Mười nữ dân quân Lam Hạ – Những “bông hoa thép” tuổi đôi mươi
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Lam Hạ, Phủ Lý, Hà Nam là một trong những địa bàn trọng điểm bởi Quốc lộ 1A, tuyến đường sắt Bắc – Nam và cầu Phủ Lý đều đi qua nơi đây. Vì vậy, vùng đất này thường xuyên hứng chịu những trận không kích dữ dội. Giữa mưa bom, những cô gái dân quân Lam Hạ đã trực tiếp đứng bên các trận địa pháo, vừa chiến đấu, vừa bảo vệ quê hương. Câu chuyện về 10 nữ dân quân Lam Hạ là một biểu tượng xúc động của tuổi trẻ và người phụ nữ miền Bắc thời hoa lửa.
Lưu ý: các nguồn chính thống về di tích và lịch sử Lam Hạ ghi nhận 10 nữ dân quân hy sinh, không phải 11. Mười người gồm Đinh Thị Tâm, Trần Thị Tuyết, Phạm Thị Lan, Vũ Thị Phương, Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi, Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp, Nguyễn Thị Oánh và Đặng Thị Chung. Các chị tuổi đời chỉ khoảng 16 đến 22, nhiều người vừa rời ghế nhà trường, là nông dân, giáo viên hoặc công nhân.
Đại đội dân quân phòng không Lam Hạ được thành lập năm 1965, phối hợp với bộ đội bảo vệ những tuyến giao thông quan trọng. Các nữ dân quân không chỉ làm nhiệm vụ hậu cần, tiếp đạn, tải thương mà còn trực tiếp chiến đấu trên các trận địa pháo 37mm, 57mm và 100mm. Công việc huấn luyện pháo phòng không vốn rất nặng nề, nhưng các cô đã thay nhau trực chiến, thành thạo nhiều vị trí trên mâm pháo để có thể chiến đấu khi cần.
Sáng 1/10/1966, máy bay Mỹ tập trung đánh phá trận địa pháo Lam Hạ. Trong cuộc chiến đấu ác liệt tại trận địa 37mm ở Đình Tràng, sáu nữ dân quân đã anh dũng hy sinh: Đinh Thị Tâm, Trần Thị Tuyết, Phạm Thị Lan, Vũ Thị Phương, Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi. Người trẻ nhất là Nguyễn Thị Thi, mới khoảng 16 tuổi.
Chỉ ít ngày sau, ngày 9/10/1966, ba nữ dân quân khác là Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp và Nguyễn Thị Oánh tiếp tục hy sinh trên các trận địa pháo. Gần một năm sau, ngày 7/7/1967, Đặng Thị Chung – người thứ mười – ngã xuống tại trận địa Hòa Lạc.
Điều khiến câu chuyện Lam Hạ sống mãi không chỉ là sự hy sinh mà còn là tình đồng đội và tinh thần không rời vị trí chiến đấu. Những cô gái ấy từng cùng nhau làm ruộng, học tập, trò chuyện và mơ về một cuộc sống bình yên. Nhưng khi quê hương bị bom đạn đe dọa, họ đã đứng vào hàng ngũ chiến đấu.
Ngày nay, người dân Lam Hạ vẫn tưởng nhớ các chị bằng “ngày giỗ trận” hằng năm. Mười cô gái – mười tuổi xuân dừng lại giữa chiến tranh – đã trở thành những “bông hoa thép” bất tử, nhắc các thế hệ hôm nay rằng hòa bình được đánh đổi bằng tuổi trẻ, lòng dũng cảm và những hy sinh không thể nào quên.
