My Lai Massacre

Thảm sát Sơn Mỹ (còn được biết đến rộng rãi bằng tên tiếng Anh My Lai Massacre) là một sự kiện lịch sử và tội ác chiến tranh xảy ra trong bối cảnh Chiến tranh Việt Nam, tại xã Sơn Mỹ (nay thuộc xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi) vào ngày 16 tháng 3 năm 1968. Đây là một trong những vụ sát hại dân thường gây chấn động nhất của cuộc chiến, có ảnh hưởng sâu rộng đến dư luận quốc tế, phong trào phản chiến và nhận thức về luật nhân đạo trong chiến tranh.

Bối cảnh

Sau cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968, quân đội Hoa Kỳ tăng cường các chiến dịch truy quét tại Quảng Ngãi do nghi ngờ khu vực này là nơi hoạt động của lực lượng đối phương. Sáng 16/3/1968, các đơn vị thuộc Đại đội C (Charlie Company), Tiểu đoàn 1, Trung đoàn Bộ binh 20, Sư đoàn Bộ binh 23 (Americal Division) tiến vào khu vực Mỹ Lai và Mỹ Khê trong xã Sơn Mỹ.

Diễn biến và thương vong

Trong nhiều giờ, hàng trăm thường dân không có vũ khí, phần lớn là phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi, đã bị sát hại. Nhiều tài liệu cũng ghi nhận các hành vi tra tấn, cưỡng bức, bạo lực tình dục và phá hủy nhà cửa. Có sự khác biệt giữa các nguồn về số người thiệt mạng: Quân đội Hoa Kỳ từng công nhận 347 thường dân bị giết (chưa tính một số khu vực khác), trong khi Chính phủ Việt Nam thống kê 504 nạn nhân.

Điều tra và tác động

Ban đầu, vụ việc không được công bố đầy đủ trong các báo cáo quân sự. Đến cuối năm 1969, nhờ nỗ lực của cựu binh Ron Ridenhour, các cuộc điều tra báo chí và những bức ảnh của nhiếp ảnh gia quân đội Ronald L. Haeberle, sự kiện được đưa ra ánh sáng. Cuộc điều tra sau đó chỉ dẫn đến việc William Calley, chỉ huy một trung đội, bị kết án; bản án chung thân sau đó được giảm xuống thành thời gian quản thúc tại gia theo quyết định của Tổng thống Richard Nixon. Vụ việc trở thành biểu tượng cho những tranh luận về trách nhiệm quân sự, đạo đức chiến tranh và việc bảo vệ dân thường trong xung đột vũ trang.

Di sản lịch sử

Ngày nay, Khu chứng tích Sơn Mỹ tại Tịnh Khê là nơi tưởng niệm các nạn nhân và lưu giữ hiện vật, tư liệu về sự kiện. Hằng năm, địa phương tổ chức lễ tưởng niệm vào ngày 16 tháng 3, vừa để tưởng nhớ những người đã thiệt mạng, vừa nhấn mạnh thông điệp về hòa bình, hòa giải và ngăn ngừa các tội ác chiến tranh trong tương lai.