Mười đóa hoa bất tử ở Ngã ba Đồng Lộc
Mười đóa hoa bất tử ở Ngã ba Đồng Lộc Chiều ngày 24/7/1968, tại Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh) — "tọa độ chết" hứng chịu hàng ngàn tấn bom đạn Mỹ nhằm cắt đứt tuyến tiếp viện vào miền Nam, 10 nữ thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4 (Đại đội 552) nhận lệnh ra mặt đường san lấp hố bom, thông tuyến cho xe qua. Khi các chị đang hối hả đào đắp thì một trận bom oan nghiệt trút xuống ngay sát hầm shelter. Cả 10 cô gái ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, từ 17 đến 22, trong đó người nhỏ tuổi nhất là chị Nguyễn Thị Xuân vừa tròn 17. Sự hy sinh oanh liệt của các chị khi tuổi đời phơi phới đã trở thành biểu tượng bất tử cho sự kiên trung, tinh thần lạc quan và hy sinh vô bờ bến của thế hệ trẻ Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
MƯỜI ĐÓA HOA BẤT TỬ Ở NGÃ BA ĐỒNG LỘC
1. "Tọa độ chết" Ngã ba Đồng Lộc
Trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Ngã ba Đồng Lộc (xã Đồng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) là nút giao thông chiến lược then chốt trên con đường tiếp viện từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Nhằm cắt đứt mạch máu giao thông này, không quân Mỹ đã biến nơi đây thành một "tọa độ chết" khi trút xuống hàng trăm ngàn tấn bom đạn đủ loại. Mặt đất nơi đây bị cày xới nát vụn, không một nhành cây ngọn cỏ nào có thể sống sót.
2. Tiểu đội 4 – Những cô gái tuổi mười tám, đôi mươi
Đảm nhận nhiệm vụ chốt giữ, san lấp hố bom và rà phá bom nổ chậm tại khu vực này là Đại đội 552 thuộc Liên đội 55 Thanh niên xung phong Hà Tĩnh. Trong đó, Tiểu đội 4 do chị Võ Thị Tần làm Tiểu đội trưởng gồm 10 cô gái trẻ:
Võ Thị Tần (24 tuổi – Tiểu đội trưởng)
Hồ Thị Cúc (24 tuổi – Tiểu đội phó)
Võ Thị Nhỡ (24 tuổi)
Dương Thị Xuân (21 tuổi)
Trần Thị Hường (19 tuổi)
Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi)
Hà Thị Tấn (20 tuổi)
Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi)
Trần Thị Nhỏ (19 tuổi)
Võ Thị Hà (17 tuổi)
Dù đối mặt với ranh giới sống chết mong manh mỗi ngày, các chị vẫn giữ nguyên tinh thần lạc quan, yêu đời. Bức thư cuối cùng Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần gửi về cho mẹ có đoạn viết: "Ở đây vui lắm mẹ ạ, ban đêm chúng nó bắn tiêu đạn sáng rực cả trời... Mẹ đừng lo cho con, hòa bình con sẽ về..."
3. Trận bom oan nghiệt chiều ngày 24/7/1968
Khoảng 16 giờ 30 phút ngày 24 tháng 7 năm 1968, Tiểu đội 4 nhận lệnh ra mặt đường san lấp các hố bom vừa bị địch đánh phá để chuẩn bị cho đoàn xe quân sự sắp qua. Khi các chị đang hối hả xúc đất, làm đường thì bất ngờ một tốp máy bay Mỹ lao đến dội một trận bom dữ dội xuống khu vực trọng điểm.
Một quả bom nổ ngay sát hầm trú ẩn nơi các chị đang làm việc. Đất đá khổng lồ bị xới tung, vùi lấp toàn bộ 10 cô gái.
Ngay sau khi máy bay địch rút đi, đồng đội lao ra đào xới trong nước mắt. Họ lần lượt tìm thấy thi thể của 9 chiến sĩ. Riêng chị Hồ Thị Cúc (Tiểu đội phó) bị vùi sâu hơn, phải đến 3 ngày sau đồng đội mới tìm thấy chị trong tư thế ngồi nghẹn ngào trong lòng đất, tay vẫn ôm chặt chiếc xẻng.
Cả 10 chị đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ (từ 17 đến 24 tuổi) và đều chưa ai lập gia đình.
4. Ý nghĩa lịch sử và sự tri ân
Mười cô gái Ngã ba Đồng Lộc ngã xuống nhưng con đường qua Đồng Lộc chưa bao giờ bị ngắt kết nối. Sự hy sinh oanh liệt của các chị đã trở thành biểu tượng bất tử cho anh hùng cách mạng, tinh thần kiên trung và sức trẻ của thế hệ thanh niên Việt Nam thời kỳ chống Mỹ.
Năm 1972, cả 10 nữ liệt sĩ Tiểu đội 4 đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Ngày nay, Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc trở thành một địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ mai sau.
