Mười cô gái ngã xuống ở Ngã ba Đồng Lộc
Mười cô gái ngã xuống ở Ngã ba Đồng Lộc
Mười cô gái ngã xuống ở Ngã ba Đồng Lộc
Trong những trang sử vàng chói lọi của dân tộc Việt Nam, có những địa danh đã trở thành biểu tượng của lòng quả cảm, và có những cuộc đời đã hóa thân thành linh hồn của đất nước. Ngã ba Đồng Lộc chính là một nơi như thế — một mảnh đất Hà Tĩnh túi bụi bom rơi nhưng lại sáng ngời ý chí quật cường của mười cô gái thanh niên xung phong (TNXP). Những năm 1968, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn khốc liệt nhất, Ngã ba Đồng Lộc, giao điểm của các tuyến đường huyết mạch chi viện cho tiền tuyến miền Nam, trở thành mục tiêu đánh phá trọng điểm của không quân Mỹ. Kẻ thù muốn biến nơi đây thành "vùng đất chết" để cắt đứt mạch máu giao thông của ta; chỉ tính riêng trong năm 1968, mỗi mét vuông đất tại đây phải hứng chịu hàng chục quả bom các loại. Giữa cái nắng cháy da cháy thịt của miền Trung và sự rình rập của tử thần, Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 552 vẫn kiên cường bám trụ. Tiểu đội gồm mười cô gái, người trẻ nhất mới mười bảy, người chị cả cũng chỉ vừa tròn hai mươi tư tuổi: Võ Thị Tần, Hồ Thị Cúc, Võ Thị Hợi, Nguyễn Thị Xuân, Dương Thị Xuân, Trần Thị Đoài, Hà Thị Xanh, Nguyễn Thị Nhỏ, Võ Thị Hà và Trần Thị Hường. Nhiệm vụ của các chị là san lấp hố bom ngay sau khi máy bay địch vừa dứt điểm, đảm bảo cho những đoàn xe chở hàng ra mặt trận không bị tắc nghẽn. Với đôi tay gầy và những chiếc cuốc, xẻng thô sơ, các chị đã thách thức sức mạnh hủy diệt của bom đạn bằng tinh thần "máu có thể chảy, nhưng đường không thể tắc".
Ngày 24 tháng 7 năm 1968 bắt đầu bằng những đợt oanh tạc dữ dội, bầu trời Đồng Lộc bị xé toạc bởi tiếng gầm rú của máy bay và tiếng nổ rung chuyển đất trời. Đến chiều ngày hôm đó, các chị nhận lệnh ra hiện trường để san lấp hố bom sau trận đánh thứ mười bốn trong ngày. Mười cô gái vừa làm việc vừa trò chuyện, tiếng cười trong trẻo vang lên giữa không gian sặc sụa mùi thuốc súng như một lời khẳng định về sức sống mãnh liệt. Nhưng rồi, trận bom thứ mười lăm ập đến bất ngờ, tiếng còi báo động vang lên, các chị nhanh chóng lao vào hầm trú ẩn để tránh đợt oanh tạc mới. Một quả bom định mệnh đã rơi trúng sát miệng hầm nơi mười cô gái đang ẩn nấp, đất đá đổ ập xuống lấp kín tất cả. Khi khói bom vừa tan đi, chỉ còn lại sự im lặng rợn người, đồng đội lao đến điên cuồng đào bới bằng đôi tay trần trong hy vọng mong manh. Lần lượt, người ta đưa được thi thể của chín cô gái lên mặt đất; các chị nằm đó, gương mặt vẫn còn vương nét trẻ trung, mái tóc đen dài dính đầy bụi đất của quê hương, nhưng riêng chị Hồ Thị Cúc vẫn bặt vô âm tín.
Suốt ba ngày đêm sau đó, đồng đội không ngừng tìm kiếm chị Cúc trong nỗi đau tận cùng. Giữa không gian tang thương ấy, nhà thơ Yến Thanh vốn là đồng đội cùng đơn vị đã viết nên bài thơ "Cúc ơi" ngay bên cạnh hố bom như một tiếng gọi hồn tha thiết: "Tiểu đội đã về xếp một hàng ngang / Cúc ơi! Em ở đâu không về tập hợp? / Chín bạn quây quần ăn rau tập tàng / Chưa có bát cơm nào chan đầy nước mắt...". Phải đến ngày thứ ba, người ta mới tìm thấy chị nằm sâu dưới lòng đất ở tư thế ngồi, đôi bàn tay vẫn còn bầm đen vì đào bới đất đá trong nỗ lực cuối cùng để thoát ra ngoài. Hình ảnh ấy đã khiến tất cả những người có mặt tại hiện trường phải bật khóc nức nở trước sự hy sinh quá đỗi kiên cường. Các chị ra đi khi tuổi thanh xuân đang phơi phới, khi những ước mơ về một ngày hòa bình, về một mái ấm gia đình vẫn còn dang dở trên môi.
Mười cô gái Ngã ba Đồng Lộc không chỉ là những anh hùng liệt sĩ, mà các chị đã trở thành biểu tượng của một thế hệ thanh niên "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước". Sự hy sinh của các chị là minh chứng cho sức mạnh của lòng yêu nước và ý chí không bao giờ khuất phục trước bạo tàn của kẻ thù. Ngày nay, Ngã ba Đồng Lộc đã xanh tươi trở lại, dấu vết của bom đạn đã lùi xa nhưng ký ức về các chị vẫn luôn vẹn nguyên. Tại nơi các chị ngã xuống, một tượng đài uy nghiêm đã được dựng lên và mười ngôi mộ trắng muốt nằm cạnh nhau như mười đóa hoa trinh nữ mãi mãi tỏa hương thơm thanh khiết cho đời. Máu của mười cô gái đã hòa vào lòng đất mẹ Hà Tĩnh để từ đó nảy nở những mầm xanh hy vọng, tên tuổi của các chị sẽ mãi mãi được khắc ghi trong tâm khảm mỗi người dân Việt Nam như một nén tâm nhang bất tử cháy mãi với thời gian, nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay về cái giá của độc lập và tự do.
