Mười ngôi mộ, một trang sử – ký ức về Đỗ Văn Sến và đồng đội
Có những nơi người ta đến không phải để tìm kiếm một thắng cảnh, mà để cúi đầu trước lịch sử.
Đền thờ 10 Anh hùng liệt sĩ Khởi nghĩa Hòn Khoai tại Cà Mau là một nơi như thế. Nơi đây gắn với ký ức về mười người đã bị thực dân Pháp hành quyết ngày 12 tháng 7 năm 1941 sau cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai. Trong số đó có Đỗ Văn Sến, người chiến sĩ từng làm việc tại hải đăng, tham gia khởi nghĩa và tiếp tục chiến đấu trên đất liền.
Một cái tên trong mười người đã ngã xuống
Lịch sử ghi lại tên tuổi của những người đã hy sinh. Nhưng phía sau mỗi cái tên là một cuộc đời, một quá trình tham gia cách mạng và một sự lựa chọn không thể đảo ngược.
Đỗ Văn Sến đã cùng những người đồng chí bước vào cuộc đấu tranh trong hoàn cảnh đất nước còn dưới ách thống trị thực dân. Sau chiến thắng Hòn Khoai, ông tiếp tục đối mặt với sự truy bắt của đối phương. Cuối cùng, ông cùng đồng đội hy sinh tại Cà Mau.
Hồ sơ di tích cho biết sau khi hành quyết, thực dân Pháp chôn chung thi thể của mười người trong một hố. Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất, Đảng bộ và nhân dân Cà Mau đã xây dựng nơi tưởng niệm để ghi nhớ công lao của họ.
Từ một nơi chôn chung sau cuộc hành quyết, ký ức về mười chiến sĩ được gìn giữ trong một không gian tưởng niệm trang nghiêm. Sự thay đổi ấy mang ý nghĩa vượt ra ngoài một công trình vật chất: nó thể hiện cách cộng đồng gìn giữ và truyền lại lịch sử cho những thế hệ chưa từng trải qua chiến tranh.
Từ di tích đến bài học của hôm nay
Đền thờ 10 Anh hùng liệt sĩ Khởi nghĩa Hòn Khoai được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh năm 2011. Đến năm 2019, di tích được đổi tên thành Đền thờ 10 Anh hùng liệt sĩ Khởi nghĩa Hòn Khoai. Ngày 13 tháng 12 hằng năm được xác định là ngày truyền thống cách mạng của Đảng bộ, quân và dân Cà Mau.
Những mốc thời gian ấy cho thấy ký ức lịch sử không chỉ tồn tại trong sách vở. Nó được duy trì bằng hoạt động tưởng niệm, bằng công tác bảo tồn di tích và bằng việc đưa lịch sử đến gần hơn với cộng đồng.
Đối với thế hệ trẻ, tìm hiểu về Đỗ Văn Sến cũng là dịp để nhận ra rằng lịch sử không chỉ được làm nên bởi những nhân vật giữ chức vụ cao hay những người được nhắc tên nhiều trong các tác phẩm lớn. Lịch sử còn được tạo dựng bởi những người lao động bình dị, những chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ cụ thể và những con người đã chấp nhận hy sinh vì điều họ tin tưởng.
Bởi vậy, việc tưởng nhớ Đỗ Văn Sến cần đi cùng việc tìm hiểu đúng tư liệu, phân biệt rõ sự kiện đã được xác nhận với những lời kể chưa kiểm chứng, và truyền đạt lịch sử bằng sự nghiêm túc.
Ngọn lửa không dừng lại ở quá khứ
Khi đất nước hòa bình, ý nghĩa của sự hy sinh không phải là để các thế hệ sau mãi sống trong đau thương, mà để hiểu giá trị của hòa bình và trách nhiệm gìn giữ thành quả ấy.
Câu chuyện Đỗ Văn Sến nhắc chúng ta về lòng can đảm, tinh thần trách nhiệm và sự gắn bó với cộng đồng. Những phẩm chất đó vẫn có thể được thể hiện trong cuộc sống hôm nay: trung thực trong công việc, tận tụy với nhiệm vụ, biết quan tâm đến người khác, bảo vệ những điều đúng đắn và giữ gìn di sản của quê hương.
Mười người đã hy sinh, nhưng câu chuyện của họ không khép lại cùng ngày 12 tháng 7 năm 1941. Câu chuyện ấy tiếp tục sống trong tên gọi của di tích, trong những trang tư liệu lịch sử và trong sự tri ân của các thế hệ người dân Cà Mau.
Đỗ Văn Sến không trở về để nhìn thấy quê hương đổi thay. Nhưng quê hương vẫn lưu giữ tên ông.
Và mỗi lần một thế hệ trẻ tìm hiểu về cuộc Khởi nghĩa Hòn Khoai, mỗi lần người dân đến thắp nén hương tại đền thờ, lịch sử lại được nối dài bằng một hình thức khác: sự ghi nhớ, lòng biết ơn và ý thức trách nhiệm đối với tương lai.
