Nam Bộ đi trước – Tiếng súng mở đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại xâm lược
Mùa thu năm 1945, đất nước Việt Nam vừa giành được độc lập sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám. Trên khắp các phố phường, làng quê, lá cờ đỏ sao vàng tung bay trong niềm vui vỡ òa của một dân tộc vừa thoát khỏi xiềng xích nô lệ. Nhưng nền độc lập non trẻ ấy lập tức đứng trước hiểm họa mới. Thực dân Pháp không cam tâm mất Đông Dương và đang tìm cách quay trở lại xâm lược nước ta một lần nữa.
Nam Bộ trở thành nơi đầu tiên hứng chịu cơn bão chiến tranh ấy.
Sau khi Nhật đầu hàng Đồng minh, quân Anh kéo vào miền Nam Việt Nam với danh nghĩa giải giáp quân Nhật. Lợi dụng cơ hội đó, thực dân Pháp theo chân quân Anh trở lại Sài Gòn, ráo riết chuẩn bị cướp chính quyền từ tay nhân dân Việt Nam.
Đêm 22 rạng sáng 23 tháng 9 năm 1945, thực dân Pháp bất ngờ nổ súng đánh chiếm các cơ quan quan trọng ở Sài Gòn như trụ sở Ủy ban Nhân dân Nam Bộ, Sở Cảnh sát, Bưu điện và nhiều vị trí chiến lược khác. Chúng ngang nhiên tuyên bố khôi phục quyền cai trị của Pháp tại Nam Bộ.
Tiếng súng ấy đã mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược lần thứ hai của thực dân Pháp ở Việt Nam.
Ngay trong đêm, nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn bừng tỉnh trước hiểm họa mất nước. Các đội tự vệ, thanh niên tiền phong, công nhân, học sinh và quần chúng nhân dân lập tức đứng lên chiến đấu. Khắp các đường phố vang lên tiếng hô khẩu hiệu chống xâm lược. Người dân dựng chiến lũy bằng bàn ghế, xe cộ, bao cát để ngăn bước tiến của quân Pháp.
Trần Văn Giàu cùng Xứ ủy Nam Bộ và Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ đã nhanh chóng phát động toàn dân kháng chiến. Lời kêu gọi vang lên khắp nơi:
“Độc lập hay là chết!”
Nhân dân Nam Bộ bước vào cuộc chiến đấu với tinh thần vô cùng quả cảm dù vũ khí rất thiếu thốn. Nhiều chiến sĩ chỉ có súng trường cũ, giáo mác, dao găm hoặc bom xăng tự chế. Nhưng họ chiến đấu bằng lòng yêu nước và quyết tâm không chịu trở lại kiếp nô lệ.
Ở Sài Gòn, những trận chiến dữ dội diễn ra quanh cầu Bông, cầu Kiệu, Thị Nghè, Khánh Hội, Chợ Lớn… Quân dân ta liên tục tập kích quân Pháp, phá đường tiếp tế và bao vây các vị trí địch chiếm đóng.
Khi lực lượng Pháp được tăng viện mạnh hơn, các đơn vị kháng chiến chủ động rút dần ra ngoại thành và các tỉnh Nam Bộ để tổ chức chiến đấu lâu dài. Từ đây, phong trào kháng chiến lan rộng khắp miền Nam.
Tại Mỹ Tho, Cần Thơ, Biên Hòa, Vĩnh Long, Bạc Liêu, Rạch Giá…, nhân dân nổi dậy phá cầu, đào đường, tiêu thổ kháng chiến nhằm cản bước quân Pháp. Nhiều đội du kích hình thành nhanh chóng trong rừng tràm, đồng ruộng và kênh rạch miền Tây Nam Bộ.
Hưởng ứng tinh thần chiến đấu của đồng bào miền Nam, nhân dân cả nước hướng về Nam Bộ bằng tất cả tình cảm sâu nặng. Từ miền Bắc và miền Trung, hàng nghìn thanh niên lên đường “Nam tiến”. Những đoàn quân mang theo súng đạn, thuốc men và ý chí bảo vệ nền độc lập dân tộc vượt hàng nghìn cây số vào chiến trường Nam Bộ.
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định:
“Nam Bộ là máu của máu Việt Nam, là thịt của thịt Việt Nam.”
Câu nói ấy trở thành nguồn động viên lớn lao đối với đồng bào chiến sĩ miền Nam trong những ngày đầu gian khó.
Cuộc kháng chiến ở Nam Bộ cuối năm 1945 tuy còn nhiều thiếu thốn nhưng đã mang ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn. Nhân dân Nam Bộ là những người nổ phát súng đầu tiên chống lại cuộc tái xâm lược của thực dân Pháp, mở đầu cuộc kháng chiến lâu dài của dân tộc Việt Nam kéo dài suốt chín năm.
Tinh thần “đi trước về sau” của Nam Bộ đã trở thành biểu tượng bất khuất trong lịch sử dân tộc. Những con người bình dị nơi đất phương Nam đã chứng minh rằng nền độc lập vừa giành được sẽ không bao giờ bị trao trả cho kẻ xâm lược bằng sự khuất phục.
Từ tiếng súng ở Sài Gòn đêm 23 tháng 9 năm 1945, cả dân tộc Việt Nam bước vào một cuộc trường kỳ kháng chiến với niềm tin mãnh liệt rằng: dân tộc Việt Nam nhất định sẽ thắng lợi.
