Mười cô gái Ngã 3 Đồng Lộc

“Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”

( Tây Tiến – Quang Dũng)

Những người chiến sĩ đội mũ cối, tay vác súng, đã mấy lần ra trận nhưng đầu vẫn còn xanh và trong tim chỉ có một ngọn lửa nhiệt huyết và khát vọng hòa bình đang bùng lên mạnh mẽ. Gác bút, họ cầm súng và viết nên “lịch sử”.

Những trái tim sắt thép dù bao năm vẫn chỉ mãi ở tuổi mười tám, đôi mươi. Những cô gái ở ngã ba Đồng Lộc cũng đã khép lại tuổi xuân còn đang dang dở để trở về với đất mẹ. Từ năm 1954-1975, đất nước ta vừa kháng chiến chống Mỹ ở miền Nam, vừa xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc. Lúc ấy miền Bắc là hậu phương, viện trợ người, vũ khí, lương thực cho miền Nam chiến đấu. Ngã ba Đồng Lộc là một trong những điểm giao thông quan trọng. Khu vực này nằm trên đường Trường Sơn (đường mòn Hồ Chí Minh), là giao điểm của quốc lộ 15A và tỉnh lộ 2 của Hà Tĩnh, thuộc địa phận thị trấn Đồng Lộc, huyện Can Lộc. Các đoàn xe đi qua trọng điểm này sẽ tỏa ra nhiều tuyến đường khác nhau đi vào Nam. Chính vì sự hiểm yếu và quan trọng đó mà con đường độc đạo này đã trở thành vị trí chiến lược nằm trong tầm ngắm của đế quốc Mỹ với dã tâm cắt đứt đường tiếp tế của người dân miền Bắc cho chiến trường miền Nam. Đỉnh điểm những năm 1964-1972, Ngã ba Đồng Lộc bị đánh phá liên tục và năm 1968 là ác liệt nhất. Từ tháng 4 đến tháng 10-1968, vùng đất này phải hứng chịu gần 50.000 quả bom các loại, bình quân mỗi mét vuông đất gánh trên 3 quả bom. Mặt đất bị biến dạng, đất đá bị cày đi xới lại. Nghe đến đây, sao trái tim tôi bỗng hững lại một nhịp! Sao lại dã man như thế, sống trong cảnh mỗi ngày cứ vài phút là từng đợt bom dội như đổ chéo, không biết lúc nào bom rơi xuống chỗ mình, cứ đứng giữa ranh giới của sự sống và cái chết mãi. Sau từng đợt bom, những cung đường mấy chốc lại văng lên tung tóe những lớp đất đá làm cản trở những chuyến xe, chở trên mình hi vọng và sức mạnh đến phía bên kia chiến tuyến. Thế là những đôi bàn tay phá đá, mở đường lại thoăn thoắt dưới làn mưa bom bão đạn.

Những thanh niên xung phong “chẳng tiếc đời xanh”, dù trong độ tuổi rất trẻ họ vẫn kiên cường, anh dũng làm nhiệm vụ đào hầm địa đạo trú ẩn và san đường cho xe đi tiếp tế ở miền Nam cách mạng. Trong đó có 10 cô gái thanh niên xung phong Tiểu đội 4, Đại đội 552. Cái ngày đen tối ấy, cái ngày đã nhuốm màu đau thương, 24 – 7 - 1968, Tiểu đội 4 được lệnh san lấp hố bom sau khi máy bay của Mỹ liên tục ném bom phá nát tuyến đường vận tải để nhanh chóng thông đường cho xe qua. Vào thời điểm này, Tiểu đội 4 có 12 người, trong đó chị Võ Thị Tần (24 tuổi ) là Tiểu đổi trưởng và chị Hồ Thị Cúc (24 tuổi) là Tiểu đội phó. Trước đó, Chị Lê Thị Hồng được cử đi Quảng Bình lấy gỗ về làm hầm, còn chị Nguyễn Thị Thanh thì bị ốm nằm ở nhà nên không ra hiện trường. Do đó, chỉ có 10 cô gái nhận nhiệm vụ này, Các chị đến hiện trường gấp rút triển khai công việc. Họ vừa hồ hởi làm việc, vừa cười nói rôm rả. Có những đợt máy bay Mỹ bay qua, đã 3 lần các chị bị vùi lấp trong đất đá nhưng vẫn đứng dậy tiếp tục làm việc. Đến 16 giờ 30 phút, trận bom sinh tử thứ 15 lại dội xuống một lần nữa. Lần này các chị không thể đứng dậy khỏi nền đất lạnh lẽo được nữa vì một quả bom rơi trúng ngay miệng hầm mà 10 cô gái đang tránh bom. Những tiếng nổ giằng xé, những tiếng nổ vỡ tan những trái tim đang đập, mặt đất nơi đâu cũng thấy bụi mù mịt, đen nghịt cả khu vực của các cô gái. Từng phút trôi qua, sự tĩnh lặng đến khó tả, không ai tin vào đôi mắt mình, chỉ có những tiếng vỡ lòng, và nếu đôi mắt khóc thành lời thì chẳng biết có bao nhiêu đôi mắt đang kêu gào trong vô vọng trước sự hi sinh của các chị. Các chị cứ thế rơi vào những giấc ngủ ngàn thu, mặc cho những người ở lại đang níu lấy trái tim của những cô gái xung phong. Những tốp thanh niên của Tiểu đội 5 đi sau chạy ào đến, cả những người dân và bộ đội ở gần đó cũng lao ra gọi tên từng người, nhưng vẫn chẳng ai đáp lại trong cái hố đen sâu thăm thẳm…Thế là trong một cơn mưa bom khốc liệt, 10 cô gái đã vĩnh viễn khép lại cuộc đời mình ở độ tuổi mười tám, đôi mươi và vẫn chưa có ai lập gia đình cả. Ngay tối hôm đó, 2 tiếng sau trận nổ kinh hoàng, đồng đội đã dùng tay không để đào tìm xác các chị. Xác 9 chị đã được đưa lên, chỉ riêng chị Hồ Thị Cúc mãi vẫn chưa được các anh tìm thấy. Suốt thời gian chiến đấu, các chị đã gắn bó bên nhau như một gia đình, cùng vượt bom đạn, cùng mở đường cho những chuyến xe ra tiền tuyến. Do đó nên các anh muốn đưa được chị Cúc lên cùng các chị rồi mới an táng đầy đủ. Thế nhưng những tiếng đồng hồ qua vẫn không thấy được chị.

Sang ngày thứ ba, cuối cùng mọi người cũng đã tìm được thi thể của chị Cúc bị đất đá vùi lấp sâu trong lòng đất. Đầu chị vẫn đội nón, vai vác cái cuốc, các đầu ngón tay đều thâm tím, có lẽ bằng chút hi vọng cuối cùng, chị đã đào bới suốt quãng thời gian ấy nhưng hầm vùi lấp chị sâu quá nên chị đã hi sinh. Chị được đưa lên cùng 9 chị em và được chôn cất cùng nhau dưới một ngọn đồi thoai thoải. Chị Võ Thị Tần (24 tuổi), Hồ Thị Cúc (24 tuổi), Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi), Dương Thị Xuân (21 tuổi), Võ Thị Hợi (20 tuổi), Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi), Hà Thị Xanh (19 tuổi), Trần Thị Hường (19 tuổi), Trần Thị Rạng (18 tuổi), Võ Thị Hà (17 tuổi), họ đều đã ra đi ở tuổi đời còn rất trẻ.

Có những người khi ra đi đều rơi nước mắt, nhưng với người ở lại giọt nước mắt lại âm ỉ, day dứt hơn rất nhiều. Ngày hôm nay, những kỉ vật và linh hồn của 10 cô gái đã được lưu giữ trong một căn phòng riêng tại Viện Bảo tàng tại Ngã ba Đồng Lộc. Đó có lẽ là tấm lòng biết ơn của người dân Đồng Lộc về những công lao to lớn mà các chị đã để lại. Sau ngày đất nước thống nhất, để ghi nhớ công ơn và sự hy sinh của các liệt sĩ, công trình tượng đài 10 cô gái ngã ba đồng lộc đã được khởi công xây dựng. Tượng đài chính thức được khánh thành vào ngày 19 tháng 5 năm 2000, nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đến nay đất nước đã hòa bình, không còn mưa bom bão đạn, không còn những bàn tay phá đá mở đường, thay vào đó là những cái nắng mới trong lành làm long lanh những hạt sương sớm, những dòng xe nô nức hân hoan và những chuyến tàu chở đi những khát vọng mới, niềm tin mới về một kỉ nguyên vươn mình trong thời đại mới. Khi những hạt giống đã rớt ra khỏi cây cổ thụ, lại một mầm cây nữa được sinh ra giữa thế thời thay đổi.