Mười hòm đạn qua ao làng: Nhiệm vụ bí mật của thiếu niên Nguyễn Thạc Hoàn

Đêm xuống trên làng Đình Bảng. Sau những mái nhà im lìm là bốt gác, kho vũ khí và những toán lính Pháp vẫn tuần tra. Trong vùng bị chiếm đóng ấy, chỉ một tiếng chó sủa bất thường, một ánh đèn bật lên không đúng lúc cũng có thể khiến cả một cơ sở cách mạng bị phát hiện.

Giữa hoàn cảnh ấy, có những người làm nhiệm vụ quân báo chưa đủ tuổi trưởng thành. Một trong số họ là Nguyễn Thạc Hoàn.

Ngày 7 tháng 11 năm 1949, tại khu vực Lăng Lòng Chảo, tổ chức kháng chiến ở Đình Bảng bí mật thành lập Đội quân báo thiếu niên với 16 thành viên ban đầu. Nguyễn Thạc Hoàn, khi ấy mới khoảng 12 tuổi, được giao làm đội trưởng. Các đội viên còn rất nhỏ nhưng phải đảm nhận những công việc không hề nhỏ: theo dõi hoạt động của quân địch, chuyển tin, rải truyền đơn, làm công tác địch vận, lấy vũ khí và đưa cán bộ qua những khu vực bị kiểm soát.

Lợi thế của các em chính là điều quân địch thường xem nhẹ. Một cậu bé đi cắt cỏ, chăn trâu hay mang hàng qua làng khó gây chú ý như một người trưởng thành. Nhưng phía sau dáng vẻ hồn nhiên ấy là đôi mắt quan sát từng vị trí gác, từng giờ đổi phiên và từng con đường có thể đi qua an toàn.

Trong một lần bộ đội ở khu vực Từ Sơn cần đạn gấp để phá vòng vây, Nguyễn Thạc Hoàn cùng các đội viên nhận nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm: lấy đạn từ kho do lính đối phương canh giữ và đưa ra ngoài.

Các em không có sức mạnh để tiến công trực diện. Thứ vũ khí quan trọng nhất là sự bình tĩnh.

Theo lời kể của nhân chứng được báo chí ghi lại, các đội viên đã tìm cách khiến lính gác mất cảnh giác. Khi thời cơ xuất hiện, cả nhóm bí mật tiếp cận kho và chuyển ra mười hòm đạn. Mười hòm đạn không chỉ nặng; chúng còn có thể va chạm, phát ra tiếng động và tố cáo ngay sự có mặt của những người đang vận chuyển.

Con đường rút lui cũng không phải một lối đi thông thường. Các em phải đưa số đạn qua ao, trườn qua khu vực có hàng rào thép gai gần bốt địch rồi vượt đồn Tiêu Dương để giao cho lực lượng kháng chiến.

Trong bóng tối, mặt ao có thể che giấu người nhưng không xóa được sức nặng của những hòm đạn. Bùn níu chân, nước lạnh ngấm vào quần áo; phía trên, lính gác có thể phát hiện bất cứ lúc nào. Những thiếu niên ấy phải phối hợp thật đều, giữ cho hòm đạn không rơi, không va mạnh và không để lại dấu vết dễ nhận thấy.

Không có tiếng hô xung phong trong nhiệm vụ ấy. Chỉ có những bước chân chậm, những bàn tay ghì chặt lấy hòm đạn và sự tin tưởng giữa các đội viên. Nếu một người hoảng sợ, cả nhóm có thể bị lộ. Nếu một hòm đạn bị bỏ lại, bộ đội phía trước có thể thiếu đi số đạn cần thiết giữa lúc phá vây.

Cuối cùng, cả mười hòm đạn đã đến được tay lực lượng kháng chiến.

Nhìn trên bản đồ chiến sự, hành trình ấy chỉ diễn ra quanh một vùng làng quê nhỏ. Nhưng đối với những người thực hiện, mỗi mét đường đều là ranh giới giữa an toàn và hiểm nguy. Những hòm đạn được chuyển đi không chỉ bằng sức người, mà bằng trí thông minh và lòng can đảm của những thiếu niên còn ở tuổi đến trường.

Hoạt động của đội không dừng lại ở một nhiệm vụ. Từ 16 thành viên ban đầu, lực lượng thiếu niên Đình Bảng tiếp tục phát triển trong những năm kháng chiến. Khi Đình Bảng được giải phóng ngày 8 tháng 8 năm 1954, toàn đội tập hợp và thống kê có 61 thành viên. Trong năm năm hoạt động, nhiều đội viên đã trưởng thành, trở thành du kích hoặc bộ đội; có người đã hy sinh.

Ngày 1 tháng 6 năm 1955, đại biểu của Đội Thiếu niên du kích Đình Bảng được vào Phủ Chủ tịch, gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh và báo cáo thành tích. Tập thể đội về sau được trao tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cùng nhiều phần thưởng dành cho tuổi trẻ anh dũng.

Nhưng có lẽ phần thưởng lâu bền nhất là việc câu chuyện của các em vẫn được các thế hệ sau nhắc lại.

Trong lịch sử, người anh hùng không phải lúc nào cũng xuất hiện giữa một trận đánh lớn. Có khi người anh hùng chỉ là một cậu bé đang lặng lẽ băng qua ao làng, hai tay giữ lấy một hòm đạn và cố gắng không tạo ra một tiếng động.

Nguyễn Thạc Hoàn và những đội viên Đình Bảng đã chiến đấu theo cách như thế. Các em chứng minh rằng tuổi nhỏ không đồng nghĩa với trách nhiệm nhỏ; rằng khi Tổ quốc cần, lòng yêu nước có thể biến sự hồn nhiên thành bản lĩnh và biến những bước chân thiếu niên thành một phần của lịch sử.