Mười cô gái và tiếng gọi “Cúc ơi”

Ngã ba Đồng Lộc, thuộc huyện Can Lộc, Hà Tĩnh, từng là một trong những điểm giao thông đặc biệt quan trọng trên tuyến đường chi viện cho chiến trường miền Nam. Vì vậy, nơi đây liên tục trở thành mục tiêu đánh phá của máy bay Mỹ. Từ tháng 3 đến tháng 10/1968, khu vực này phải hứng chịu hơn 2.000 trận đánh bom.

Giữa hoàn cảnh ấy, những thanh niên xung phong vẫn ngày đêm bám trụ để giữ cho con đường được thông suốt. Trong số đó có Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội thanh niên xung phong 55 Hà Tĩnh, gồm mười cô gái tuổi từ 17 đến 24.

Công việc của các chị không có gì xa lạ với chiến trường: san lấp hố bom, sửa đường, khơi rãnh thoát nước, hướng dẫn xe đi qua những đoạn nguy hiểm và sửa chữa hầm trú ẩn. Những công việc tưởng chừng đơn giản ấy lại phải thực hiện giữa những trận bom có thể ập xuống bất cứ lúc nào.

Chị Võ Thị Tần, tiểu đội trưởng, khi ấy 24 tuổi, thường xuyên giúp đỡ và bảo vệ đồng đội. Chị Nguyễn Thị Nhỏ mồ côi từ nhỏ, lớn lên nhờ sự chăm sóc của chị gái. Còn chị Hồ Thị Cúc, tiểu đội phó, quê ở Sơn Bằng, Hương Sơn, được mọi người nhớ đến bởi tính cách hiền lành, ít nói và chịu khó. Mỗi người có một hoàn cảnh khác nhau, nhưng khi cùng làm nhiệm vụ, họ đã trở thành những người chị em gắn bó với nhau giữa nơi bom đạn.

Ngày 24/7/1968, Ngã ba Đồng Lộc hứng chịu 15 trận bom. Sau một đợt đánh phá, tiểu đội nhận lệnh ra đường san lấp hố bom, khẩn trương khôi phục tuyến giao thông để xe tiếp tục đi qua. Các chị lại bắt tay vào công việc quen thuộc của mình.

Nhưng khi công việc còn đang dang dở, máy bay Mỹ quay trở lại. Một loạt bom trút xuống đúng vị trí tiểu đội đang làm nhiệm vụ. Cả mười cô gái đều hy sinh. Người trẻ nhất là chị Võ Thị Hà, mới 17 tuổi.

Sau trận bom, đồng đội vội vàng đào bới để tìm kiếm các chị. Từng người lần lượt được tìm thấy, nhưng riêng chị Hồ Thị Cúc vẫn chưa có tin tức. Mọi người tiếp tục tìm kiếm trong suốt hai ngày đêm. Sự chờ đợi ấy càng kéo dài, nỗi lo lắng và đau xót càng lớn.

Không chịu nổi cảnh người đồng đội vẫn chưa được tìm thấy, nhà thơ Yến Thanh, người cùng đơn vị, đã viết bài thơ Cúc ơi. Tiếng gọi trong bài thơ không chỉ là lời tìm kiếm một người đã khuất, mà còn là tiếng lòng của những người ở lại, những người vẫn hy vọng sẽ được gặp lại đồng đội dù chỉ để đưa chị về nơi an nghỉ.

Cuối cùng, chị Cúc cũng được tìm thấy. Ngày 29/9/1968, bài thơ được phát trên Đài Tiếng nói Việt Nam, giúp câu chuyện về mười cô gái Đồng Lộc được nhiều người biết đến hơn.

Tin tức về sự hy sinh của các chị khiến nhiều người đau xót. Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng bày tỏ niềm xúc động sâu sắc trước sự hy sinh ấy. Sau này, khi đến thăm nơi đây, ông ghi lại trong sổ vàng lời tri ân đối với mười nữ thanh niên xung phong.

Ngày nay, tại khu di tích Ngã ba Đồng Lộc, mộ của mười cô gái được xếp thành hai hàng ngang. Cách sắp xếp ấy gợi nhớ đến những buổi điểm danh của một tiểu đội ngày nào, khi các chị vẫn còn đứng cạnh nhau sau mỗi ca trực.

Nhìn lại câu chuyện, điều khiến người ta day dứt không chỉ là sự hy sinh của mười cô gái trẻ. Đó còn là những điều rất bình thường mà các chị chưa kịp trải qua: những ngày được trở về nhà, những cuộc gặp gỡ, những niềm vui nhỏ bé của tuổi trẻ. Các chị đã nằm lại khi tuổi đời còn quá ngắn, nhưng tình đồng đội và sự can đảm của họ vẫn được nhắc nhớ qua nhiều thế hệ.