Mười Cô Gái Ngã Ba Đồng Lộc (1)

Lịch sử dân tộc Việt Nam được viết nên không chỉ bằng những mốc thời gian hay
những chiến thắng vang dội, mà còn bằng máu, nước mắt và tuổi xuân của biết bao con
người bình dị. Trong dòng chảy ấy, các cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong, cán
bộ Đoàn từng tham gia kháng chiến chính là những nhân chứng lịch sử sống, mang
trong mình ký ức chân thực nhất về những năm tháng “hoa lửa” của dân tộc. Với tư
cách là một sinh viên trẻ trong thời bình, khi được tiếp cận Đề án “Câu chuyện thời hoa
lửa”, tôi nhận ra rằng lịch sử chỉ thực sự sống động khi được kể lại từ chính những con
người đã đi qua chiến tranh.
Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, hàng triệu thanh
niên Việt Nam đã gác lại ước mơ riêng, lên đường theo tiếng gọi của Tổ quốc. Theo số
liệu lịch sử, riêng trong kháng chiến chống Mỹ, đã có hơn 2 triệu lượt thanh niên xung
phong tham gia phục vụ chiến trường, đảm nhiệm những công việc vô cùng nguy hiểm
như mở đường, tải đạn, cứu thương, đảm bảo giao thông vận tải. Họ không trực tiếp
cầm súng chiến đấu trên mặt trận, nhưng lại đối mặt hằng ngày với bom rơi, đạn nổ, cái
chết cận kề.
Một trong những hình ảnh khiến tôi đặc biệt xúc động là câu chuyện về mười nữ
thanh niên xung phong Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh). Ngày 24/7/1968, trong lúc đang
làm nhiệm vụ san lấp hố bom, đảm bảo mạch máu giao thông chi viện cho chiến trường
miền Nam, cả mười cô gái tuổi đời chỉ từ 17 đến 24 đã anh dũng hy sinh dưới trận bom
ác liệt của không quân Mỹ. Họ ra đi khi tuổi xuân còn dang dở, để lại phía sau những
ước mơ rất đỗi đời thường. Khi lắng nghe lại câu chuyện ấy qua lời kể của các cựu
TNXP, tôi nhận ra rằng sự hy sinh ấy không hề xa vời, mà rất gần gũi, rất con người.
Hình 1.1: Chân dung tưởng nhớ 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc
Không chỉ có thanh niên xung phong, các cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu
trên các chiến trường ác liệt cũng là những nhân chứng lịch sử mang giá trị vô cùng to
lớn. Những trận đánh như Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, Chiến dịch Hồ Chí
Minh lịch sử năm 1975 không chỉ là chiến công của cả dân tộc, mà còn là ký ức không
thể nào quên của những người lính năm xưa. Nhiều cựu chiến binh khi kể lại đã nhắc
đến những ngày hành quân gian khổ, thiếu thốn lương thực, thuốc men, hay những lần
tiễn đồng đội nằm lại chiến trường. Những câu chuyện ấy không hề được tô hồng, mà
chân thực, giản dị, khiến người nghe không khỏi nghẹn ngào.
Bên cạnh đó, hình ảnh các cán bộ Đoàn trong thời kỳ kháng chiến cũng để lại
trong tôi nhiều suy ngẫm sâu sắc. Trong những năm tháng chiến tranh, tổ chức Đoàn
Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh không chỉ là lực lượng tuyên truyền, vận động, mà
còn trực tiếp tổ chức phong trào thanh niên “Ba sẵn sàng”, “Năm xung phong”, động
viên hàng triệu thanh niên lên đường cứu nước. Nhiều cán bộ Đoàn đã vừa làm công
tác vận động, vừa trực tiếp tham gia chiến đấu, trở thành tấm gương về lý tưởng sống
và tinh thần cống hiến cho thế hệ trẻ hôm nay. Điều khiến tôi trăn trở nhất khi lắng
nghe các nhân chứng lịch sử là câu nói quen thuộc của nhiều cựu chiến binh: “Chúng
tôi chiến đấu không phải để được ghi công, mà chỉ mong đất nước được hòa bình.”
Trong thời đại công nghệ số, khi thế hệ trẻ dễ bị cuốn theo nhịp sống nhanh và những
giá trị vật chất, việc được nghe trực tiếp những câu chuyện ấy giúp tôi hiểu rằng hòa
bình hôm nay là thành quả của biết bao hy sinh thầm lặng. Nếu lịch sử chỉ được học
qua sách giáo khoa, có lẽ sẽ khó chạm tới cảm xúc sâu sắc như khi được nghe từ chính
những người đã sống trong thời khắc ấy.
Hình 1.2: Những ký ức thời hoa lửa(Một trận chiến bên trong thành cổ Quảng Trị,
năm 1972)
Đề án “Câu chuyện thời hoa lửa” vì vậy mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Không
chỉ đơn thuần là việc lưu giữ tư liệu lịch sử, đề án còn giúp thế hệ sinh viên chúng tôi
có cơ hội kết nối với quá khứ, nhìn lại chặng đường gian khổ mà dân tộc đã đi qua để
từ đó biết trân trọng hiện tại và có trách nhiệm hơn với tương lai. Mỗi câu chuyện của
nhân chứng lịch sử giống như một ngọn lửa nhỏ, góp phần thắp sáng lòng yêu nước,
niềm tự hào dân tộc và ý thức cống hiến trong mỗi người trẻ.
Là một sinh viên trong thời bình, tôi nhận thức rõ rằng mình không phải cầm súng
ra chiến trường như thế hệ cha anh, nhưng tôi có trách nhiệm giữ gìn và lan tỏa những
giá trị lịch sử, sống có lý tưởng, có hoài bão và sẵn sàng đóng góp cho xã hội. Lắng
nghe “Câu chuyện thời hoa lửa” không chỉ để nhớ về quá khứ, mà còn để tự hỏi bản
thân: Mình đã sống xứng đáng với sự hy sinh ấy hay chưa?