Mười cô gái Ngã ba Đồng Lộc – Một đời bất tử

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đường Trường Sơn qua Hà Tĩnh phải vượt hơn 50km đồng bằng trống trải, đến ngã ba Bãi Vọt tách thành hai hướng: đường số 1 ven biển luôn nằm trong tầm kiểm soát của địch và đường 15 qua Ngã ba Đồng Lộc lên miền Tây Quảng Bình. Vì thế, Đồng Lộc trở thành điểm yết hầu độc đạo nối liền hậu phương lớn miền Bắc với tiền tuyến lớn miền Nam. Nằm gọn trong thung lũng hẹp chừng 50ha giữa hai bên đồi núi trọc, nơi đây từng bị mệnh danh là "tọa độ chết" khi mỗi mét vuông đất phải gánh chịu tới ba quả bom tấn của không quân Mỹ.

Chỉ tính riêng 240 ngày đêm từ tháng 3 đến tháng 10 năm 1968, địch đã trút xuống vùng đất này 48.600 quả bom các loại nhằm cưa đứt mạch máu giao thông. Để giữ cho những đoàn xe tiến vào Nam không bao giờ dừng lại, quân và dân ta đã tập trung lực lượng tối đa bảo vệ Ngã ba Đồng Lộc, lúc cao điểm lên tới 1,6 vạn người gồm bộ đội pháo binh và lực lượng thanh niên xung phong. Bám trụ thường trực tại trọng điểm ác liệt nhất chính là Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 Hà Tĩnh. Trưa ngày 24/7/1968, 10 cô gái trẻ do chị Võ Thị Tần (24 tuổi) làm Tiểu đội trưởng nhận lệnh ra san lấp hố bom vừa dội xuống để kịp thời thông tuyến.

Gấp rút triển khai công việc với tiếng cười nói rộn ràng và niềm vui gửi gắm theo từng chuyến xe qua, các cô gái đã làm việc quên mình. Dù trải qua ba lần bị đất đá vùi lấp, họ vẫn can trường rũ bùn đứng dậy tiếp tục bám trụ trận địa. Đến 16 giờ 30 phút, trận bom thứ 15 trong ngày bất ngờ giội xuống, một quả bom tàn khốc rơi trúng ngay vị trí của 10 cô gái. Khi khói bom tàn khốc tan đi, cả trận địa lặng đi rồi nghẹn ngào tiếng khóc vỡ òa. Mười đóa hoa xuân kiên cường: Võ Thị Tần (24 tuổi), Hồ Thị Cúc (24 tuổi), Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi), Dương Thị Xuân (21 tuổi), Võ Thị Hợi (20 tuổi), Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi), Hà Thị Xanh (19 tuổi), Trần Thị Hường (19 tuổi), Trần Thị Rạng (18 tuổi) và Võ Thị Hà (17 tuổi) đã anh dũng hy sinh khi tuổi đời còn quá trẻ, trong đó người em út Võ Thị Hà khi nhắm mắt mới vừa tròn 17 tuổi.

Sau trận bom tàn khốc, đồng đội đào đất tìm được thi thể chín người nhưng riêng Tiểu đội phó Hồ Thị Cúc vẫn chưa thấy. Cả mặt trận quyết tâm phải tìm bằng được chị để mười chị em lại được quây quần bên nhau như những ngày sát cánh chiến đấu. Phải ba ngày sau, đồng đội mới tìm thấy chị nằm sâu trong lòng đất đá, đầu vẫn đội nón, vai vác chiếc cuốc và các đầu ngón tay thâm tím vì cố bới đất vươn lên trong vô vọng. Giờ đây, khu mộ của 10 nữ liệt sĩ nằm yên bình dưới ngọn đồi thoai thoải tại Ngã ba Đồng Lộc. Những chiếc áo đại cán nhỏ nhắn, chiếc lược, lá thư gửi lại mãi là minh chứng cho một thế hệ anh hùng đã dâng hiến trọn tuổi thanh xuân, hóa thành khúc ca bất tử cùng sông núi Việt Nam.