MƯỜI NỮ THANH NIÊN XUNG PHONG NGÃ BA ĐỒNG LỘC
MƯỜI NỮ THANH NIÊN XUNG PHONG NGÃ BA ĐỒNG LỘC
Những cô gái tuổi đôi mươi giữa tọa độ lửa
Chiều 24/7/1968, tại Ngã ba Đồng Lộc, Hà Tĩnh, mười cô gái thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 đang làm nhiệm vụ san lấp hố bom, bảo đảm giao thông thì một trận bom ập xuống. Cả mười người đã hy sinh. Người lớn tuổi nhất 24, người nhỏ nhất mới 17. Họ ra đi khi tuổi xuân còn rất trẻ, để lại phía sau những gia đình, những ước mơ và một câu chuyện được nhắc mãi trong lịch sử.
Ngã ba giữa tuyến đường bom đạn
Trong những năm chiến tranh chống Mỹ, Ngã ba Đồng Lộc là một trọng điểm giao thông quan trọng trên tuyến đường chi viện cho chiến trường miền Nam.
Từ tháng 4 đến tháng 10/1968, khu vực này liên tục bị máy bay Mỹ đánh phá. Nhiều lực lượng được huy động để giữ đường: bộ đội, công nhân giao thông, dân quân, thanh niên xung phong, lái xe và người dân địa phương.
Bom vừa dứt, mọi người lại ra đường.
Hố bom vừa xuất hiện, lại phải san lấp.
Đường bị đánh hỏng, phải nhanh chóng sửa chữa để những đoàn xe tiếp tục đi qua.
Trong số những người ngày đêm bám trụ ở Đồng Lộc có Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 552. Tiểu đội gồm mười cô gái còn rất trẻ. Công việc của các chị là san lấp hố bom, sửa đường và bảo đảm cho tuyến giao thông được thông suốt.
Mười cô gái của Tiểu đội 4
Mười cô gái ấy là:
- Võ Thị Tần, 24 tuổi – Tiểu đội trưởng.
- Hồ Thị Cúc, 24 tuổi – Tiểu đội phó.
- Nguyễn Thị Nhỏ, 24 tuổi.
- Dương Thị Xuân, 21 tuổi.
- Võ Thị Hợi, 20 tuổi.
- Nguyễn Thị Xuân, 20 tuổi.
- Hà Thị Xanh, 19 tuổi.
- Trần Thị Hường, 19 tuổi.
- Trần Thị Rạng, 18 tuổi.
- Võ Thị Hà, 17 tuổi.
Nhìn vào tuổi của các chị, người ta dễ hình dung họ còn trẻ đến thế nào. Có người vừa bước qua tuổi thiếu nữ. Có người mới đôi mươi. Có người còn chưa kịp lập gia đình. Nhưng giữa chiến tranh, những cô gái ấy đã chọn đứng ở nơi nguy hiểm nhất để làm nhiệm vụ.
Buổi chiều định mệnh
Ngày 24/7/1968, bom Mỹ tiếp tục đánh phá Ngã ba Đồng Lộc. Sau những đợt bom, các cô gái lại ra đường làm nhiệm vụ. Chiều hôm ấy, Tiểu đội 4 được giao san lấp hố bom, sửa đường để bảo đảm xe tiếp tục qua trọng điểm. Khoảng 16 giờ 30 phút, trong đợt ném bom thứ 15 trong ngày, một quả bom rơi gần cửa hầm nơi các cô đang trú ẩn. Hầm sập. Mười cô gái đã hy sinh. Chỉ trong một khoảnh khắc, một tiểu đội đang cùng nhau làm nhiệm vụ không còn ai trở về. Người nhỏ tuổi nhất là Võ Thị Hà, mới 17 tuổi. Người lớn tuổi nhất là Võ Thị Tần, Hồ Thị Cúc và Nguyễn Thị Nhỏ, đều 24 tuổi. Tuổi đời khác nhau, quê quán khác nhau, nhưng họ đã gặp nhau ở Đồng Lộc và cùng nằm lại nơi này.
Những cô gái có những ước mơ rất bình thường
Điều khiến câu chuyện về mười cô gái Đồng Lộc được nhớ mãi không chỉ là sự hy sinh. Đó còn là những con người rất đỗi bình thường trước khi bước vào chiến tranh.
Chị Trần Thị Hường có giọng hát hay và từng mơ ước được đi học để trở thành ca sĩ. Nhưng khi quê hương chìm trong bom đạn, chị gác lại ước mơ và tham gia thanh niên xung phong.
Chị Võ Thị Hợi xuất thân từ một gia đình nông dân ở Hà Tĩnh. Năm 1965, sau khi học xong lớp 7, chị xung phong tham gia phong trào “Ba sẵn sàng”. Những lá thư và lời kể về chị cho thấy một cô gái trẻ hiểu rõ bom đạn nguy hiểm nhưng vẫn quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.
Chị Trần Thị Rạng quê ở Đức Thọ, Hà Tĩnh. Tuổi thơ của chị gắn với nghề sông nước của gia đình. Khi vào thanh niên xung phong, ngoài giờ làm nhiệm vụ, chị cùng đồng đội học tập, tập hát và vui đùa như bao cô gái trẻ khác. Chị hy sinh khi mới 18 tuổi.
Còn Võ Thị Hà, cô em út của Tiểu đội, mới 17 tuổi khi hy sinh.
Những câu chuyện ấy khiến mười cô gái không còn là những cái tên nằm trên bia tưởng niệm. Họ trở lại với chúng ta bằng tuổi trẻ, bằng những ước mơ và những điều rất đời thường.
Ba ngày tìm Hồ Thị Cúc
Trong câu chuyện về mười cô gái Đồng Lộc, một chi tiết thường được nhắc đến là sự hy sinh của chị Hồ Thị Cúc. Sau trận bom, đồng đội tìm thấy chín cô gái trong hầm. Riêng chị Cúc chưa được tìm thấy ngay. Ba ngày sau, thi thể chị mới được tìm thấy ở cách vị trí chín người đồng đội hy sinh vài chục mét. Chi tiết ấy cho thấy mức độ khốc liệt của trận bom hôm đó. Bom đạn đã làm thay đổi cả địa hình. Những người còn sống phải vừa chiến đấu, vừa tìm kiếm đồng đội giữa đất đá và những hố bom.
Tuổi xuân gửi lại Đồng Lộc
Sau ngày 24/7/1968, câu chuyện về mười cô gái nhanh chóng trở thành biểu tượng của tuổi trẻ Việt Nam trong những năm chiến tranh. Nhưng nếu nhìn gần hơn, đó trước hết là câu chuyện của mười người con gái. Họ có gia đình để nhớ. Có quê hương để trở về. Có những ước mơ còn dang dở. Và có những người thân đã chờ họ trở lại. Nhưng họ đã không trở về. Họ nằm lại ở Đồng Lộc để con đường tiếp tục được thông. Để những đoàn xe tiếp tục đi về phía Nam. Và để những người ở phía trước có thêm sự chi viện từ hậu phương miền Bắc.
Đồng Lộc hôm nay
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Ngã ba Đồng Lộc hôm nay đã trở thành một địa chỉ đỏ, nơi nhiều thế hệ đến dâng hương và tưởng niệm những người đã hy sinh. Khu mộ của mười nữ thanh niên xung phong được gìn giữ trong Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc. Mỗi năm, rất nhiều đoàn khách, cựu chiến binh, đoàn viên, thanh niên và học sinh tìm về nơi đây. Đứng trước phần mộ của mười cô gái, người ta dễ có một cảm giác rất lạ. Các chị hy sinh khi còn quá trẻ. Nhưng chính vì thế, câu chuyện của các chị càng khiến người hôm nay hiểu hơn giá trị của hòa bình.
Gửi tuổi trẻ hôm nay
Mười cô gái Đồng Lộc đã sống cách chúng ta hơn nửa thế kỷ. Thời đại đã thay đổi. Cuộc sống hôm nay cũng khác rất nhiều. Nhưng tuổi trẻ thì vẫn vậy. Vẫn có những ước mơ. Vẫn có những dự định. Vẫn có những điều mỗi người muốn làm cho gia đình và quê hương. Điều đáng nhớ ở mười cô gái Đồng Lộc không phải chỉ là ngày các chị hy sinh. Mà là những ngày trước đó – khi các chị vẫn làm việc, vẫn cười nói, vẫn nhớ nhà và vẫn bước ra đường sau mỗi trận bom. Các chị đã gửi lại tuổi xuân ở Đồng Lộc. Còn chúng ta hôm nay được sống trong hòa bình. Có lẽ cách tốt nhất để nhớ về các chị là biết trân trọng cuộc sống đang có, sống có trách nhiệm với gia đình, quê hương và đất nước.
Mười cô gái đã nằm lại ở Đồng Lộc, nhưng tuổi xuân của các chị vẫn còn ở lại với lịch sử.
