Mười cô gái Ngã ba Đồng Lộc – Khúc tráng ca của tuổi thanh xuân
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh) là một trong những trọng điểm giao thông đặc biệt ác liệt trên tuyến đường chi viện cho chiến trường miền Nam. Giữa “tọa độ chết” ấy, những nữ thanh niên xung phong ngày đêm bám đường, san lấp hố bom, sửa chữa mặt đường để bảo đảm xe và hàng hóa tiếp tục ra tiền tuyến. Trong số đó, 10 cô gái thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội 55 đã trở thành biểu tượng bất tử của tuổi trẻ Việt Nam.
Mười cô gái ấy gồm Võ Thị Tần (24 tuổi, Tiểu đội trưởng), Hồ Thị Cúc (24 tuổi, Tiểu đội phó), Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi), Dương Thị Xuân (21 tuổi), Võ Thị Hợi (20 tuổi), Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi), Hà Thị Xanh (19 tuổi), Trần Thị Hường (19 tuổi), Trần Thị Rạng (18 tuổi) và Võ Thị Hà (17 tuổi). Họ đều còn rất trẻ, mang theo những ước mơ bình dị của tuổi thanh xuân nhưng đã lựa chọn đứng ở nơi hiểm nguy nhất để hoàn thành nhiệm vụ.
Chiều 24/7/1968, sau nhiều đợt máy bay Mỹ ném bom, tiểu đội được lệnh ra hiện trường san lấp hố bom, sửa đường. Công việc đang diễn ra thì máy bay địch tiếp tục oanh kích. Các cô nhiều lần bị bom vùi lấp nhưng vẫn tiếp tục đứng dậy làm nhiệm vụ. Đến khoảng 16 giờ 30 phút, trong đợt ném bom thứ 15 trong ngày, một quả bom đánh trúng khu vực hầm trú ẩn. Cả mười cô gái đã hy sinh khi tuổi đời chỉ từ 17 đến 24.
Sự hy sinh ấy đã để lại một khoảng trống không thể bù đắp. Đặc biệt, câu chuyện tìm kiếm Hồ Thị Cúc, người cuối cùng chưa tìm thấy trong hầm, đã trở thành một trong những hình ảnh xúc động nhất của Ngã ba Đồng Lộc. Đồng đội gọi tên Cúc giữa đất đá ngổn ngang, trong nỗi đau vừa mất đi một người em, một người chị. Câu chuyện ấy sau này đi vào thơ ca, trong đó có bài thơ “Cúc ơi” của nhà thơ Yến Thanh.
Mười cô gái Đồng Lộc không chỉ được nhớ đến bởi sự hy sinh. Điều khiến các chị trở thành biểu tượng là tinh thần đồng đội, trách nhiệm và lòng quả cảm của tuổi trẻ. Họ không có vũ khí hiện đại trong tay, chỉ có cuốc, xẻng và ý chí giữ cho con đường ra tiền tuyến không bị đứt.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, Ngã ba Đồng Lộc hôm nay đã trở thành một địa chỉ đỏ, nơi các thế hệ tìm về tưởng nhớ. Câu chuyện về mười cô gái nhắc chúng ta rằng: tuổi trẻ đẹp nhất không chỉ bởi những ước mơ, mà còn bởi cách con người biết sống, biết cống hiến và sẵn sàng hy sinh cho điều mình tin là đúng.
