MƯỜI KHANG GIỮA LÒNG MIỀN NAM Câu chuyện về Đại tướng Hoàng Văn Thái

1964 – 1975, đặc biệt là giai đoạn Hoàng Văn Thái trực tiếp hoạt động, chỉ huy và tham gia lãnh đạo chiến trường miền Nam.

Một người từ miền Bắc bước vào chiến trường miền Nam

Sau Hiệp định Giơnevơ năm 1954, đất nước bước vào một giai đoạn lịch sử đặc biệt.

Miền Nam tiếp tục cuộc đấu tranh trong điều kiện chiến tranh ngày càng khốc liệt.

Đối với những người được giao nhiệm vụ ở chiến trường, đó không chỉ là một sự thay đổi địa bàn công tác.

Đó là bước vào một thế giới hoàn toàn khác.

Khí hậu khác.

Địa hình khác.

Cách tổ chức lực lượng khác.

Đối phương có những phương tiện chiến tranh ngày càng hiện đại.

Và quan trọng nhất:

mọi quyết định đều phải được kiểm nghiệm bằng thực tế.

Hoàng Văn Thái là người đã nhiều lần đảm nhiệm những nhiệm vụ như vậy.

Từ một vị tướng gắn bó với cơ quan tham mưu chiến lược ở miền Bắc, ông được điều động vào chiến trường miền Nam.

Tại đây, ông mang bí danh Mười Khang.

Một cái tên về sau được nhiều cán bộ, chiến sĩ trên chiến trường biết đến.

Mười Khang – một người của chiến trường

Ở chiến trường, chức vụ không thể thay thế cho thực tế.

Một người chỉ huy có thể có nhiều kinh nghiệm.

Nhưng nếu không hiểu địa bàn, không nắm lực lượng và không hiểu tình hình cụ thể, những kinh nghiệm ấy khó có thể chuyển thành quyết định phù hợp.

Hoàng Văn Thái được giao những trọng trách lớn tại chiến trường miền Nam.

Ông là Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam, Phó Bí thư Trung ương Cục miền Nam, Phó Bí thư Quân ủy Miền.

Nhưng điều đáng chú ý là ông không chỉ làm việc trong các cuộc họp.

Ông dành nhiều thời gian nghiên cứu thực tế.

Nắm tình hình.

Theo dõi hoạt động của đối phương.

Trao đổi với cán bộ các cấp.

Và từ những thông tin ấy, cùng tập thể lãnh đạo chiến trường xây dựng phương án.

Đó là cách một người chỉ huy biến những điều nhìn thấy ở cơ sở thành những nhận định ở tầm chiến lược.

Chiến trường không nằm trên giấy

Một kế hoạch có thể rất chặt chẽ trên giấy.

Nhưng chiến trường luôn có những điều không thể dự đoán hoàn toàn.

Một con đường có thể bị đánh phá.

Một đơn vị có thể không đến đúng thời gian.

Một địa bàn có thể thay đổi.

Một đối phương có thể phản ứng khác với dự kiến.

Một kế hoạch đã chuẩn bị nhiều tháng có thể phải điều chỉnh chỉ trong vài giờ.

Vì vậy, người chỉ huy không thể chỉ có một kế hoạch.

Họ phải có khả năng đọc được sự thay đổi của chiến trường.

Đó cũng là điều nổi bật trong phong cách làm việc của Hoàng Văn Thái.

Các tư liệu của Báo Quân đội nhân dân mô tả ông là người có tác phong làm việc khoa học, đồng thời đề cao việc nghiên cứu thực tiễn để đề xuất những chủ trương, biện pháp phù hợp với chiến trường.

Có thể nói, với ông:

Bản đồ chỉ là điểm bắt đầu.

Còn quyết định phải được hình thành từ thực tế.

Năm 1968 – khi chiến trường bước vào một giai đoạn mới

Đầu năm 1968, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân diễn ra trên nhiều địa bàn.

Hoàng Văn Thái cùng các đồng chí trong Trung ương Cục và Bộ tư lệnh Miền tham gia lãnh đạo, chỉ đạo các hoạt động của chiến trường.

Đây là một chiến dịch có quy mô rất lớn và diễn ra trên nhiều địa bàn.

Với những người làm công tác chỉ huy, đó là một bài toán phức tạp.

Lực lượng phân tán.

Địa bàn rộng.

Nhiều hướng hoạt động.

Thông tin phải được duy trì.

Các lực lượng phải phối hợp.

Và tình hình có thể thay đổi rất nhanh.

Trong hoàn cảnh ấy, năng lực tổ chức và nắm tình hình có ý nghĩa đặc biệt.

Không có một người chỉ huy nào có thể tự mình làm tất cả.

Phải có cả một hệ thống.

Phải có cán bộ các cấp.

Phải có thông tin từ cơ sở.

Phải có khả năng tổng hợp.

Và phải có sự thống nhất trong chỉ huy.

Đó chính là môi trường mà phong cách làm việc của Hoàng Văn Thái được thể hiện rõ.

Sau mỗi trận đánh là một bài học

Chiến tranh không chỉ được tạo nên bởi những chiến thắng.

Nó còn được tạo nên từ khả năng rút kinh nghiệm sau mỗi lần hành động.

Một trận đánh cho thấy điều gì?

Lực lượng nào phù hợp?

Địa bàn nào thuận lợi?

Điểm mạnh của đối phương ở đâu?

Điểm yếu nằm ở đâu?

Ta cần thay đổi điều gì?

Những câu hỏi đó phải được đặt ra liên tục.

Trong những năm ở chiến trường miền Nam, Hoàng Văn Thái cùng các đồng chí tham gia chỉ đạo nhiều hoạt động quân sự lớn, trong đó có các chiến dịch năm 1971 và 1972. Các nguồn chính thức ghi nhận ông cùng Trung ương Cục và Bộ tư lệnh Miền vận dụng đường lối chiến tranh nhân dân vào thực tiễn, đồng thời đề xuất những chủ trương phù hợp với tình hình chiến trường.

Vì thế, kinh nghiệm của chiến trường không nằm yên.

Nó được tích lũy.

Được phân tích.

Được chuyển thành những phương án mới.

Và trở thành một phần của nghệ thuật chỉ huy.

Có những người chỉ huy bằng mệnh lệnh, có những người còn chỉ huy bằng cách lắng nghe

Một trong những điều đáng chú ý khi tìm hiểu về Hoàng Văn Thái là cách ông làm việc với cán bộ.

Tư liệu của Báo Quân đội nhân dân dẫn lời Phạm Hùng rằng cán bộ phải “học tập cách làm việc” khoa học của Mười Khang. Một số cán bộ tại chiến trường cũng nhắc đến việc học tập tác phong của ông.

Đằng sau nhận xét ấy là một điều rất quan trọng.

Một người chỉ huy không thể chỉ biết nói.

Phải biết nghe.

Nghe người ở cơ sở.

Nghe người trực tiếp chiến đấu.

Nghe những người hiểu địa bàn.

Nghe cả những ý kiến khác với suy nghĩ ban đầu của mình.

Bởi đôi khi, một thông tin rất nhỏ từ cơ sở lại có thể làm thay đổi cách nhìn về cả một vấn đề lớn.

Đó là lý do công tác chỉ huy không chỉ cần quyết đoán.

Nó còn cần khả năng tiếp nhận thông tin và suy nghĩ trước khi quyết định.

Những năm tháng quyết định

Sau Hiệp định Paris tháng 1/1973, Hoàng Văn Thái trở về Bộ Tổng Tham mưu, giữ cương vị Phó Tổng Tham mưu trưởng thứ nhất, phụ trách tác chiến và chi viện chiến trường. Ông cùng các đồng chí trong Bộ Tổng Tham mưu tham gia xây dựng kế hoạch tác chiến chiến lược cho giai đoạn cuối của cuộc chiến.

Những kinh nghiệm tích lũy tại chiến trường miền Nam lúc này trở nên đặc biệt có giá trị.

Ông đã từng trực tiếp ở chiến trường.

Từng đối diện với những thay đổi của tình hình.

Từng chỉ huy trong điều kiện thông tin không phải lúc nào cũng đầy đủ.

Và giờ đây, ông trở lại cơ quan chiến lược với những kinh nghiệm thực tiễn ấy.

Đây là sự kết nối rất đáng chú ý:

Thực tiễn chiến trường trở thành chất liệu cho tư duy chiến lược.

Khi thời cơ đến

Đầu năm 1975, cục diện chiến trường chuyển biến nhanh chóng.

Sau những thắng lợi liên tiếp, yêu cầu đặt ra đối với cơ quan chỉ đạo chiến lược là phải chuẩn bị kế hoạch phù hợp với tình hình mới.

Hoàng Văn Thái cùng các đồng chí trong Bộ Tổng Tham mưu tham gia quá trình xây dựng kế hoạch tác chiến chiến lược giải phóng miền Nam trong giai đoạn kết thúc chiến tranh.

Đây là thời điểm mà những kinh nghiệm của nhiều năm chiến tranh được đặt cạnh nhau.

Một kế hoạch không chỉ phải tính đến lực lượng hiện có.

Nó còn phải tính đến khả năng phát triển của tình hình.

Nếu thời cơ xuất hiện thì làm gì?

Nếu đối phương phản ứng thì sao?

Lực lượng nào có thể cơ động?

Hậu cần bảo đảm thế nào?

Thông tin chỉ huy ra sao?

Những câu hỏi ấy phải được chuẩn bị trước.

Bởi khi thời cơ xuất hiện, không còn nhiều thời gian để bắt đầu từ đầu.

Một căn phòng ở Tổng hành dinh

Mùa Xuân năm 1975.

Khi Đại tướng Văn Tiến Dũng được cử vào chiến trường trực tiếp chỉ huy, Hoàng Văn Thái ở lại cơ quan Bộ Tổng Tham mưu và chủ trì nhiều công việc tại Tổng hành dinh. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận ông đảm nhiệm vai trò quan trọng trong việc chỉ đạo công tác tham mưu chiến lược trong những tháng quyết định ấy.

Hình ảnh ấy rất khác với hình ảnh một vị tướng ngoài chiến trường.

Không có tiếng súng ngay trước mắt.

Không có xe tăng tiến qua đường phố.

Không có những đoàn quân trực tiếp hành quân trước mặt.

Chỉ có điện thoại.

Bản đồ.

Điện mật.

Các báo cáo.

Những cuộc họp.

Những mệnh lệnh.

Những thông tin đến liên tục từ nhiều hướng.

Nhưng chính trong căn phòng ấy, từng diễn biến của chiến trường được theo dõi từng giờ.

Một nơi tưởng như rất xa chiến trường,

lại phải hiểu chiến trường gần như từng phút.

Chiến thắng của một tập thể

Ngày 30/4/1975, cuộc chiến tranh kết thúc bằng thắng lợi của lực lượng cách mạng.

Nhưng nếu nhìn từ vị trí của Hoàng Văn Thái, có thể thấy rõ một điều:

Ông không phải người duy nhất tạo nên những quyết định của thời khắc ấy.

Đó là kết quả của cả một hệ thống lãnh đạo, chỉ huy.

Của các cơ quan chiến lược.

Của những người trực tiếp ở chiến trường.

Của bộ đội.

Của lực lượng hậu cần.

Của những người làm công tác thông tin.

Của hàng triệu người dân đã tham gia cuộc chiến.

Trong hệ thống đó, Hoàng Văn Thái là một trong những người giữ vai trò quan trọng ở cả hai đầu:

từ chiến trường đến Tổng hành dinh, từ thực tiễn đến kế hoạch.

Và chính sự kết nối ấy tạo nên giá trị đặc biệt trong cuộc đời hoạt động quân sự của ông.

Một phong cách làm việc còn đáng nhớ hơn một chức vụ

Hoàng Văn Thái từng giữ nhiều chức vụ quan trọng.

Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên.

Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam.

Phó Tổng Tham mưu trưởng thứ nhất.

Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Đại tướng.

Nhưng chức vụ không phải điều duy nhất làm nên dấu ấn của một con người.

Điều còn lại lâu dài hơn có thể là cách họ làm việc.

Ở Hoàng Văn Thái, đó là sự khoa học.

Là coi trọng thực tế.

Là khả năng tổ chức.

Là sự bình tĩnh trước những vấn đề phức tạp.

Và là khả năng biến kinh nghiệm của cá nhân thành kinh nghiệm của cả một tập thể.

Có những người giỏi vì họ biết rất nhiều.

Nhưng có những người có giá trị lớn hơn bởi họ biết tổ chức những người khác cùng làm tốt công việc.

Người tướng của những điều rất nhỏ

Trong chiến tranh, người ta thường nhớ những điều rất lớn.

Một chiến dịch.

Một chiến thắng.

Một vùng đất được giải phóng.

Nhưng để một chiến dịch thành công, có vô số điều nhỏ phải được thực hiện chính xác.

Một báo cáo phải đến đúng giờ.

Một mệnh lệnh phải truyền đúng nơi.

Một đơn vị phải hành quân đúng hướng.

Một tuyến đường phải được bảo đảm.

Một thông tin phải được kiểm chứng.

Một phương án dự phòng phải có sẵn.

Hoàng Văn Thái là người dành phần lớn cuộc đời quân sự cho những công việc như thế.

Những việc tưởng nhỏ.

Nhưng khi ghép lại,

chúng tạo thành một hệ thống đủ sức vận hành những chiến dịch lớn.

Bài học dành cho thế hệ trẻ hôm nay

Có lẽ đây là điều gần gũi nhất mà câu chuyện về Hoàng Văn Thái có thể mang đến cho người trẻ.

Làm việc khoa học không phải là làm việc khô cứng.

Khoa học là biết mình cần gì.

Biết thông tin nào quan trọng.

Biết việc nào phải làm trước.

Biết dự phòng những tình huống có thể xảy ra.

Biết kiểm tra lại trước khi quyết định.

Biết lắng nghe người trực tiếp thực hiện.

Và quan trọng nhất:

dám điều chỉnh khi thực tế chứng minh rằng cách làm ban đầu chưa phù hợp.

Đó là bài học có thể áp dụng trong bất kỳ công việc nào.

Một cán bộ Đoàn.

Một người làm công tác cơ sở.

Một người quản lý.

Một đoàn viên.

Hay đơn giản là một người trẻ đang bắt đầu sự nghiệp.

Không phải lúc nào chúng ta cũng có thể kiểm soát hoàn cảnh.

Nhưng chúng ta có thể kiểm soát cách mình chuẩn bị.

Lời kết – Mười Khang và những năm tháng không thể quên

Có những cái tên gắn với một trận đánh.

Có những cái tên gắn với một chiến dịch.

Nhưng cũng có những cái tên gắn với cả một chặng đường.

Hoàng Văn Thái là một cái tên như thế.

Từ những ngày đầu xây dựng Bộ Tổng Tham mưu.

Đến Điện Biên Phủ.

Từ những năm tháng ở chiến trường miền Nam với bí danh Mười Khang.

Đến những ngày làm việc tại Tổng hành dinh trong mùa Xuân 1975.

Ông đã đi qua nhiều thời khắc quan trọng của lịch sử quân đội.

Nhưng có lẽ điều đáng nhớ nhất không phải là ông đã đứng ở đâu.

Mà là ông đã làm việc như thế nào ở mỗi nơi mình đứng.

Khi ở chiến trường, ông tìm cách hiểu chiến trường.

Khi ở cơ quan tham mưu, ông biến thực tế thành kế hoạch.

Khi tình hình thay đổi, ông cùng tập thể điều chỉnh cách làm.

Khi thời cơ xuất hiện, ông cùng cơ quan chiến lược chuẩn bị để không bỏ lỡ thời cơ.

Đó là một cách sống và làm việc rất giản dị:

Không làm việc theo cảm tính khi có thể làm việc bằng sự chuẩn bị.

Không quyết định chỉ từ những gì mình nghĩ khi còn có thể lắng nghe thực tế.

Không xem một kế hoạch là bất biến khi hoàn cảnh đã thay đổi.

Đại tướng Hoàng Văn Thái qua đời ngày 2/7/1986, sau một cuộc đời gắn bó với quân đội và hai cuộc kháng chiến.

Nhưng câu chuyện về Mười Khang vẫn còn lại.

Không chỉ trong những chiến dịch.

Không chỉ trong những bản đồ.

Mà trong một phong cách làm việc mà các thế hệ sau có thể tiếp tục học hỏi:

khoa học, sâu sát, thận trọng nhưng không chậm trễ; biết nhìn xa nhưng không rời thực tế.

Bởi cuối cùng, một người chỉ huy giỏi không chỉ là người biết nhìn thấy chiến thắng ở phía trước.

Mà còn là người biết nhìn thật rõ con đường phải đi để đến được đó.

Và trên con đường ấy,

đôi khi chính những việc âm thầm nhất

lại là những việc quyết định nhất.