MƯỜI MỘT CÔ GÁI BÊN DÒNG HƯƠNG

Trong không gian trầm lắng của Bảo tàng Hồ Chí Minh thành phố Huế, giữa những hiện vật đã đi qua bao biến động của thời gian, có một lá cờ đã đi qua hơn nửa thế kỷ. Lá cờ không lớn, nhưng khiến người xem khó có thể bước qua mà không dừng lại: ‘Mười một nữ tự vệ dũng cảm của thành phố Huế 1968’. Đằng sau những dòng chữ ngắn ngủi ấy là câu chuyện về 11 cô gái tuổi đời còn rất trẻ, đã sống và chiến đấu trong những ngày Huế chìm trong khói lửa của mùa Xuân Mậu Thân…

Mùa Xuân năm 1968, Huế bước vào những ngày tháng khốc liệt của cuộc chiến. Nhưng giữa tiếng bom đạn và những con đường đầy biến động của thành phố, có một nhóm những cô gái tuổi đời còn rất trẻ đã âm thầm nhận lấy những nhiệm vụ mà không phải ai cũng đủ can đảm để thực hiện.

Đó là “Tiểu đội 11 cô gái Sông Hương”, được thành lập vào tháng 12 năm 1967. Họ là những nữ tự vệ của thành phố Huế, làm nhiệm vụ nắm tình hình, báo cáo cho cấp trên, đưa đường cho cán bộ hoạt động và tuyên truyền, vận động quần chúng. Khi Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968 bắt đầu, nhiệm vụ của họ trở nên đặc biệt quan trọng: tải thương, dẫn đường và giúp lực lượng chủ lực tiếp cận các mục tiêu trong thành phố.

Đêm giao thừa năm ấy, khi nhiều gia đình Huế đang đón Tết trong những điều kiện đầy bất an, 11 cô gái chia thành ba tổ, dẫn ba cánh quân tiến vào thành phố. Họ thông thuộc từng con đường, từng khu phố và từng địa bàn. Chính sự gan dạ, nhanh nhẹn và hiểu biết địa hình của những cô gái trẻ đã góp phần giúp các lực lượng tiến công vào nội đô.

Trong những ngày chiến đấu tiếp theo, họ tiếp tục làm nhiệm vụ dẫn đường, tải thương và hỗ trợ lực lượng chiến đấu. Cuộc chiến tại Huế kéo dài 26 ngày đêm. Thành phố trở thành một trong những địa bàn chiến đấu ác liệt nhất trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Theo tư liệu của Bảo tàng Hồ Chí Minh thành phố Huế, “bốn cô gái trong Tiểu đội 11 cô gái Sông Hương đã hy sinh”.

Nhưng câu chuyện về họ không dừng lại ở sự hy sinh.

Sau những ngày tháng ấy, hình ảnh 11 cô gái Sông Hương đã trở thành một biểu tượng của tuổi trẻ Huế trong thời hoa lửa. Tiểu đội được Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam tặng một lá cờ ghi nhận sự dũng cảm của những nữ tự vệ thành phố Huế. Lá cờ ấy sau nhiều năm được lưu giữ và đến năm 1987 được trao tặng cho “Bảo tàng Hồ Chí Minh thành phố Huế”, trở thành một hiện vật lịch sử nhắc nhớ về một thế hệ phụ nữ Huế đã sống và chiến đấu trong chiến tranh.

Bảy năm sau Mậu Thân, mùa Xuân năm 1975 lại ghi thêm một dấu son vào lịch sử Huế. Ngày “26 tháng 3 năm 1975”, lá cờ giải phóng tung bay trên cột cờ Phu Văn Lâu, đánh dấu thành phố Huế được giải phóng.

Hôm nay, đứng bên dòng Hương hiền hòa, thật khó hình dung thành phố từng trải qua những ngày tháng dữ dội như thế. Cầu Trường Tiền, Kỳ Đài, Phu Văn Lâu, những con đường trong lòng Cố đô... giờ đây mang vẻ bình yên của một thành phố di sản.

Nhưng lịch sử vẫn còn đó.

Nó nằm trong những trang tư liệu, trong những di tích, trong những hiện vật được bảo tồn và đặc biệt là trong ký ức của những nhân chứng đã đi qua “Thời hoa lửa”.

“Mười một cô gái – một tuổi xuân.

Một lá cờ – một thời hoa lửa.

Một dòng Hương – một ký ức không bao giờ phai.”