục công việc. Rồi bất ngờ tốp máy bay quay lại. Một loạt bom trút xuống đúng khu vực mười cô đang làm nhiệm vụ. Sau trận bom, cả mười cô gái đều hy sinh.

Những gì còn lại sau trận bom là đất đá, hố bom và một khoảng trống không thể lấp đầy trong đội hình của Tiểu đội 4. Người ta đã tìm kiếm các cô trong lòng đất. Câu chuyện về Hồ Thị Cúc sau này trở thành một trong những ký ức ám ảnh nhất của Đồng Lộc: đồng đội đã đào tìm cô sau khi chín người đã được tìm thấy. Cái tên “Cúc ơi!” từ đó trở thành một tiếng gọi gắn với ký ức về mười cô gái. Những câu chuyện, bài thơ và lời kể của những người từng ở Đồng Lộc đã giữ lại hình ảnh các cô không phải như những con số, mà là những cô gái có gia đình, có quê hương, có tuổi trẻ và những việc còn dang dở.

Điều khiến câu chuyện Đồng Lộc đặc biệt là tuổi của họ. Mười cô gái khi hy sinh chỉ từ 17 đến 24 tuổi. Có người vừa bước qua tuổi đôi mươi, có người chưa kịp sống đến tuổi trưởng thành. Võ Thị Hà, cô gái nhỏ tuổi nhất, mới 17. Trong một cuộc chiến thường được kể bằng những chiến dịch và những con số lớn, Đồng Lộc nhắc người ta nhớ rằng phía sau mỗi tuyến đường là những con người cụ thể, và phía sau mỗi con người là một tuổi trẻ không thể trở lại.

Ngày nay, khu mộ mười cô gái tại Ngã ba Đồng Lộc trở thành nơi nhiều người tìm về. Những nén hương, những bông hoa được đặt xuống không chỉ để tưởng niệm một trận bom năm 1968, mà để nhắc lại câu chuyện về một thế hệ thanh niên đã làm những công việc rất bình thường trong một hoàn cảnh không bình thường: san đường, lấp hố bom, sửa cầu, giữ tuyến giao thông và chấp nhận rằng ngay sau khi máy bay đi qua, họ có thể phải tiếp tục công việc dưới một trận bom khác.

Chiều 24/7/1968, mười cô gái ra đường để làm nhiệm vụ. Họ đã không trở về. Nhưng câu chuyện về họ vẫn còn ở lại Đồng Lộc, trong những con đường hôm nay, trong khu mộ trên đồi và trong ký ức của những người tìm về nơi ấy. Mười cái tên không còn đứng trong đội hình năm xưa, nhưng vẫn được gọi cùng nhau: Tiểu đội 4, Đại đội 552 – mười cô gái Ngã ba Đồng Lộc.