Nắm cơm chấm muối trên đỉnh dốc Lũng Phày

Trong Chiến dịch Biên giới 1950, dốc Lũng Phày (Cao Bằng) là một trong những điểm trung chuyển quân y khốc liệt nhất. Nơi đây tiếp nhận hàng trăm thương binh từ các trận đánh Đông Khê, Thất Khê chuyển về. Thời tiết thu - đông miền núi bấy giờ mưa dầm bạt mạng, đường dốc trơn trượt như mỡ, việc cứu chữa và chăm sóc thương binh gặp muôn vàn thiếu thốn.

Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Toản nhớ lại, vào một chiều mưa rừng tầm tã, đội quân y dã chiến đang căng mình băng bó cho các chiến sĩ bị thương nặng dưới những mái bạt nứa tạm bợ. Giữa lúc công việc dồn dập, một đoàn người mặc áo mưa lá cọ lặng lẽ bước lên đỉnh dốc. Người đi đầu cởi chiếc mũ nan bọc vải xám, để lộ chòm râu bạc và đôi mắt sáng ấm áp – đó chính là Bác Hồ.

Bác không báo trước để tránh làm phiền công việc cấp cứu. Bác đi thẳng vào từng lán thương binh, cúi xuống hỏi thăm vết thương của từng người lính. Thấy nhiều chiến sĩ vừa đau đớn vừa rét run vì thiếu chăn ấm, ánh mắt Bác chùng xuống đầy xót xa.

Đến giờ nghỉ trưa của trạm quân y, Bác ngồi xuống cùng các bác sĩ, y tá bên chiếc chõng nứa ướt sũng. Tổ hậu cần trạm quân y áy náy vì chỉ chuẩn bị được cho Bác một nắm cơm nếp nguội với ít muối vừng rang khô. Nhưng Bác mỉm cười xua tay, tự tay bẻ nắm cơm làm đôi, chia cho Bác sĩ Ngọc Toản một nửa và ôn tồn dặn dò:

"Các cháu làm nghề y ở mặt trận là những người xoa dịu nỗi đau cho thương binh. Thương binh họ đã dâng trọn xương máu cho Tổ quốc, các cháu phải coi họ như anh em ruột thịt của mình. Một lời nói dịu dàng, một sự chăm sóc chu đáo của các cháu lúc này cũng là một liều thuốc quý giúp anh em mau hồi phục để trở lại chiến trường."

Bác còn dặn đồng chí bảo vệ để lại toàn bộ số thuốc bổ và vài chiếc chăn dạ của đoàn công tác cho trạm quân y dã chiến trước khi Bác tiếp tục đi xuống các đơn vị phía dưới.

Hình ảnh Bác Hồ ngồi bẻ đôi nắm cơm chấm muối giữa mưa rừng Lũng Phày và những lời dặn dò thấu tình đạt lý ấy đã trở thành kim chỉ nam cho Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Toản trong suốt cuộc đời y nghiệp. Tình thương của Bác đã tiếp thêm nghị lực phi thường để lực lượng quân y vượt qua thiếu thốn, cứu chữa tận tình cho hàng ngàn thương binh, góp phần làm nên thắng lợi hoàn toàn của chiến dịch.