MƯỜI CÔ GÁI NGÃ BA ĐỒNG LỘC

Có những cái tên mà lịch sử không bao giờ để quên – không phải vì được viết bằng mực vàng trên bia đá, mà vì chúng được khắc sâu vào lòng đất, vào từng hố bom, vào từng nhịp thở của những người còn sống sót để kể lại. Mười cô gái Ngã Ba Đồng Lộc là những cái tên như thế.

Ngã Ba Đồng Lộc thuộc huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh – một điểm giao thoa nhỏ bé trên bản đồ địa lý, nhưng lại là điểm nút sinh tử trên con đường Trường Sơn huyền thoại. Qua đây, hàng nghìn chuyến xe vận tải chở đạn dược, lương thực, thuốc men âm thầm tiếp sức cho chiến trường miền Nam mỗi đêm. Chính vì vậy, từ năm 1964 đến 1968, không quân Mỹ đã trút xuống vùng đất này hơn 48.600 quả bom đủ loại – trung bình mỗi mét vuông đất phải gánh chịu hơn ba quả. Đất ở đây không còn là đất nữa, mà là một vùng trăng xám xịt, chi chít hố bom nối tiếp nhau không dứt. Vậy mà ngày qua ngày, những đội thanh niên xung phong vẫn ra đó, tay không, để lấp đầy từng hố, san phẳng từng con đường, để những chuyến xe tiếp tục lăn bánh về phía Nam.

Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 là một trong những đội như thế. Mười cô gái, tuổi từ mười bảy đến hai mươi bốn, đến từ các làng quê Can Lộc, Đức Thọ của đất Hà Tĩnh. Người lớn nhất là chị Võ Thị Tần – tiểu đội trưởng sinh năm 1944, người đã dẫn dắt cả đội bằng sự quyết đoán và lòng nhiệt huyết không hề tắt trong suốt những tháng ngày gian khổ nhất. Bên cạnh chị là Hồ Thị Cúc với đôi tay không biết mỏi, Nguyễn Thị Nhỏ bình tĩnh đến lạ thường mỗi khi phải xử lý bom nổ chậm, Võ Thị Hợi hay viết thư về nhà với những lời lẽ lạc quan như thể chưa hề biết sợ. Rồi Dương Thị Xuân với giọng hát trong trẻo vẫn vang lên sau mỗi ca làm việc dưới bom đạn, Trần Thị Hường xung phong đứng gác bên đường báo hiệu cho từng đoàn xe an toàn vượt qua, Hà Thị Xanh cần mẫn ghi chép nhật ký từng ngày như thể muốn lưu lại từng khoảnh khắc sống đáng giá. Cạnh đó có Nguyễn Thị Xuân luôn cười tươi để xua đi nỗi sợ hãi cho đồng đội, Trần Thị Rạng đã nhận đơn vào Đảng mà chưa kịp kết nạp, và người nhỏ tuổi nhất – Võ Thị Hà, mười bảy tuổi, vừa rời ghế nhà trường đã vội lên đường với trái tim tràn đầy nhiệt huyết của tuổi thanh xuân, chưa kịp biết đến tình yêu đôi lứa.

Buổi chiều ngày 24 tháng 7 năm 1968 bắt đầu bình thường như mọi buổi chiều khác. Sau nhiều đợt bom dữ dội từ sáng sớm, mặt đường lại chi chít hố sâu. Tiểu đội 4 được lệnh ra san lấp để đảm bảo đoàn xe tiếp theo có thể vượt qua trước khi trời tối. Chị Tần nhìn vào mặt từng người một, rồi nói với người chỉ huy bằng giọng bình thản đến lạ:

"Đường còn bom nổ chậm, nguy hiểm cho xe qua.
Chúng em xin đi san đường trước.
Anh cứ cho xe qua đi, chúng em làm được mà!"

Mười cô gái vác cuốc xẻng ra trận địa. Trời chiều vẫn còn oi nóng, mồ hôi thấm ướt lưng áo. Đâu đó có tiếng cười, tiếng ai đó hát nho nhỏ. Họ chắc chắn cũng đang nghĩ đến những ngày hòa bình sẽ về – khi con đường này không còn bom nữa, khi họ có thể trở về nhà, được gặp lại mẹ, được ngủ một giấc thật dài mà không sợ tiếng còi báo động.

17 giờ 05 phút. Không có tín hiệu báo trước. Máy bay Mỹ ập xuống, một loạt bom dày đặc trút xuống đúng khu vực mười cô gái đang cúi xuống làm việc. Khói đen bốc lên mù mịt. Khi đồng đội chạy đến, tất cả mười người đã nằm xuống trong hố bom – không ai còn sống sót. Chị Tần chưa kịp gửi bức thư đang viết dở. Chị Xanh chưa kịp khép cuốn nhật ký. Chị Hà chưa kịp sống nốt những ngày mười bảy tuổi của mình. Cả mười người dừng lại mãi mãi trong buổi chiều tháng bảy đó – trẻ trung, trong sáng và bất tử.

Đất nước đã không quên họ. Năm 1995, Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân cho cả mười chị. Khu di tích lịch sử Ngã Ba Đồng Lộc ngày nay là địa chỉ đỏ thiêng liêng, nơi hàng triệu người đến thắp hương tưởng nhớ. Người ta kể rằng hoa ở đây không bao giờ héo – vì mỗi ngày đều có người mang đến những bông hoa tươi mới. Đó là cách mà đất nước tri ân những người con đã ngã xuống để mình được đứng thẳng hôm nay.

Nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ, khi đến thăm Đồng Lộc và đứng trước mười ngôi mộ của các chị, đã viết những câu thơ rung động lòng người:

"Chúng tôi đã đi không tiếc đời mình
(Nhưng tuổi hai mươi làm sao không tiếc)
Nhưng ai cũng tiếc tuổi hai mươi thì còn chi Tổ quốc?"

– Lâm Thị Mỹ Dạ, trích "Khoảng trời – Hố bom"

Ba câu thơ ngắn mà chứa đựng cả một triết lý sống. Các chị biết tuổi trẻ là điều quý giá nhất. Các chị biết ra đi có nghĩa là không trở về. Và các chị vẫn đi – vì họ hiểu rằng nếu ai cũng giữ lại tuổi trẻ của mình cho riêng mình, thì Tổ quốc này sẽ không còn nữa. Đó không phải là sự liều lĩnh – đó là sự lựa chọn sáng suốt và dũng cảm nhất mà một con người có thể làm.