MƯỜI CÔ GÁI Ở NGÃ BA ĐỒNG LỘC

Có những vùng đất chỉ cần nhắc đến tên thôi cũng đủ khiến người ta lặng đi. Ngã ba Đồng Lộc là một nơi như thế. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những tiếng bom năm xưa đã chìm vào quá khứ, những con đường từng bị cày xới nay đã phủ màu xanh của cây cỏ, nhưng câu chuyện về mười cô gái thanh niên xung phong vẫn còn ở lại trong ký ức của dân tộc như một bản nhạc buồn mà đẹp về tuổi trẻ, lòng yêu nước và sự hy sinh.

Trong những năm chiến tranh chống Mỹ, Đồng Lộc là một trọng điểm giao thông đặc biệt quan trọng. Đây là nơi những tuyến đường chi viện cho chiến trường phải đi qua. Vì thế, quân đội Mỹ liên tục đánh phá nhằm cắt đứt tuyến giao thông. Bom đạn trút xuống ngày đêm, đường vừa được san lấp lại tiếp tục xuất hiện những hố bom mới. Trong hoàn cảnh ấy, những người thanh niên xung phong trở thành lực lượng trực tiếp giữ đường. Họ không cầm súng chiến đấu theo cách của những người lính ngoài mặt trận, nhưng công việc của họ cũng nguy hiểm không kém. Mỗi khi bom vừa dứt, họ lại lao ra đường, dùng cuốc, xẻng san đất, lấp hố, sửa đường để những đoàn xe có thể tiếp tục đi qua.

Trong số những người làm nhiệm vụ tại Đồng Lộc có Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 2, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 tỉnh Hà Tĩnh. Tiểu đội có mười cô gái, người lớn tuổi nhất là Võ Thị Tần, 22 tuổi, người nhỏ tuổi nhất là Trần Thị Hường, mới 17 tuổi. Những cái tên Võ Thị Tần, Hồ Thị Cúc, Võ Thị Hợi, Nguyễn Thị Xuân, Dương Thị Xuân, Trần Thị Rạng, Nguyễn Thị Nhỏ, Võ Thị Hạ, Hà Thị Xanh và Trần Thị Hường sau này đã trở thành những cái tên được nhắc đến với tất cả lòng biết ơn. Nhưng vào những ngày tháng năm 1968, họ chỉ là mười cô gái trẻ đang sống và làm việc giữa chiến trường.

Tuổi của họ khiến người hôm nay khó hình dung hết sự khốc liệt của chiến tranh. Người lớn nhất mới 22 tuổi. Người nhỏ nhất mới 17. Ở tuổi ấy, những cô gái hôm nay có thể đang ngồi trên giảng đường, bắt đầu một công việc đầu tiên, háo hức với những chuyến đi, những tình bạn và những ước mơ về tương lai. Còn mười cô gái Đồng Lộc lại phải sống giữa tiếng bom, những hố đất sâu và những con đường luôn có thể bị đánh phá bất cứ lúc nào.

Nhưng tuổi trẻ của họ không chỉ có gian khổ. Qua những tư liệu còn lại, người ta vẫn có thể nhận ra ở họ một đời sống tinh thần rất trẻ trung. Họ có thư từ, có những trang viết, có những bài hát và có những tình cảm riêng. Những thứ ấy khiến hình ảnh mười nữ thanh niên xung phong không còn là những cái tên xa xôi trong lịch sử, mà trở thành những con người rất gần gũi. Họ cũng biết nhớ nhà, nhớ người thân, cũng có những dự định cho ngày trở về. Chỉ có điều, chiến tranh đã khiến những dự định ấy mãi mãi không thể hoàn thành.

Ngày 24 tháng 7 năm 1968, Đồng Lộc tiếp tục hứng chịu những trận bom dữ dội. Mười cô gái của Tiểu đội 4 đang làm nhiệm vụ giữa một ngày chiến trường ác liệt. Đến khoảng 16 giờ, trận bom thứ 15 trong ngày trút xuống nơi họ đang làm việc. Khi bom đạn qua đi, cả mười cô gái đã hy sinh.

Tin dữ lan ra trong sự đau đớn của đồng đội và nhân dân. Những người vừa còn làm việc cùng nhau chỉ ít phút trước đó giờ đã nằm lại dưới lòng đất. Người ta tìm kiếm, đưa các chị ra khỏi nơi bom đánh. Những tuổi đời rất trẻ hiện lên trong sự thật đau đớn nhất của chiến tranh: 17 tuổi, 18 tuổi, 19 tuổi, 20 tuổi, 21 tuổi và 22 tuổi. Mười cô gái đã hy sinh khi con đường phía trước của cuộc đời còn dài đến thế.

Điều khiến người ta day dứt khi nghĩ về Đồng Lộc không chỉ là cái chết của mười con người. Đó còn là những điều mà họ chưa kịp sống. Những người con chưa kịp trở về với mẹ. Những cô gái chưa kịp có một mái ấm riêng. Những người trẻ chưa kịp nhìn thấy một ngày đất nước hoàn toàn yên tiếng súng. Chiến tranh đã dừng lại thời gian của họ ở Đồng Lộc, nhưng đất nước thì vẫn tiếp tục đi về phía trước.

Nhiều năm sau, Đồng Lộc trở thành một địa danh lịch sử. Những công trình tưởng niệm được xây dựng, những đoàn người từ khắp nơi tìm về thắp hương. Những học sinh, sinh viên đứng trước phần mộ của mười cô gái và lặng lẽ đọc từng cái tên. Có những em nhỏ lần đầu tiên đến đây chưa hiểu hết chiến tranh là gì. Nhưng khi biết người lớn nhất trong mười cô gái chỉ mới 22 tuổi và người nhỏ nhất mới 17 tuổi, các em bắt đầu hiểu rằng những người đã hy sinh không phải những con người xa lạ trong sách giáo khoa. Họ từng có tuổi trẻ giống như tuổi trẻ của các em hôm nay.

Đó có lẽ là điều khiến lịch sử trở nên gần gũi nhất. Khi đứng trước một phần mộ, chúng ta không chỉ nhìn thấy một người đã mất. Chúng ta có thể hình dung về một người từng sống, từng cười, từng nhớ nhà, từng có những ước mơ và từng mong được trở về.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi chiều ngày 24 tháng 7 năm 1968. Đồng Lộc hôm nay đã xanh hơn. Những con đường đã bình yên. Những đoàn xe không còn phải chạy trong tiếng bom. Trẻ em có thể đến trường mà không cần hầm trú ẩn. Những người trẻ có thể lựa chọn nghề nghiệp, tình yêu và tương lai của mình.

Những điều bình thường ấy chính là món quà mà thế hệ đi trước đã đánh đổi bằng tuổi trẻ.

Có thể mười cô gái Đồng Lộc không bao giờ biết đất nước sau chiến tranh sẽ như thế nào. Họ không biết những con đường rồi sẽ được trải nhựa, những ngôi trường sẽ sáng đèn và những đứa trẻ sẽ lớn lên trong hòa bình. Nhưng chính họ đã góp một phần tuổi xuân để ngày hôm nay trở thành hiện thực.

Mỗi khi tháng Bảy về, người ta lại nhớ đến Đồng Lộc. Những nén hương được thắp lên trước phần mộ các chị. Những bó hoa được đặt xuống trong sự thành kính. Những câu chuyện về mười cô gái lại được kể cho những thế hệ mới.

Và mỗi lần câu chuyện ấy được kể, chúng ta lại hiểu thêm một điều: hòa bình không phải là món quà tự nhiên mà có. Nó được đánh đổi bằng máu, nước mắt và tuổi xuân của biết bao con người.

Mười cô gái đã nằm lại ở Đồng Lộc khi tuổi đời còn rất trẻ. Họ không kịp sống hết cuộc đời của mình, nhưng tên tuổi họ đã trở thành một phần của cuộc đời đất nước. Những người hôm nay được sống trong hòa bình có thể không làm được điều gì lớn lao để đáp lại sự hy sinh ấy. Nhưng chúng ta có thể sống tốt hơn, biết trân trọng hơn, biết yêu thương gia đình hơn, biết giữ gìn quê hương và biết quý trọng từng ngày bình yên.

Bởi ở đâu đó giữa những hàng cây xanh của Đồng Lộc hôm nay, có lẽ vẫn còn vang vọng câu chuyện của một thời tuổi trẻ. Một thời mà những cô gái mười bảy, mười tám, hai mươi tuổi đã đứng giữa bom đạn để giữ đường. Họ đã đi qua tuổi xuân bằng lòng dũng cảm và nằm lại khi tương lai còn ở phía trước.

Mười cô gái ấy không còn trở về.

Nhưng con đường họ từng giữ đã tiếp tục đi.

Đất nước đã đi tiếp.

Và những thế hệ sau đang sống trong mùa bình yên mà họ từng góp phần đánh đổi cả tuổi trẻ để gìn giữ.

Có những người không kịp nhìn thấy ngày mai, nhưng chính họ đã góp phần làm nên ngày mai cho chúng ta.

Mười cô gái Đồng Lộc là những người như thế.