Mười cô gái ngã ba Đồng Lộc

MƯỜI CÔ GÁI NGÃ BA ĐỒNG LỘC - NHỮNG TUỔI XUÂN BẤT TỬ

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Ngã ba Đồng Lộc thuộc tỉnh Hà Tĩnh là một trọng điểm giao thông chiến lược trên tuyến đường Trường Sơn, nối hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam. Từ tháng 3 đến tháng 10 năm 1968, nơi đây phải hứng chịu hàng chục nghìn quả bom của quân địch. Giữa mưa bom bão đạn, lực lượng thanh niên xung phong vẫn kiên trì san lấp hố bom, sửa đường để những chuyến xe chi viện tiếp tục lên đường. Trong số đó có Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 của tỉnh Hà Tĩnh, gồm mười cô gái tuổi đời từ 17 đến 24. Chiều ngày 24 tháng 7 năm 1968, khi các chị đang làm nhiệm vụ san lấp hố bom và sửa chữa mặt đường, một trận bom đã cướp đi sinh mạng của cả mười người. Từ đó, tên tuổi các chị trở thành biểu tượng về lòng dũng cảm và sự hy sinh của tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.

Người đứng đầu tiểu đội là Võ Thị Tần, sinh năm 1944, quê xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, Hà Tĩnh. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo nhưng giàu lòng yêu nước, chị sớm tham gia hoạt động Đoàn và phong trào thanh niên tại địa phương. Năm 1965, chị xung phong vào lực lượng thanh niên xung phong. Trong cuộc sống thường ngày, chị được đồng đội nhớ đến là người vui vẻ, cởi mở, thẳng thắn và giàu tinh thần trách nhiệm. Với vai trò tiểu đội trưởng, chị luôn dẫn dắt đồng đội hoàn thành nhiệm vụ. Trước khi hy sinh năm ngày, chị còn viết thư gửi mẹ, thể hiện tình yêu gia đình cùng tinh thần lạc quan và quyết tâm bảo vệ Tổ quốc.

Đồng hành cùng chị Tần là Hồ Thị Cúc, sinh năm 1944, quê vùng Nương Bao, xã Sơn Bằng, huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh, giữ vai trò tiểu đội phó. Tuổi thơ chị trải qua nhiều thiếu thốn, sớm chịu cảnh mất cha và sống nhờ sự cưu mang của người thân. Những khó khăn ấy không ngăn chị trở thành một nữ thanh niên xung phong kiên trì, cần mẫn. Sau trận bom ngày 24 tháng 7, chị Cúc là người cuối cùng được tìm thấy. Câu chuyện tìm kiếm chị đã khiến đồng đội vô cùng đau xót và trở thành nguồn cảm hứng cho bài thơ “Cúc ơi!” của nhà thơ Yến Thanh, một tác phẩm xúc động về tình đồng đội nơi chiến trường.

Nguyễn Thị Nhỏ, sinh năm 1944, quê xã Đức Lạng, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh, cũng là một trong những người chị lớn tuổi của tiểu đội. Theo tư liệu lịch sử, khi mới gia nhập lực lượng thanh niên xung phong, chị còn rất trẻ, chăm chỉ và luôn cố gắng hoàn thành công việc được giao. Những tháng ngày lao động giữa chiến trường đã giúp chị trưởng thành, thêm thấu hiểu ý nghĩa của tuổi thanh xuân và mong muốn đóng góp sức mình cho ngày đất nước thống nhất.

Dương Thị Xuân, sinh năm 1947, quê xã Đức Tân, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh, là một trong những cô gái đã rời quê hương để tham gia công việc bảo đảm giao thông. Chị cùng đồng đội thực hiện những nhiệm vụ nặng nhọc trong điều kiện thiếu thốn, thường xuyên phải đối mặt với bom đạn. Dù tư liệu về đời sống riêng của chị không được nhắc đến nhiều, tên tuổi chị vẫn được lưu giữ trong danh sách mười nữ thanh niên xung phong đã hy sinh tại Đồng Lộc.

Võ Thị Hợi, sinh năm 1947, quê xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, Hà Tĩnh, lớn lên trong một gia đình có đông anh chị em. Từ nhỏ, chị đã biết phụ giúp cha mẹ những công việc đồng áng và chăn nuôi. Chị có tính tình hiền lành, nhanh nhẹn, thích ca hát và sớm hòa nhập với tập thể thanh niên xung phong. Trong những ngày tháng gian khổ, tình cảm gắn bó giữa chị với đồng đội được thể hiện qua những việc làm bình dị, từ cùng nhau lao động đến chia sẻ những niềm vui nhỏ giữa chiến trường.

Nguyễn Thị Xuân, sinh năm 1948, quê xã Vĩnh Lộc, huyện Can Lộc, Hà Tĩnh, là một thành viên khác của tiểu đội. Chị đã cùng những người đồng đội trẻ tuổi đảm nhận công việc sửa đường, san lấp hố bom và giữ cho tuyến giao thông luôn được thông suốt. Cuộc đời chị không được ghi chép rộng rãi bằng một số đồng đội khác, nhưng sự hiện diện của chị trong danh sách mười người hy sinh là minh chứng cho những đóng góp thầm lặng của biết bao nữ thanh niên xung phong thời ấy.

Hà Thị Xanh, sinh năm 1949, quê xã Đức Hòa, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh, cũng rời quê hương để tham gia lực lượng thanh niên xung phong. Ở độ tuổi còn rất trẻ, chị đã sống và làm việc giữa một trong những vùng bị đánh phá ác liệt nhất. Cùng với đồng đội, chị góp sức vào công việc bảo đảm giao thông, chấp nhận gian khổ để những chuyến xe chi viện không bị gián đoạn. Tên tuổi chị ngày nay được nhắc đến cùng những người đồng đội đã ngã xuống tại Ngã ba Đồng Lộc.

Trần Thị Hường, sinh năm 1949, quê thị xã Hà Tĩnh, là một trong những thành viên trẻ của tiểu đội. Chị tham gia công việc bảo đảm giao thông trong hoàn cảnh chiến tranh vô cùng khắc nghiệt. Cũng như những đồng đội khác, chị đã dành những năm tháng tuổi trẻ của mình cho nhiệm vụ chung, góp phần giữ vững tuyến đường chi viện tiền tuyến. Tên chị được lưu lại trong lịch sử cùng chín cô gái còn lại, những người đã không trở về sau trận bom ngày 24 tháng 7 năm 1968.

Trần Thị Rạng, sinh năm 1950, quê vùng Thọ Thủy, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh, là một trong những cô gái trẻ nhất của tiểu đội. Theo tư liệu của cơ quan thuộc Bộ Quốc phòng, chị từng phải nỗ lực làm quen với công việc lao động nặng nhọc khi bước vào lực lượng thanh niên xung phong. Ngoài giờ làm nhiệm vụ, chị cùng đồng đội học tập văn hóa, tập hát và tạo nên những khoảnh khắc vui vẻ giữa cuộc sống chiến trường. Hình ảnh ấy cho thấy, dù sống trong hoàn cảnh gian khổ, các chị vẫn giữ tinh thần lạc quan và khát vọng học tập, trưởng thành.

Người trẻ tuổi nhất trong mười cô gái là Võ Thị Hà, sinh năm 1951, quê thị trấn Đức Thọ, Hà Tĩnh. Chị xuất thân trong một gia đình có truyền thống gắn bó với sông nước. Theo tư liệu lịch sử, Hà vốn là cô gái dịu dàng, có ước mơ học tập nhưng đã gác lại dự định riêng để tham gia thanh niên xung phong khi chưa đầy 17 tuổi. Từ một cô gái chưa quen với công việc lao động nặng, chị dần thích nghi với cuộc sống tập thể và nhiệm vụ tại vùng tuyến lửa. Sự hy sinh của chị khi tuổi đời còn quá trẻ khiến câu chuyện về mười cô gái càng thêm day dứt.

Mỗi người trong mười cô gái đều có một quê hương, một hoàn cảnh và những nét tính cách riêng. Có người đảm nhận vai trò chỉ huy, có người lớn lên trong cảnh thiếu thốn, có người mang theo ước mơ học tập và những dự định còn dang dở. Nhưng khi đứng trước nhiệm vụ chung, các chị đều lựa chọn cống hiến sức trẻ để bảo vệ con đường chi viện cho tiền tuyến. Ngày nay, Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc là địa chỉ đỏ để các thế hệ đến tưởng niệm, tìm hiểu lịch sử và tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Câu chuyện về mười cô gái không chỉ nhắc chúng ta nhớ đến một sự kiện lịch sử, mà còn giúp mỗi người hiểu hơn về cuộc sống, phẩm chất và những ước mơ còn dang dở của thế hệ đi trước. Các chị đã hy sinh, nhưng tên tuổi của họ vẫn được gìn giữ qua những trang sử, những tác phẩm văn học và ký ức của nhân dân. Tìm hiểu về các chị cũng là cách để thế hệ trẻ hôm nay hiểu rõ hơn giá trị của hòa bình, biết trân trọng lịch sử và tiếp nối tinh thần trách nhiệm với quê hương, đất nước.