Mỹ Tho - Gò Công: Quân dân kiên cường đánh địch tái chiếm, bảo vệ chính quyền (1945)

Sau khi đánh chiếm Sài Gòn, quân Pháp tiến đánh Mỹ Tho và các tỉnh Tây Nam bộ. Đêm 26 rạng sáng ngày 27 - 10 - 1945, mở đầu cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược tại địa phương là trận đánh diễn ra tại Cầu Nổi (Gò Công). Quân dân Gò Công chiến đấu kìm chân địch suốt 3 ngày 3 đêm. Trong trận này, địch bị tiêu diệt hơn 50 tên.

Dân quân cứu nước Nam bộ trong những ngày đầu Nam bộ kháng chiến 1945.

Ngày 27 - 10 - 1945, một cánh quân khác của Pháp đi đường thủy đổ bộ lên Cầu Tàu (thị xã Mỹ Tho). Liên tiếp mấy ngày, quân Pháp bị quân và dân thị xã Mỹ tho chặn đánh ở nhiều nơi như Cầu Quây, Chợ Vòng Nhỏ, Vựa Cá.... Cánh đường bộ của quân Pháp theo đoàn xe Anh - Ấn  từ Sài Gòn xuống Mỹ Tho, đến cầu Tân Hương (quận Châu Thành), cũng bị cản lại do cầu bị phá. Ngày hôm sau, địch mới vào được thị xã, nhưng vẫn bị chặn đánh quyết liệt.

Trong thời gian này, đồng chí Trần Văn Hiển Chủ tịch Ủy Ban kháng chiến bị địch bắn hy sinh. Xứ ủy chỉ định đồng chí Nguyễn Văn Tiếp thay làm chủ tịch Ủy ban kháng chiến tỉnh Mỹ Tho.

Thi hành chủ trương của Tỉnh uỷ Mỹ Tho, các lực lượng được huy động để khẩn trương xây dựng các phòng tuyến chiến đấu và hình thành các mặt trận ở các vùng trọng điểm tại Ngã Tư Kinh, Bắc Chợ Gạo, Rạch Tràm đến chợ Quơn Long, cầu Hòa Bình (xã Bình Ninh), Cầu Vĩ, vàm Kỳ Hôn thuộc huyện Chợ Gạo, thị trấn Cái Bè, ngã tư Văn Cang, ngã Tư Chợ Giồng thuộc huyện Cái Bè; kinh Xáng, huyện Châu Thành; lộ Tam Bình, sông Ba Rài, Long Định (tức mặt trận 164), chùa Phật Đá, huyện Châu Thành (nay là huyện Tân Phước).

Công tác phá hoại giao thông cũng được tăng cường với hàng loạt hoạt động như phá cầu Ông Văn (xã Đăng Hưng Phước), cầu Thuận Hoà (xã Tân Thuận Bình), cầu Gò Cát (xã Mỹ Phong), huyện Chợ Gạo; đánh sập cầu sắt và ụ nối cầu Bắc Mỹ Thuận, huyện Cái Bè. Huyện Cai Lậy đã sáng kiến, huy động nhân dân dùng 7 ghe chài, một sà lan (của Nhật bị ta nhấn chìm gần rạch Ba Rài ) và 95 cây gỗ giá tỵ (của Nhật) hàn rạch Trà Tân và giăng dây cáp trên rạch Ba Rài để ngăn không cho tàu Pháp vào chợ Cai Lậy.

Nhân dân các xã Tân Niên Tây, Tân Hòa, Vĩnh Lợi, Đồng Sơn phối hợp với lực lượng vũ trang kìm giữ chân địch. Đặc biệt là sự phối hợp tác chiến trong trận Cầu Bến Lội, xã Tân Niên Đông, Gò Công - cuộc chiến đấu diễn ra trong thế giằng co quyết liệt. Tại xã Mỹ Phong, được tin địch đi ruồng vào vùng Cầu Vĩ, dân quân tự vệ đã tổ chức phục kích và sáng tạo ra cách đánh mới là dùng ong vò vẽ đánh địch, diệt 1 tên Pháp, thu 1 súng. Tại Tân Hiệp (huyện Châu Thành), lực lượng dân quân xã kết hợp với đội lưu động Nguyễn Đình Chiểu (Bến Tre), phục kích đoàn xe của địch chạy từ Thị xã Mỹ Tho lên, phá hủy một chiếc và bắt sống 3 tên lính.

Hàng vạn quần chúng nhân dân đã tản cư ra khỏi vùng bị chiếm đóng, bất hợp tác với địch. Các cơ quan Tỉnh ủy, Ủy ban Kháng chiến, Mặt trận Việt Minh... đã rút ra khỏi thị xã, thị trấn. Phần lớn tài sản, cơ sở sản xuất, in ấn, văn phòng đã chuyển vào vùng Đồng Tháp Mười.

Ngày 1 - 11 - 1945, chi đội Thủ khoa Huân được tăng viện cho Mỹ Tho, tổ chức bao vây quân Pháp suốt một tuần tại Trung Lương (huyện Châu Thành), làm cho địch không thực hiện được ý đồ đánh chiếm các điểm quan trọng của huyện Châu Thành, Cai Lậy.

Giữa tháng 11 - 1945, nhiều huyện đã tổ chức mít tinh để khơi dậy lòng căm thù trong nhân dân đối với thực dân Pháp và tay sai, đồng thời kêu gọi nhân dân đoàn kết đứng lên đánh bại kế hoạch đánh nhanh, thắng nhanh của thực dân Pháp.

Cuối tháng 11 - 1945, chủ trương tự giải tán của Đảng về đến Mỹ Tho. Thực hiện chủ trương của Đảng, tỉnh Mỹ Tho thành lập ngay Hội nghiên cứu chủ nghĩa Mác để tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản và đường lối chính sách của Đảng, mở rộng mối quan hệ giữa Đảng với chính quyền, đồng thời tiếp tục lãnh đạo, phát triển lực lượng, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài.

Một số nơi trong tỉnh Mỹ Tho, Gò Công, Đảng bộ đã chủ trương và lãnh đạo củng cố lực lượng, vận động thanh niên tham gia du kích. Qua đợt phát động, các tổng đội du kích (du kích liên xã) cũng được hình thành. Quần chúng nhân dân tình nguyện gửi con em vào các lực lượng chiến đấu.

Ngày 23 - 12 - 1945, quân Pháp vượt qua vàm kinh Xáng Long Định để tiến chiếm Cai Lậy. Lực lượng vũ trang công đoàn, đại đội 4 và trung đội du kích Cai Lậy tiến hành đốt cháy nhà dây thép, nhà thông tin, các trụ sở, trại lính mã tà...

Cuối tháng 12 - 1945, quân Pháp đánh chiếm Cái Bè, quân dân địa phương  tổ chức nhiều đợt đánh phá, đốn cây cản đường, phá cầu... để giam chân địch trong thị trấn, tổ chức di chuyển lực lượng ra ngoài để bảo toàn lực lượng.

Kế hoạch đánh nhanh, thắng nhanh của địch bước đầu bị phá sản. Tỉnh Mỹ Tho và Gò Công khắc phục khó khăn, để bảo vệ thành quả cách mạng, vừa chống địch tái chiếm, ngăn cản được âm mưu “thắng nhanh” của địch. Kết quả đó đã củng cố lòng tin và ý chí quyết chiến, quyết thắng và là động lực để quân dân ta bước vào cuộc kháng chiến mới đầy gay go và phức tạp hơn.