MƯỜI NĂM SAU, NGƯỜI LÍNH TRỞ VỀ

Có một hình ảnh đã nằm lại trong ký ức tôi suốt gần nửa thế kỷ.

Đó là buổi sáng năm 1978.

Ngày tôi lên đường nhập ngũ.

Tôi vẫn nhớ mình đứng trước ngưỡng cửa, chiếc ba lô đặt bên cạnh. Mọi thứ hôm ấy dường như vẫn bình thường: mái nhà, con đường làng, những người thân quen... Nhưng tôi biết, chỉ cần bước qua cánh cửa ấy, cuộc đời mình sẽ sang một trang khác.

Tôi quay lại nhìn ngôi nhà lần cuối.

Chẳng ai bảo tôi phải quay lại. Nhưng tôi vẫn quay lại.

Có lẽ bởi ở tuổi ấy, tôi chưa hiểu hết thế nào là chia xa. Tôi chỉ linh cảm rằng từ giây phút ấy, những điều vốn rất bình thường trong cuộc sống sẽ trở thành những điều mình phải chờ đợi.

Tôi bước đi.

Phía sau là quê nhà.

Phía trước là những năm tháng tôi chưa thể hình dung.

Tôi là Nguyễn Khắc Kiệm, và năm 1978, tôi lên đường khi tuổi trẻ còn ở phía trước.

Ngày ấy, chúng tôi lên đường với một suy nghĩ rất giản dị: đất nước cần thì mình đi.

Không ai trong chúng tôi nghĩ rằng mình đang bắt đầu một hành trình kéo dài đến mười năm.

Mười năm – một quãng thời gian đủ để một đứa trẻ lớn lên, một người thanh niên lập gia đình, một mái nhà thay đổi, một con đường quê có thể khác đi rất nhiều.

Còn tôi, trong mười năm ấy, vẫn sống trong màu xanh áo lính.

Những ngày đầu quân ngũ không hề giống những gì tôi từng hình dung.

Cuộc sống được tính bằng giờ giấc, bằng hiệu lệnh, bằng những buổi huấn luyện và nhiệm vụ nối tiếp nhau. Từ một người quen với mái nhà và cuộc sống gia đình, tôi phải học cách tự lập, học cách chịu đựng gian khổ, học cách đặt trách nhiệm lên trên những mong muốn của riêng mình.

Có những ngày mệt mỏi đến mức chỉ muốn được nằm xuống thật lâu.

Nhưng rồi một tiếng gọi, một hiệu lệnh lại vang lên.

Chúng tôi lại đứng dậy.

Lúc ấy, tôi mới hiểu: làm người lính không chỉ là biết cầm súng. Làm người lính còn là biết kỷ luật với chính mình, biết vượt qua cái mệt, cái nhớ, cái sợ và cả những phút yếu lòng để hoàn thành nhiệm vụ.

Những tháng ngày xa quê bắt đầu từ đó.

Tôi nhớ nhà.

Có lẽ người lính nào cũng từng có một nỗi nhớ như thế.

Nỗi nhớ không ồn ào. Nó thường đến vào những lúc rất bất ngờ.

Một buổi chiều.

Một cơn mưa.

Một bữa cơm.

Hay một đêm nằm giữa những người đồng đội mà trong đầu lại hiện lên hình ảnh mái nhà của mình.

Ngày ở quê, tôi từng nghĩ những điều ấy quá đỗi bình thường nên chẳng cần phải nhớ.

Đến khi xa nhà, tôi mới biết mình nhớ đến nhường nào.

Tôi nhớ những người thân.

Nhớ quê.

Nhớ cả những điều nhỏ bé mà trước đây tôi chưa từng nghĩ sẽ có ngày mình phải xa nó lâu đến vậy.

Nhưng nỗi nhớ của người lính thường chỉ có thể cất vào trong lòng.

Bởi phía trước vẫn còn nhiệm vụ.

Có những lúc muốn trở về nhưng không thể về.

Có những khi gia đình có việc mà mình không thể ở bên.

Có những ngày lễ, ngày Tết, khi người ta quây quần bên mâm cơm, người lính vẫn ở nơi làm nhiệm vụ.

Đó là những sự hy sinh không có tiếng động.

Không ai nhìn thấy.

Không ai trao tặng một lời ngợi ca.

Nhưng nó kéo dài ngày này qua ngày khác.

Tháng này qua tháng khác.

Năm này qua năm khác.

Mười năm tuổi trẻ của tôi đã trôi qua như thế.

Tôi đã từng nghĩ thời gian trong quân ngũ dài vô tận.

Nhưng khi ngoảnh lại, tôi mới nhận ra thời gian ấy đã đi nhanh đến mức nào.

Có những năm tháng tưởng như không bao giờ kết thúc, vậy mà sau này nhìn lại, chỉ còn vài ký ức nằm sâu trong tâm trí.

Một người lính có thể quên một ngày mình đã làm gì.

Nhưng rất khó quên cảm giác của những ngày tháng xa quê.

Rất khó quên khoảnh khắc cầm một lá thư từ nhà.

Rất khó quên những lần nhớ gia đình nhưng chỉ biết tự nhủ:

“Cố lên. Rồi sẽ có ngày trở về.”

Tôi đã tự nhủ với mình như thế không biết bao nhiêu lần.

Rồi năm tháng cứ thế trôi đi.

1978...

1979...

Những năm tiếp theo...

Tôi trưởng thành hơn trong màu áo lính.

Và ở quê nhà, những người thân của tôi cũng già đi theo từng năm tháng.

Có lẽ đó mới là điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất khi nhìn lại.

Trong mười năm tôi thực hiện nhiệm vụ, cuộc sống ở quê cũng không đứng yên.

Những người tôi thương vẫn chờ.

Những người tôi nhớ vẫn sống những ngày của họ.

Và tôi biết, phía sau một người lính luôn có một hậu phương đang âm thầm chịu đựng phần thiếu vắng của mình.

Tôi đi xa mười năm.

Nhưng gia đình cũng đã phải sống mười năm với một chỗ trống trong mái nhà.

Rồi một ngày năm 1988, tôi nhận tin mình được xuất ngũ.

Tôi đã chờ ngày ấy.

Nhưng khi ngày ấy thực sự đến, trong lòng tôi lại có một cảm giác rất khó tả.

Tôi sắp trở về.

Sau mười năm.

Mười năm!

Tôi nhẩm đi nhẩm lại con số ấy.

Mười năm trước, tôi rời quê khi tuổi trẻ còn đầy phía trước.

Mười năm sau, tôi trở về với một hành trang khác: những năm tháng đã trải qua, những bài học đã nhận được và những ký ức không thể nào quên.

Trên đường trở về, tôi cứ nghĩ mãi về khoảnh khắc mình bước qua cánh cửa ngày nào.

Không biết quê nhà bây giờ ra sao?

Không biết con đường ấy có còn như trước?

Không biết những người thân sẽ nhìn tôi như thế nào?

Và rồi, câu hỏi khiến tôi xúc động nhất:

Không biết sau mười năm, tôi còn nhận ra ngôi nhà của mình không?

Tôi không biết.

Tôi chỉ biết mình đang trở về.

Ngày ấy, khi đặt chân về gần đến quê nhà, tôi bỗng thấy lòng mình chùng xuống.

Bao nhiêu ký ức của mười năm như cùng lúc ùa về.

Tôi nhớ chàng trai năm 1978.

Chàng trai mang ba lô rời khỏi nhà, quay đầu nhìn lại lần cuối.

Ngày ấy, tôi đâu biết mình sẽ phải đi qua những gì.

Đâu biết tuổi trẻ của mình sẽ gửi lại ở đâu.

Đâu biết có những điều tưởng như rất gần mà phải mất mười năm mới được chạm tới.

Vậy mà hôm nay, tôi đang trở về.

Tôi bước xuống.

Đứng trước quê hương.

Đứng trước mái nhà mà mười năm trước tôi từng ngoái nhìn.

Trong khoảnh khắc ấy, tôi không nghĩ đến những gì mình đã chịu đựng.

Tôi cũng không nghĩ đến mười năm dài đến thế nào.

Tôi chỉ nghĩ một điều:

“Mình về rồi.”

Chỉ bốn chữ ấy thôi.

Nhưng với một người đã xa quê mười năm, đó có lẽ là bốn chữ đẹp nhất trong cuộc đời.

Tôi đứng thật lâu.

Có những cảm xúc không thể gọi tên.

Bởi người lính khi lên đường thường mang theo tuổi trẻ.

Nhưng khi trở về, thứ họ mang theo là cả một phần đời đã đi qua.

Tôi đã trở về.

Nhưng chàng trai của năm 1978 thì đã ở lại đâu đó trên con đường mười năm trước.

Bây giờ, khi tóc đã bạc, mỗi lần nhớ lại những năm tháng ấy, tôi không gọi đó là mười năm mất đi.

Tôi gọi đó là mười năm được sống có trách nhiệm với Tổ quốc.

Tôi đã hy sinh những ngày tháng tuổi trẻ.

Hy sinh những bữa cơm sum họp.

Hy sinh những khoảnh khắc được ở bên gia đình.

Hy sinh những ước mơ riêng để hoàn thành nhiệm vụ của một người lính.

Nhưng tôi chưa bao giờ thấy hối tiếc.

Bởi chính mười năm ấy đã dạy tôi biết trân trọng những điều mà trước đây mình từng nghĩ là bình thường.

Một mái nhà.

Một bữa cơm.

Một cuộc đoàn tụ.

Một ngày bình yên.

Và hơn hết, là được sống trong hòa bình.

Nếu hôm nay có một người trẻ hỏi tôi rằng: “Bác có tiếc tuổi xuân của mình không?”

Tôi sẽ mỉm cười.

Tôi sẽ nói rằng:

“Tuổi xuân của bác đã đi qua, nhưng bác không tiếc. Bởi có những năm tháng nếu chỉ sống cho riêng mình thì có thể rất đẹp, nhưng nếu được gửi vào một điều lớn lao hơn, thì dù thời gian có trôi qua bao lâu, nó vẫn đáng để tự hào.”

Mười năm.

Từ năm 1978 đến năm 1988.

Mười năm của tuổi trẻ.

Mười năm của xa cách.

Mười năm của kỷ luật, gian khổ và trách nhiệm.

Mười năm để rồi một ngày, người lính lại được khoác trên mình hành trang trở về quê hương.

Và có lẽ, trong cuộc đời của mỗi người lính, khoảnh khắc đẹp nhất không chỉ là ngày họ lên đường.

Mà còn là ngày họ trở về – sau những năm tháng đã gửi lại tuổi xuân nơi Tổ quốc gọi tên mình.

Năm 1988, tôi trở về.

Tôi bước qua con đường quê.

Phía trước là mái nhà.

Phía sau là mười năm tuổi trẻ.

Tôi đứng trước cánh cửa từng nhìn lại lần cuối vào năm 1978.

Lần này, tôi không quay đầu nữa.

Bởi tôi đã về đến nhà.

Mười năm trước, tôi rời quê với một tuổi xuân còn ở phía trước. Mười năm sau, tôi trở về, mang theo một tuổi xuân đã hóa thành ký ức – và trong khoảnh khắc đứng trước mái nhà thân thuộc, tôi hiểu rằng có những năm tháng đã đi qua không bao giờ trở lại, nhưng chính những năm tháng ấy đã làm nên con người tôi của ngày hôm nay.