N’TRANG LƠNG – NGƯỜI THỦ LĨNH CỦA NÚI RỪNG TÂY NGUYÊN

GIỮA ĐẠI NGÀN CÓ MỘT NGƯỜI KHÔNG CHỊU CÚI ĐẦU

Cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp từng bước mở rộng sự kiểm soát lên vùng Tây Nguyên.

Những đoàn quân tiến vào các vùng cao nguyên.

Những đồn binh được dựng lên.

Những con đường được mở.

Cùng với đó là sự can thiệp ngày càng sâu vào đời sống của các buôn làng.

Nhiều tù trưởng lựa chọn đầu hàng.

Nhưng có một người không chấp nhận.

Đó là N’Trang Lơng.

Ông sinh năm 1870, tại Bu Par, thuộc vùng cao nguyên M’Nông.

Khi trưởng thành, ông trở thành tù trưởng của Bu N’Trang.

Theo tư liệu của địa phương, N’Trang Lơng là người có điều kiện kinh tế khá giả, có nhiều nương rẫy và gia súc. Nhưng điều khiến ông được đồng bào kính trọng không chỉ là sự giàu có.

Ông có uy tín.

Biết làm ăn.

Biết săn bắt.

Biết trồng trọt.

Và quan trọng hơn, ông thường giúp đỡ những người trong buôn khi gặp khó khăn, mất mùa, hoạn nạn.

Chính uy tín ấy sau này trở thành một sức mạnh rất lớn.

🌱 KHI RỪNG NÚI TRỞ THÀNH CĂN CỨ

Khoảng năm 1912, N’Trang Lơng đứng lên tổ chức chống Pháp.

Ông không chiến đấu một mình.

Ông tìm đến các tù trưởng khác.

Vận động các buôn làng.

Kết nối người M’Nông với người Mạ, Xtiêng và các cộng đồng khác.

Từ những nhóm nhỏ, lực lượng ngày càng mở rộng.

Căn cứ được xây dựng trong những khu rừng hiểm trở.

Một trong những khu vực quan trọng là Bu Siết, gần vùng Nâm Nung.

Đó là nơi rừng sâu, địa hình phức tạp.

Đối với quân Pháp, đây là một vùng đất khó kiểm soát.

Nhưng đối với người bản địa, từng con suối, từng lối mòn, từng sườn núi đều quen thuộc.

Rừng trở thành người đồng minh của nghĩa quân.

🌿 KHÔNG CÓ QUÂN ĐỘI HIỆN ĐẠI, HỌ CÓ RỪNG VÀ LÒNG DÂN

Nghĩa quân của N’Trang Lơng không có những trang bị hiện đại như quân Pháp.

Vũ khí có cung nỏ, giáo mác, súng và những phương tiện thu được từ đối phương.

Nhưng họ có một thứ mà quân xâm lược rất khó có được:

sự am hiểu địa hình và sự che chở của buôn làng.

Khi quân Pháp tiến vào, nghĩa quân có thể rút sâu vào rừng.

Khi đối phương sơ hở, họ bất ngờ xuất hiện.

Khi cần thiết, lực lượng được phân tán thành những nhóm nhỏ.

Sau đó lại tập hợp.

Đó là cách một lực lượng nhỏ có thể duy trì cuộc chiến trong một thời gian rất dài.

N’Trang Lơng hiểu rằng:

không thể dùng sức mạnh đối đầu trực diện với một đội quân mạnh hơn rất nhiều.

Muốn tồn tại, phải biết dựa vào địa hình.

Phải biết bảo toàn lực lượng.

Và quan trọng nhất:

phải giữ được lòng dân.

🌿 TRẬN “TRÁ HÀNG” ĐÁNG NHỚ

Một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất về phong trào N’Trang Lơng xảy ra tại Bu Nor vào năm 1914.

Quân Pháp tìm cách đàn áp nghĩa quân.

Một kế hoạch được triển khai để khiến đối phương tin rằng lực lượng kháng chiến đã chịu khuất phục.

Một cuộc “đầu hàng” được dựng lên.

Phía Pháp tin rằng một bộ phận nghĩa quân sẽ ra hàng.

Nhưng đó lại là một cái bẫy.

Khi quân Pháp tiến vào khu vực Bu Nor, nghĩa quân bất ngờ tổ chức phục kích.

Theo tư liệu của tỉnh Đắk Nông, cuộc phục kích đã tiêu diệt Henri Maitre, một viên chức/chỉ huy người Pháp có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát khu vực.

Chiến thắng ấy gây tiếng vang lớn.

Nó cho thấy phong trào của N’Trang Lơng không phải một cuộc nổi dậy nhỏ lẻ.

Đó là một phong trào có tổ chức, có căn cứ và có khả năng chủ động lựa chọn cách đánh.

🌱 KHI KẺ THÙ ĐỐT BUÔN LÀNG

Nhưng mỗi chiến thắng đều phải trả giá.

Thực dân Pháp tìm mọi cách cô lập N’Trang Lơng khỏi đồng bào.

Họ mở các cuộc càn quét.

Đốt phá nhà cửa.

Phá hoại mùa màng.

Tìm cách khiến người dân không thể tiếp tế cho nghĩa quân.

Trong một cuộc tiến công vào Bu Par, gia đình N’Trang Lơng cũng chịu tổn thất rất lớn; tư liệu của Báo Quân đội nhân dân ghi nhận vợ và con ông đã bị quân địch sát hại.

Đó là một mất mát khủng khiếp.

Nhưng N’Trang Lơng không vì thế mà đầu hàng.

Ông đưa lực lượng rút vào các căn cứ dự phòng.

Một phần nghĩa quân phân tán vào rừng sâu.

Các đội khác tìm cách liên hệ với những buôn làng.

Phong trào tiếp tục.

🌿 “VƯỜN KHÔNG NHÀ TRỐNG” GIỮA RỪNG TÂY NGUYÊN

Một trong những cách đối phó của nghĩa quân là vận động người dân rời khỏi những nơi quân Pháp sắp càn quét.

Nhà cửa bỏ lại.

Lương thực được di chuyển.

Người dân đưa gia súc vào nơi an toàn.

Quân địch tiến vào nhưng không dễ dàng tìm thấy người.

Đó là cách mà đồng bào biến cả không gian sống thành một phần của cuộc kháng chiến.

Không phải ai cũng cầm súng.

Nhưng mỗi người đều có thể góp phần:

Người dẫn đường.

Người đưa tin.

Người vận chuyển lương thực.

Người che giấu nghĩa quân.

Người cảnh giới.

Người chăm sóc người bị thương.

Một cuộc kháng chiến có thể được tạo nên từ hàng nghìn công việc nhỏ như thế.

🌱 HƠN HAI MƯƠI NĂM KHÔNG BUÔNG BỎ

Có một điều đặc biệt trong câu chuyện N’Trang Lơng.

Đó là thời gian.

Một cuộc nổi dậy có thể diễn ra vài tháng.

Một cuộc chiến có thể kéo dài vài năm.

Nhưng phong trào do N’Trang Lơng lãnh đạo kéo dài hơn hai thập niên.

Từ khoảng năm 1912…

Đến năm 1935.

Trong khoảng thời gian ấy, có lúc nghĩa quân thắng.

Có lúc thất bại.

Có lúc phải rút sâu vào rừng.

Có lúc lực lượng được củng cố.

Có lúc nhiều tù trưởng hy sinh hoặc bị bắt.

Nhưng phong trào vẫn tồn tại.

Các nguồn tư liệu của tỉnh Đắk Nông ghi nhận phong trào đã thu hút đông đảo người M’Nông và các cộng đồng khác trong vùng tham gia.

🌿 NĂM 1931 – MỘT ĐÒN ĐÁNH BẤT NGỜ

Năm 1931, nghĩa quân tiếp tục gây tổn thất cho quân Pháp.

Theo Báo Quân đội nhân dân, ngày 26/1/1931, lực lượng của N’Trang Lơng phục kích và tiêu diệt Gatille, người phụ trách xây dựng đường số 14, cùng một số binh lính, đồng thời phá đồn của đối phương.

Quân Pháp sau đó tăng cường càn quét.

Nhưng N’Trang Lơng chủ động đưa lực lượng rút vào rừng.

Ông hiểu rằng:

bảo toàn lực lượng cũng là một cách chiến đấu.

Không phải lúc nào tiến lên cũng là dũng cảm.

Có những lúc biết lùi đúng lúc mới có thể đi được đường dài.

🌱 NĂM 1933 – ĐÁNH VÀO ĐỒN 65

Đầu năm 1933, N’Trang Lơng tiếp tục giành thế chủ động.

Ông chỉ huy hơn 200 nghĩa quân tiến công đồn 65, một cứ điểm được tổ chức khá kiên cố với hầm hào và dây thép gai.

Sau một ngày chiến đấu, quân Pháp phải rút khỏi cứ điểm.

Nghĩa quân tiếp tục đánh quân tiếp viện.

Đây là một trong những trận đánh thể hiện khả năng tổ chức và chỉ huy của N’Trang Lơng trong giai đoạn cuối của phong trào.

🌿 NHƯNG VÒNG VÂY NGÀY CÀNG KHÉP LẠI

Sau những thất bại liên tiếp, quân Pháp tăng cường lực lượng.

Nhiều cuộc càn quét được mở.

Các đồn bốt được xây dựng thêm.

Những tuyến đường được mở để đưa quân vào sâu hơn.

Căn cứ Nâm Nung ngày càng bị bao vây.

Nghĩa quân thiếu lương thực.

Thiếu vũ khí.

Thiếu thuốc men.

Một số thủ lĩnh lần lượt hy sinh hoặc bị bắt.

Trong đó có R’Dinh, một trong những người chỉ huy quan trọng của phong trào.

Nhưng N’Trang Lơng vẫn tiếp tục.

Trong năm 1934 và đầu năm 1935, nghĩa quân vẫn tổ chức nhiều trận đánh vào các đồn binh Pháp.

🌿 TRẬN CUỐI CÙNG

Giữa tháng 5 năm 1935, quân Pháp tập trung lực lượng lớn để truy quét căn cứ của N’Trang Lơng.

Quân địch tiến từ nhiều hướng.

Vòng vây ngày càng khép chặt.

Nghĩa quân lúc ấy đã rất khó khăn.

Lương thực thiếu.

Vũ khí thiếu.

Lực lượng suy giảm.

Nhưng N’Trang Lơng vẫn ở lại cùng những người của mình.

Ngày 20/5/1935, quân Pháp bất ngờ tìm được nơi ông ẩn náu sau khi có người dẫn đường cho chúng.

Một trận chiến không cân sức diễn ra.

N’Trang Lơng bị thương nặng và rơi vào tay quân Pháp.

Ông hy sinh trong năm 1935, khép lại cuộc đời của một người đã dành hơn hai thập niên để lãnh đạo đồng bào chống thực dân Pháp.

🌿 NHƯNG PHONG TRÀO KHÔNG CHẾT CÙNG NGƯỜI THỦ LĨNH

N’Trang Lơng đã hy sinh.

Phong trào do ông lãnh đạo cuối cùng cũng bị đàn áp.

Nhưng những gì ông để lại không biến mất.

Đó là ký ức về một người tù trưởng đã tập hợp nhiều buôn làng.

Là câu chuyện về người M’Nông, Mạ, Xtiêng và các cộng đồng Tây Nguyên cùng đứng lên bảo vệ quê hương.

Là những con đường rừng.

Những căn cứ giữa đại ngàn.

Những trận phục kích.

Những người dân âm thầm nuôi giấu nghĩa quân.

Và trên hết là một tinh thần:

không chịu khuất phục trước sự áp đặt từ bên ngoài.

🌱 N’TRANG LƠNG – TỪ MỘT TÙ TRƯỞNG ĐẾN BIỂU TƯỢNG CỦA TÂY NGUYÊN

Ngày nay, tên tuổi N’Trang Lơng được nhắc đến trong lịch sử phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp ở Tây Nguyên.

Khu di tích các địa điểm gắn với phong trào của ông, trong đó có Bu Méra và Bu Nor, đã được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia.

Năm 2022, tỉnh Đắk Nông khánh thành tượng đài N’Trang Lơng nhân dịp kỷ niệm 110 năm phong trào khởi nghĩa N’Trang Lơng.

Tượng đài hôm nay không chỉ để nhắc về một con người.

Nó còn nhắc về cả một cộng đồng đã đứng lên bảo vệ quê hương giữa núi rừng Tây Nguyên.

🌱 BÀI HỌC CHO TUỔI TRẺ HÔM NAY

1. Sức mạnh lớn nhất đôi khi bắt đầu từ sự đoàn kết

N’Trang Lơng không chiến đấu một mình.

Điều làm phong trào của ông tồn tại lâu dài chính là khả năng kết nối các tù trưởng, các buôn làng và nhiều cộng đồng dân tộc.

Ngày hôm nay cũng vậy.

Một tập thể Đoàn không mạnh chỉ vì có một cán bộ giỏi.

Tập thể mạnh khi mọi người biết cùng nhau làm việc.

2. Người thủ lĩnh phải có được niềm tin

N’Trang Lơng được đồng bào đi theo không chỉ vì ông là tù trưởng.

Ông có uy tín từ cuộc sống.

Biết giúp đỡ người khác.

Biết bảo vệ buôn làng.

Và khi khó khăn xảy đến, ông không bỏ lại những người đi cùng mình.

Đó là điều rất đáng suy ngẫm đối với người cán bộ trẻ:

Muốn người khác đi cùng mình, trước hết mình phải là người mà họ có thể tin tưởng.

3. Không phải đóng góp nào cũng nằm trên chiến tuyến

Trong câu chuyện N’Trang Lơng, bên cạnh người cầm vũ khí còn có rất nhiều người âm thầm đóng góp.

Người đưa tin.

Người dẫn đường.

Người giữ lương thực.

Người chăm sóc người bị thương.

Người bảo vệ buôn làng.

Trong công tác Đoàn hôm nay cũng vậy.

Có người đứng sân khấu.

Có người viết kế hoạch.

Có người vận động kinh phí.

Có người đi từng nhà.

Có người chuẩn bị hậu cần.

Có người chụp ảnh, truyền thông.

Mỗi người một việc, nhưng cùng tạo nên một kết quả chung.

4. Quê hương không chỉ là nơi mình sinh ra

Với N’Trang Lơng, rừng núi, buôn làng và con người nơi ông sống chính là điều ông muốn bảo vệ.

Đối với tuổi trẻ hôm nay, yêu quê hương không nhất thiết phải bắt đầu bằng những điều lớn lao.

Có thể bắt đầu bằng:

giữ gìn một con đường sạch,
bảo vệ một dòng suối,
giúp một em nhỏ đến trường,
tham gia một hoạt động cộng đồng,
hay đơn giản là làm tốt công việc mình được giao.

🌿 LỜI KẾT

Có những anh hùng được lịch sử nhớ đến qua một trận đánh.

Nhưng có những người được nhớ đến bởi cả một hành trình.

N’Trang Lơng là một trong số đó.

Hơn hai mươi năm giữa núi rừng Tây Nguyên.

Có những chiến thắng.

Có những mất mát.

Có những lần phải rút lui.

Có những người đồng đội không trở về.

Nhưng ông vẫn ở đó.

Bên cạnh buôn làng.

Bên cạnh nghĩa quân.

Bên cạnh mảnh đất mà ông gọi là quê hương.

Và có lẽ điều khiến câu chuyện ấy còn sống mãi không chỉ nằm ở những trận đánh.

Mà nằm ở hình ảnh một người thủ lĩnh đã khiến nhiều buôn làng cùng đứng về một phía.

Một người có thể khơi lên ngọn lửa.
Nhưng để ngọn lửa cháy suốt nhiều năm, cần có cả cộng đồng cùng gìn giữ.

Đó chính là câu chuyện của N’Trang Lơng – người thủ lĩnh của núi rừng Tây Nguyên. 🌿