N’TRANG LƠNG - NGƯỜI ANH HÙNG CỦA NÚI RỪNG TÂY NGUYÊN
N’Trang Lơng sinh năm 1870, tại làng Bu Par, lớn lên ông trở thành tù trưởng của làng Bu N’Trang, thuộc địa bàn xã Đắk R’tíh, huyện Tuy Đức, tỉnh Đăk Nông. Hiện nay thuộc xã Tuy Đức tỉnh Lâm Đồng.
Sau khi áp đặt ách đô hộ lên Việt Nam, năm 1890 những đoàn quân của thực dân Pháp kéo lên Tây Nguyên để hoàn thành dã tâm xâm lược của chúng. Nhiều tù trưởng đã đầu hàng nhưng N’Trang Lơng không chịu khuất phục, sau đó chúng đã bắt giữ và giết hại vợ con ông, để trả thù nhà và đòi nợ nước, ông đã vận động, lãnh đạo các bộ tộc M’nông, Xtiêng cũng như người dân trong vùng nổi dậy chống lại giặc Pháp. Cuộc khởi nghĩa do N’Trang Lơng lãnh đạo kéo dài từ 1912 đến 1936, đã đánh bại nhiều cuộc tấn công, quét sạch các đồn bốt, giải phóng một vùng rộng lớn cao nguyên M’nông. Năm 1935, do sự chỉ điểm của tên phản bội M’Pông Phê, giặc Pháp đã bao vây, đột kích bất ngờ vào Bu Par, ông bị chúng bắt và giết hại vào ngày 23-5-1935.
Khởi nghĩa của cộng cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên dưới sự lãnh đạo của N’Trang Lơng là một trang sử chói lọi về lòng yêu nước và tinh thần đoàn kết chiến đấu giành độc lập của các dân tộc Việt Nam. Đây là cuộc khởi nghĩa có phạm vi rộng nhất và tính chất khốc liệt nhất trên địa bàn Tây nguyên tại thời điểm đó, là ngọn cờ tiên phong kháng Pháp ở Tây Nguyên mà mãi sau này vẫn còn ảnh hưởng.
Ngày nay, tên tuổi N’Trang Lơng được đặt cho nhiều con đường, trường học, và được nhắc đến như một biểu tượng của lòng yêu nước và tinh thần bất khuất của đồng bào Tây Nguyên.
