Năm 1976 trở về đời sống hưu trí: từ một số phận đến một thế hệ

Ông ngoại tôi từng đi qua những năm tháng khó khăn của tuổi nhỏ, rồi cuộc đời quân ngũ và công tác. Nhưng điều ông trân trọng khi nhìn lại không chỉ là các chặng đường ấy. Ông còn nói về sự trưởng thành của con cái, sự giúp đỡ của người thân và mong muốn các thế hệ sau sống bao dung, biết sửa lỗi.

Có thể xem năm 1976 trở về đời sống hưu trí như một lát cắt của đời ông Lường Văn Giá. Ông ghi năm 1976 nghỉ hưu và cư trú tại tổ 2, khu Quyết Thắng. Mốc này mở ra thời kỳ khác: nhiều hơn cho gia đình, cho sức khỏe và những suy ngẫm sau nhiều năm công tác. Nếu chỉ nhìn vào một dòng này, ta dễ bỏ qua cả những năm tháng trước và sau nó. Nhưng khi đặt trong hành trình từ tuổi thơ khó khăn, qua công tác và gia đình, chi tiết ấy giúp làm rõ một bước chuyển hoặc một nỗi niềm đã được ông ghi nhận.

Ngày 13/3/2010, ông kể đã cùng các gia đình con cháu trở lại bản Pó, thắp hương tưởng nhớ gia đình nuôi và chọn cách nhìn lại quá khứ bằng sự bao dung. Từ một cậu bé phải rời mẹ đẻ, sau bao năm ông quay về nơi từng sống với tâm thế của người đã có con cháu đông đủ. Hành trình này giúp tôi hiểu sâu hơn lời ông viết về việc sống không giận hờn, không oán trách.

Trong trang viết của ông, trách nhiệm không phải điều xa vời. Nó hiện diện ở việc công tác, chăm sóc các con, đùm bọc người thân và biết nhường nhịn khi có bất đồng. Ông cũng nhắn nhủ con cháu phải thành thật nhận lỗi và sửa lỗi. Những lời ấy đáng nhớ bởi chúng đến từ người đã đi qua cả thiếu thốn vật chất lẫn những giai đoạn nhiều thử thách.

Đặt mảnh ký ức này bên cạnh những chặng khác của cuộc đời ông, tôi thấy quá khứ không chỉ là những năm tháng xếp trên một dòng thời gian. Nghỉ công tác không đồng nghĩa khép lại giá trị của những trải nghiệm đã tích lũy. Những điều ông ghi chép có thể được đọc từ nhiều góc độ, nhưng đều dẫn về hình ảnh một người gắn bó với cội nguồn, trách nhiệm và tình thương. Cách hiểu ấy khiến tôi trân trọng hơn bản viết mà ông đã để lại cho gia đình.

Mỗi huân chương, mỗi cột mốc công tác hay mỗi cuộc gặp trong đời ông đều có giá trị riêng. Nhưng nhìn chung lại, điều nổi bật là một con người không để hoàn cảnh khó khăn quyết định hoàn toàn cách mình sống. Tôi hy vọng các thế hệ sau hiểu được tinh thần ấy khi đọc lại những trang viết về ông.