Nam Bộ kháng chiến – lời thề “Độc lập hay là chết” và ý chí không chịu khuất phục

Giữa mùa thu năm 1945, khi Cách mạng Tháng Tám vừa thành công, nền độc lập còn non trẻ như ngọn lửa mới nhóm, Nam Bộ đã phải bước ngay vào một thử thách nghiệt ngã: thực dân Pháp quay lại, mở đầu cuộc tái xâm lược. Và cũng chính từ khoảnh khắc ấy, quân dân Nam Bộ đã viết nên một trang sử rực lửa – trang sử khẳng định một điều giản dị mà thiêng liêng: đã giành được độc lập thì quyết giữ cho bằng được.

Tiếng súng ở Sài Gòn – Chợ Lớn vang lên, cả nước chấn động Theo bối cảnh được nhắc lại tại hội thảo khoa học kỷ niệm 75 năm Nam Bộ kháng chiến tổ chức ngày 21/11/2020 tại TPHCM, đêm 22 rạng sáng 23/9/1945, với sự thỏa hiệp của quân Anh, quân Pháp nổ súng tiến công, chiếm một số mục tiêu trọng yếu ở Sài Gòn. Tình thế diễn ra quá gấp, tương quan lực lượng quá chênh lệch, nhưng phản ứng của nhân dân thì không hề do dự: đứng dậy chiến đấu ngay, với quyết tâm bảo vệ nền độc lập vừa giành được.

Tinh thần ấy không phải khẩu hiệu cho đẹp. Nó là lựa chọn sống còn. Nó là lời thề được hô vang trên đường phố, trong các đoàn tuần hành, trong tim của hàng nghìn thanh niên: “Độc lập hay là chết!”

Những ký ức “còn nguyên vẹn” của người trong cuộc Tại hội thảo, nhà lão thành cách mạng Võ Anh Tuấn (khi ấy đã 94 tuổi) kể lại ký ức về những ngày đầu kháng chiến như một cuộn phim chưa bao giờ phai: khí thế của thanh niên Nam Bộ, những cuộc tuần hành sau ngày Độc lập, và cả những khoảnh khắc bị đàn áp mà lòng người vẫn không lùi.

Cũng trong dòng hồi ức ấy, câu chuyện về hội nghị Cây Mai được nhắc lại như một điểm nhấn đầy sức nặng. Trước tình hình khẩn bách, tinh thần chủ động, kiên quyết của lãnh đạo Nam Bộ được thể hiện qua quyết định: phải đánh trả ngay, không để kẻ thù “đi một bước là ta lùi một bước”.

Một biểu tượng quyết tử: cột cờ Thủ Ngữ Ngày 23/9/1945, tại cột cờ Thủ Ngữ, khi quân Anh xông vào định hạ lá cờ đỏ sao vàng, lực lượng chốt giữ đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng. Câu chuyện được kể lại với một chi tiết đặc biệt: khi chiếm được vị trí, quân Anh cho xếp hàng chào theo nghi thức quân sự – một biểu hiện của sự “ngả mũ” trước tinh thần quyết tử của những người họ vừa đối đầu.

Không cần tô vẽ gì thêm. Chỉ chi tiết ấy thôi đã đủ cho thấy: có những khoảnh khắc lịch sử mà lòng can đảm khiến đối phương cũng phải im lặng.

15 tháng không dài, nhưng đủ để phá “đánh nhanh, thắng nhanh” Các ý kiến tại hội thảo đều thống nhất ở một điểm: Nam Bộ kháng chiến diễn ra trong điều kiện cực kỳ thiếu thốn, không thể ngăn hoàn toàn kế hoạch mở rộng đánh chiếm của Pháp. Nhưng cuộc chiến đấu ấy đã bước đầu làm thất bại ý đồ “đánh nhanh, thắng nhanh”, buộc địch không thể “nuốt gọn” ngay từ đầu như tính toán.

Đặc biệt, 15 tháng chiến đấu ở Nam Bộ và cực Nam Trung Bộ tuy không dài, nhưng lại có ý nghĩa như một “khoảng thời gian vàng” để cả nước kịp chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài. Nam Bộ trở thành tiền tuyến của cả nước, đúng nghĩa “đứng mũi chịu sào”, tạo điều kiện để Trung ương, Chính phủ củng cố lực lượng, định hình đường lối kháng chiến về sau.

“Thành đồng Tổ quốc” – không phải danh xưng tự nhiên mà có Tinh thần dũng cảm, khí phách hiên ngang, sẵn sàng hy sinh của đồng bào Nam Bộ được nhắc lại như một căn cước lịch sử. Danh hiệu “Thành đồng Tổ quốc” gắn với Nam Bộ không chỉ vì chiến đấu quyết liệt, mà vì chiến đấu trong thế khó nhất, vẫn bền gan, vẫn giữ khí phách, vẫn làm chỗ dựa tinh thần cho cả nước.

Những bài học còn “xài được” cho hôm nay Từ nội dung hội thảo, có thể rút ra những mạch bài học lớn (giữ đúng tinh thần các luận điểm được nêu):

Bài học về chủ động và quyết đoán trước tình huống khẩn cấp, không để mất thời cơ.

Bài học về đại đoàn kết: sức mạnh của Nam Bộ không chỉ nằm ở súng đạn, mà nằm ở “lòng dân đồng lòng”.

Bài học tự lực, tự cường: có gì đánh nấy, có gì dùng nấy, nhưng ý chí thì không bao giờ “thiếu”.

Bài học về giá trị của thời gian chiến lược: cầm chân địch, tạo điều kiện chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài.

Bài học về niềm tin: khi dân tin, khi người đứng đầu dám chịu trách nhiệm, thì tinh thần kháng chiến trở thành sức mạnh vật chất.