Mười Đóa Hoa Bất Tử Nơi Ngã Ba Đồng Lộc: Khúc Tráng Ca Của Tuổi Trẻ Thời Chống Mỹ
Ngã ba Đồng Lộc (huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) nằm trên con đường chiến lược Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh. Vào những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nơi đây được ví như "tọa độ chết", là túi hứng bom mà đế quốc Mỹ điên cuồng cày xới hòng chặt đứt con đường chi viện huyết mạch từ hậu phương miền Bắc vào tiền tuyến miền Nam. Chính tại mảnh đất bom cày đạn xới này, câu chuyện về Tiểu đội 4 (Đại đội 552, Tổng đội thanh niên xung phong 55 Hà Tĩnh) gồm 10 cô gái trẻ
1. Chân dung 10 đóa hoa trinh liệt
Họ là 10 cô gái, 10 làng quê, 10 tính cách khác nhau nhưng đều gặp nhau ở một điểm chung: Sẵn sàng hiến dâng tuổi thanh xuân cho Tổ quốc. Tuổi đời của các chị khi ấy còn rất trẻ, chỉ từ 17 đến 24 tuổi – cái tuổi đẹp nhất của đời người.
Võ Thị Tần (24 tuổi - Tiểu đội trưởng): Người chị cả kiên cường, tháo vát, nghiêm túc trong công việc nhưng vô cùng yêu thương đồng đội. Chị có người yêu ngoài mặt trận và luôn nuôi dưỡng một tình yêu thủy chung, chờ ngày chiến thắng.
Hồ Thị Cúc (24 tuổi - Tiểu đội phó): Người con gái chịu thương chịu khó, mồ côi cả cha lẫn mẹ từ nhỏ. Chị ít nói nhưng luôn nhận về mình những phần việc nặng nhọc nhất.
Võ Thị Hợi (20 tuổi): Cô gái hồn nhiên, hay hát, có nụ cười tỏa nắng làm ấm lòng đồng đội giữa những giờ phút căng thẳng.
Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi): Người chiến sĩ kiên định, luôn có ước mơ sau chiến tranh sẽ trở thành một cô giáo mầm non.
Hà Thị Xanh (19 tuổi): Cô gái thùy mị, chăm chỉ, luôn mang theo cuốn sổ tay nhỏ để chép những bài thơ, bài hát yêu thích.
Trần Thị Hường (19 tuổi): Con của một gia đình liệt sĩ, chị tham gia thanh niên xung phong để tiếp bước con đường của cha. Chị có giọng hát rất hay, là "chim sơn ca" của tiểu đội.
Trần Thị Phùng (20 tuổi): Tính tình thẳng thắn, gan dạ, luôn đi đầu trong các nhiệm vụ rà phá bom mìn nguy hiểm.
Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi): Người chị hiền lành, luôn chăm sóc sức khỏe và chia sẻ từng miếng lương khô, ngụm nước cho các em nhỏ tuổi hơn.
Võ Thị Hà (17 tuổi - Em út): Cô gái nhỏ tuổi nhất tiểu đội, vừa rời ghế nhà trường đã xung phong ra mặt trận. Hà vẫn còn nét ngây thơ của trẻ con, thường xuyên được các chị cưng chiều.
Dương Thị Xuân (19 tuổi): Cô gái dịu dàng, kín đáo, mang trong mình những ước mơ giản dị về một mái ấm gia đình sau ngày hòa bình.
2. Cuộc sống và chiến đấu giữa "Tọa độ chết"
Mỗi ngày, Ngã ba Đồng Lộc phải hứng chịu hàng ngàn quả bom các loại. Đất đá bị xới lên, không một ngọn cỏ nào có thể mọc nổi. Nhiệm vụ của Tiểu đội 4 là quan sát máy bay địch, đánh dấu những quả bom chưa nổ và ngay lập tức san lấp hố bom khi máy bay vừa đi qua nhằm giữ vững mạch máu giao thông cho xe vội vã ra tiền tuyến.
Họ làm việc bất kể ngày đêm. Ban ngày trú ẩn trong các căn hầm chữ A, nghe tiếng gầm rú của phản lực Mỹ và tiếng nổ rung chuyển đất trời. Đêm đến, dưới ánh sáng của bom vẹo, bom tọa độ, các chị lại lao ra đường với cuốc, xẻng, tay trần bốc dỡ từng tảng đá, san phẳng những hố sâu.
Gian khổ, cận kề cái chết là thế, nhưng tinh thần của các chị chưa bao giờ lung lay. Trong bức thư cuối cùng gửi về cho mẹ ngày 19/7/1968 (chỉ 5 ngày trước khi hy sinh), Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần đã viết những lời lạc quan kiên cường:
"Mẹ ơi, ở đây vui lắm mẹ ạ! Ban đêm chúng nó thắp đèn để chúng con làm đường, còn ban ngày chúng đem bom sát tống cá cá, nhưng chúng con chẳng sợ... Hàng ngàn xe súng đạn đi qua ngã ba đường hằng ngày, đó là niềm vui lớn nhất của chúng con..."
3. Ngày 24 tháng 7 định mệnh
Ngày 24/7/1968, một ngày nắng cháy da thịt của vùng đất miền Trung. Bọn địch liên tục điên cuồng đánh phá. Đến 16 giờ 30 phút, trận bom thứ 15 trong ngày dội xuống Đồng Lộc.
Lúc này, Tiểu đội 4 được lệnh ra trận địa để gấp rút san lấp hố bom, thông đường cho đoàn xe quân sự sắp đi qua. Khi các chị đang hăng say làm việc, bỗng một tốp máy bay phản lực Mỹ quay lại, bất ngờ thả một loạt bom xuống đúng vị trí của tiểu đội.
Một quả bom bom phá đã nổ ngay sát miệng hầm nơi các chị đang làm việc. Khói bom mù mịt bao phủ cả một vùng. Khi tiếng nổ dứt, trận địa lặng đi một cách đáng sợ.
Đồng đội từ các phía lao đến, điên cuồng dùng tay, dùng xẻng đào bới đất đá với hy vọng mong manh sẽ cứu được các chị. Họ lần lượt tìm thấy thi thể của chị Tần, chị Nhỏ, chị Xuân, chị Hà... nhưng tất cả đã ngừng thở. Đến quả bom tàn khốc ấy, đất đá đã vùi lấp cả 10 cô gái trẻ.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Đau xót hơn cả là trường hợp của chị Hồ Thị Cúc. Suốt đêm ngày 24, ngày 25, đồng đội vẫn không tìm thấy chị. Phải đến ngày thứ ba (26/7), người ta mới tìm thấy chị Cúc ngồi trong một căn hầm nhỏ bị sập sâu trong lòng đất, đầu đội nón, tay vẫn ôm chặt chiếc cuốc, nhưng chị đã hy sinh. Hình ảnh ấy đã khiến nhà thơ Yến Thanh (người đồng đội có mặt lúc đó) nghẹn ngào viết nên bài thơ nổi tiếng "Cúc ơi":
"Cúc ơi! Em ở đâu không về sưởi ấm? Giường giường bên, chỗ em nằm thành trống Chị em tìm em, đá băm thành bụi Đục dập bầm tay, đất hoang cỏ tột... ... Về với anh em, Cúc ơi!"
4. Sự bất tử của những đóa hoa
Mười cô gái ngã ba Đồng Lộc đã ngã xuống khi tuổi đời còn xanh tóc, chưa ai trong số họ lập gia đình. Các chị ra đi, nhưng dòng máu của các chị đã hòa vào lòng đất mẹ, giữ cho mạch máu giao thông của Tổ quốc không bao giờ bị cắt đứt. Ngay đêm hôm đó, con đường Đồng Lộc lại thông suốt, những đoàn xe tải lại rầm rập tiến về miền Nam.
Năm 1972, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho 10 cô gái vĩ đại ấy.
Ngày nay, Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành một địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng. Ngôi mộ chung của 10 chị nằm thanh thản dưới bóng những cây bồ kết – loại quả mà khi sinh thời các chị vẫn thường dùng để gội đầu.
Mười cô gái Ngã ba Đồng Lộc không mịt mù vào quá khứ. Họ đã hóa thân thành những đóa hoa bất tử, tỏa hương thơm ngát về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và tinh thần sống hết mình cho lý tưởng của thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay và mai sau.
