MƯỜI CÔ GÁI NGÃ BA ĐỒNG LỘC – BIỂU TƯỢNG BẤT DIỆT CỦA CHỦ NGHĨA ANH HÙNG VIỆT NAM

Ngã ba Đồng Lộc, thuộc xã Đồng Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, từ lâu đã trở thành một trong những địa danh linh thiêng nhất của Tổ quốc. Nơi đây, trong những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, từng là “yết hầu giao thông” của tuyến đường Trường Sơn. Mỗi ngày, hàng trăm chuyến xe, hàng trăm đoàn quân, đoàn hàng từ hậu phương lớn miền Bắc lại băng qua nơi này để chi viện cho chiến trường miền Nam. Chính vì vậy, ngã ba Đồng Lộc đã trở thành trọng điểm đánh phá dữ dội của không quân Mỹ, chịu hàng nghìn trận bom cày xới, biến mặt đất thành những hố sâu chằng chịt. Trong bối cảnh ấy, hàng vạn thanh niên xung phong, bộ đội, dân công hỏa tuyến đã đặt trọn tuổi xuân của mình vào con đường vận tải mang tính sống còn của đất nước.

Trong dòng chảy bi hùng ấy, Tiểu đội 4, Đại đội 2, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 tỉnh Hà Tĩnh đã trở thành biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Mười cô gái trẻ – người lớn nhất mới 24 tuổi, nhỏ nhất chỉ mới 17 – đã nhận nhiệm vụ giữ cho ngã ba Đồng Lộc “tim thông suốt, đường không tắc”. Công việc của các cô đầy hiểm nguy: san lấp hố bom, sửa đường, cắm tiêu, dẫn đường, mở lối cho xe qua ngay cả khi bom chưa kịp ngưng rơi, khói bụi còn mù mịt. Trong đêm tối, tiếng cuốc, tiếng xẻng, tiếng gọi nhau í ới hòa vào tiếng máy bay gầm rú như những nhịp đập quả cảm của tuổi trẻ thời chiến.

Ngày 24 tháng 7 năm 1968, sau nhiều trận bom liên tiếp, ngã ba Đồng Lộc rung chuyển dưới đợt oanh tạc mạnh của máy bay Mỹ. Khi các cô đang khẩn trương làm nhiệm vụ san lấp và mở đường cho đoàn xe kịp tiến vào Nam, một quả bom bất ngờ trút xuống đúng nơi tiểu đội đang làm việc. Cả 10 cô gái – Võ Thị Tần (Tiểu đội trưởng), Trần Thị Hường, Nguyễn Thị Xuân, Võ Thị Hà, Đào Thị Xuân, Nguyễn Thị Rạng, Hà Thị Xanh, Trần Thị Hợi, Nguyễn Thị Cúc và Võ Thị Bé – đã hy sinh, nằm lại cùng nắng gió Truông Ké, Truông Bát, hòa vào đất mẹ trong khi tuổi đời còn quá trẻ, ước mơ còn dang dở.

Sự hy sinh của các cô không chỉ để lại nỗi đau xót cho đồng đội mà còn khắc sâu vào trái tim người dân địa phương. Những người sống quanh vùng khi ấy kể lại: sau tiếng nổ long trời, đất đá còn tung lên, khói bụi chưa kịp tan, mọi người đã chạy tới hố bom. Nhưng điều họ tìm thấy chỉ là một vùng đất đổ nát, dấu hiệu của sự sống tắt lịm. Có cụ già nói rằng, đến tận nhiều năm sau, mỗi lần nhắc tới mười cô gái, bà vẫn nghe như còn vang vọng tiếng cười, tiếng hát, tiếng xẻng va vào đá – âm thanh của tuổi trẻ đầy hy vọng, của lòng quả cảm phi thường. Với người dân Hà Tĩnh, mười cô gái không chỉ là anh hùng mà còn như những người con, người cháu trong gia đình. Họ đi vào ký ức bằng sự giản dị, hồn hậu và sự ra đi khiến cả vùng quê lặng người trong niềm thương tiếc vô hạn.

Ngày nay, khu di tích Ngã ba Đồng Lộc đã được xây dựng khang trang, trở thành điểm đến thiêng liêng cho đồng bào cả nước. Con đường từng in dấu xe ra trận nay đã được mở rộng, rợp bóng cây xanh. Hố bom xưa được bảo tồn như một chứng tích sống động của chiến tranh. Đền thờ và tượng đài 10 cô gái được dựng uy nghi, ấm cúng trong khuôn viên rộng lớn. Mỗi năm, hàng triệu lượt người tìm về nơi này để dâng nén tâm hương, để cảm nhận sâu sắc về những hy sinh vô cùng lớn lao của tuổi trẻ Việt Nam. Trong làn gió nhẹ thoảng qua những tán cây và tiếng chuông chùa ngân nga, người ta như cảm thấy sự hiện diện của mười cô gái vẫn còn đây, lặng lẽ và trong trẻo như chính những năm tháng thanh xuân họ đã hiến dâng cho Tổ quốc.

Tấm gương của mười cô gái ngã ba Đồng Lộc đã đi vào thơ ca, trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho văn nghệ sĩ. Nhiều tác phẩm xúc động viết về các cô, như bài thơ nổi tiếng “Cúc ơi!” của nhà thơ Vũ Quần Phương, với những câu da diết:
“Cúc ơi em ở đâu
Trời sụp tối mất rồi…”
Hay bài thơ “Cỏ - thời gian” của Nguyễn Trọng Bính, chất chứa niềm thương nhớ sâu nặng. Mỗi câu thơ, mỗi dòng chữ như một nén hương lòng tưởng nhớ tuổi xuân đã hóa thành bất tử giữa chiến trường:

“Anh về Đồng Lộc chiều nay

Cỏ - thời gian mọc ken dày lối đi

Cỏ ơi! Tên cỏ gọi gì

Hút khô nước mắt, cứa lì con tim?

Đâu rồi những dấu chân in?

Đâu bom nổ chậm trốn tìm bóng em?

Xe qua trọng điểm ngày đêm

Cũng là máu chảy về tim một thời”

…

Khi khép lại trang viết về mười cô gái, tôi không thể không xúc động trước sự hy sinh quá đỗi lớn lao của họ. Những cô gái tuổi đôi mươi – ở thời bình có lẽ đang cắp sách tới trường, đang mơ về mái nhà nhỏ, về con đường dài đầy nắng – nhưng trong chiến tranh, họ đã chọn con đường của trách nhiệm, của lý tưởng và của lòng yêu nước cháy bỏng. Xen lẫn nỗi xúc động nghẹn lại nơi ngực là niềm tự hào vô hạn: tự hào về sức mạnh của những trái tim Việt Nam, tự hào về phẩm chất anh hùng của những con người bình dị, tự hào vì trên mảnh đất này đã có những nữ thanh niên xung phong trọn đời nằm lại để đất nước được hòa bình.

Mười cô gái ngã ba Đồng Lộc – những bông hoa bất tử – mãi mãi là biểu tượng rực sáng của lòng dũng cảm, của đức hy sinh và của lòng yêu nước không bao giờ tắt. Và mỗi lần nhắc đến, ta lại thấy trái tim mình lặng đi, rồi bừng sáng lên như chính ánh mắt các cô khi còn đứng nơi chiến hào, dõi theo từng đoàn xe ra trận, thắp lửa cho những hành trình tiếp bước hôm nay.