Mười cô gái Đồng Lộc: một buổi chiều không trở lại

Mười cô gái Đồng Lộc: một buổi chiều không trở lại

NHÂN VẬT: Tiểu đội 4, Đại đội 552 TNXP | MỐC TƯ LIỆU: 24/7/1968

Mười cái tên được khắc trên một bia tưởng niệm không bao giờ chỉ là mười dòng chữ. Ở Ngã ba Đồng Lộc, đó là mười cô gái thanh niên xung phong tuổi mười bảy đến hai mươi bốn, cùng làm công việc giữ cho tuyến đường thông suốt giữa những đợt oanh tạc.

Ngã ba Đồng Lộc ở Hà Tĩnh là điểm giao thông quan trọng trên tuyến chi viện trong chiến tranh. Tại đây có bộ đội, dân quân, công nhân giao thông và các đơn vị thanh niên xung phong ngày đêm quan sát bom rơi, lấp hố bom, sửa đường để xe có thể đi qua. Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 552 là một trong những đơn vị đảm nhận công việc hiểm nguy ấy.

Ngày 24/7/1968, mười nữ thanh niên xung phong gồm Võ Thị Tần, Hồ Thị Cúc, Nguyễn Thị Nhỏ, Dương Thị Xuân, Võ Thị Hợi, Nguyễn Thị Xuân, Hà Thị Xanh, Trần Thị Hường, Trần Thị Rạng và Võ Thị Hà cùng làm nhiệm vụ tại trọng điểm. Trong một đợt ném bom chiều hôm đó, căn hầm trú ẩn bị phá hủy và cả mười chị hy sinh. Các nguồn ghi nhận thời điểm cụ thể có thể chênh lệch, nhưng đều xác nhận sự kiện đau thương ngày 24/7.

Điều ở lại sau trang sử về Tiểu đội 4, Đại đội 552 TNXP là hình ảnh của một tập thể. Người được nhắc tên có thể đã có vai trò nổi bật, nhưng bên cạnh họ còn người liên lạc, người vận chuyển, người cứu thương và những gia đình chịu nhiều thiếu thốn. Em muốn ghi nhớ cả sự phối hợp ấy, bởi sự trân trọng lịch sử không chỉ thuộc về vài tấm chân dung quen thuộc. Nó hướng chúng em tới cách nhìn đầy đủ hơn về những người đã góp sức giữ gìn đất nước.

Khi đọc tuổi của các chị, em bất ngờ vì người trẻ nhất chỉ hơn chúng em vài tuổi. Các chị có bạn bè, ước mơ và gia đình đang chờ. Lịch sử không nên chỉ kể mười chị như một biểu tượng mà quên họ từng là những con người cụ thể.

Khi hoàn thành bài viết về Tiểu đội 4, Đại đội 552 TNXP, em muốn ghi ở cuối trang những điều mình còn chưa biết thay vì lấp chúng bằng suy đoán. Một chi tiết có nhiều cách thuật cần đối chiếu thêm; một con số chưa nhất quán phải được ghi nguồn; một bức ảnh lấy từ báo cần có thông tin tác giả và quyền sử dụng. Trách nhiệm ấy rất gần với cách chúng em học môn Lịch sử: biết đặt câu hỏi, xem chứng cứ và sửa lại nhận định khi có tư liệu mới.

Em cúi đầu biết ơn và mong mỗi bạn trong trường biết trân quý từng ngày đến lớp, bởi cơ hội ấy đã được nhiều thế hệ đánh đổi bằng những năm tháng tuổi trẻ.

Có lẽ mỗi người trong chúng em sẽ nhớ một chi tiết khác nhau về Tiểu đội 4, Đại đội 552 TNXP. Bạn thích tìm hiểu những mốc thời gian; bạn quan tâm đến ảnh cũ; bạn khác lại xúc động với tình đồng đội hay người thân. Khi cùng nhau chia sẻ, một câu chuyện có thể mở ra nhiều góc nhìn mà vẫn dựa trên cùng sự thật lịch sử. Em tin sự lắng nghe ấy làm cho tiết học truyền thống trở thành một cuộc trò chuyện chân thành giữa các thế hệ.

Điều quan trọng nữa là chúng em cần phân biệt sự kiện lịch sử với cảm nhận cá nhân. Sự kiện có ngày tháng, nhân vật và tư liệu chứng minh; cảm nhận có thể khác nhau giữa người này và người khác. Trong bài về Tiểu đội 4, Đại đội 552 TNXP, em sẽ để các sự kiện đứng vững trên nguồn dẫn, còn lòng tự hào, nỗi xúc động được bộc lộ bằng chính suy nghĩ học trò. Nhờ vậy, bạn đọc vừa có kiến thức để ghi nhớ vừa có khoảng trống để tự hình thành cảm xúc của mình.

Chi đội sẽ làm một bảng tên đầy đủ mười chị, giới thiệu nguồn gốc Ngã ba Đồng Lộc và viết mười thông điệp tri ân, không tự dựng lời thoại hay sự kiện chưa được kiểm chứng.

Từ câu chuyện về Tiểu đội 4, Đại đội 552 TNXP, em nghĩ đến lời dạy “Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào”. Với học sinh Trần Quốc Toản, tình yêu ấy có thể thể hiện trong những hành động gần gũi: biết kính trọng thầy cô, nói lời cảm ơn, không làm tổn thương bạn bè, giữ gìn di tích khi đi tham quan và sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm. Một bài đăng lịch sử đúng nguồn, một lời giới thiệu hay cho bạn đọc cũng là phần việc có ích mà tuổi nhỏ có thể thực hiện.

TƯ LIỆU THAM KHẢO & ẢNH MINH HỌA CẦN BỔ SUNG

[1] tuoitre.vn — mở bài tư liệu gốc

[2] tuoitre.vn — mở bài tư liệu gốc

[3] baotintuc.vn — mở bài tư liệu gốc