NĂM NĂM ĐỂ LÒNG MÌNH THÊM VỮNG

Có những ký ức không ồn ào mà bền. Chúng không trở lại bằng một câu chuyện duy nhất, mà hiện lên trong cách mình giữ lời, trong thói quen làm việc đến nơi đến chốn, trong sự trân trọng dành cho đồng đội và mái nhà năm cũ. Tôi là Trương Văn Tòng, sinh năm 1952. Năm 1972, khi khoảng 20 tuổi, tôi nhập ngũ và đảm nhiệm vai trò Chiến sĩ. Đến 1977, tôi rời quân ngũ khi khoảng 25 tuổi. Khi ấy, đất nước vẫn còn trong chiến tranh; tuổi trẻ của mỗi người vì thế cũng gắn với một bối cảnh nhiều thử thách và đòi hỏi tinh thần trách nhiệm rất lớn. 5 năm quân ngũ nằm trong một phần quan trọng của tuổi trẻ, đủ để tôi hiểu rằng con người không trưởng thành chỉ vì tuổi đời tăng lên. Sự trưởng thành đến từ cách mình giữ trách nhiệm, cách đứng trước khó khăn và cách sống cùng những người xung quanh. Những năm ấy cho tôi một khoảng thời gian để rèn nếp sống, học sự tự giác và hiểu sâu hơn giá trị của gia đình, đồng đội. Càng nhìn lại, tôi càng thấy điều đáng quý nhất không nằm ở việc kể được bao nhiêu chuyện lớn, mà ở chỗ mình đã từng có một quãng tuổi trẻ sống nghiêm túc với phần trách nhiệm của mình. Chính sự nghiêm túc ấy trở thành mạch ngầm đi theo nhiều năm sau, hiện ra trong cách làm việc, trong thái độ với lời đã nói và trong sự trân trọng dành cho những người từng cùng bước.

Rời mái nhà để vào quân ngũ là bước chuyển rất rõ trong đời sống của một người trẻ. Ở nhà, có những việc còn được người thân nhắc nhở; trong tập thể, mỗi người phải tự ý thức phần trách nhiệm của mình. Chính sự khác biệt ấy khiến tôi học nhanh hơn về tự lập. Nỗi nhớ nhà vẫn có, nhưng thay vì để nỗi nhớ kéo mình chùng xuống, tôi dần biết biến nó thành lời nhắc phải sống cho đàng hoàng để người ở nhà có thể yên tâm. Từ quân ngũ, tôi học cách nhìn trách nhiệm như một lời tự nhắc hơn là sự thúc ép từ bên ngoài. Làm đúng khi có người kiểm tra chưa phải điều khó nhất; giữ sự ngay ngắn khi không có ai nhìn mới cho thấy mình đã thật sự thay đổi hay chưa. Có những việc nhỏ chẳng ai khen, nhưng làm tốt vẫn khiến lòng thanh thản. Ngược lại, nếu biết mình có thể làm tốt hơn mà vẫn làm qua loa, bản thân sẽ là người hiểu rõ nhất sự thiếu nghiêm túc ấy.

Là một chiến sĩ, tôi hiểu giá trị của việc làm trọn phần mình trong một tập thể. Không phải ai cũng đứng ở vị trí nổi bật, nhưng mỗi người đều góp vào nhịp chung bằng sự nghiêm túc của chính mình. Một việc nhỏ nếu làm qua loa có thể khiến người khác phải gánh thêm; một phần việc được hoàn thành cẩn thận lại giúp cả tập thể bớt đi một mối lo. Từ đó, tôi không còn coi những việc bình thường là nhỏ bé. Chính cách làm những việc bình thường mới cho thấy một người có đáng tin hay không. Mỗi giai đoạn đều có thử thách riêng, và quân ngũ cho tôi một cách đối diện khá giản dị: đừng vội hoảng trước việc khó, chia việc thành từng phần rồi làm cho chắc. Khi chưa biết thì hỏi, khi làm chưa tốt thì sửa, khi mệt thì nghỉ trong chừng mực rồi tiếp tục. Cách nghĩ ấy giúp tôi bớt sợ những chặng đường dài. Người ta không cần giải quyết cả cuộc đời trong một ngày; chỉ cần hôm nay biết làm điều của hôm nay thật tử tế.

Xa gia đình, tình đồng đội trở thành một điểm tựa rất thật. Khi một người chùng xuống, những người bên cạnh có thể giúp họ lấy lại nhịp bằng một lời giản dị. Khi mình mệt, nhìn người khác vẫn giữ phần trách nhiệm, tự nhiên cũng thấy cần cố thêm. Tôi nhận ra con người không nhất thiết phải tự mình mạnh mẽ trong mọi lúc. Có những lúc, việc biết bên cạnh còn người cùng bước đã là một nguồn sức mạnh đáng quý. Sau này, điều tôi trân trọng không chỉ là những năm đã đi xa mà còn là ngày được trở về với một cách nhìn khác về mái nhà. Đi xa giúp mình hiểu một ngày bình yên, một bữa cơm đủ người, một lời hỏi han có giá trị lớn đến đâu. Những điều bình thường ấy không hề nhỏ; chính chúng là phần nền khiến con người có nơi để nhớ, để trở về và để tiếp tục cố gắng.

Thời gian rèn cho tôi sự kiên trì theo một cách rất tự nhiên. Không cần ngày nào cũng tự nhủ những điều lớn lao; chỉ cần đừng bỏ dở việc phải làm, đừng để một lần mệt thành lý do cho nhiều ngày buông xuôi. Có việc chưa tốt thì sửa từng chút. Có điều chưa quen thì cho mình thời gian rèn. Chính sự đều đặn ấy mới tạo nên sức bền, và sức bền lại là thứ giúp con người đi xa hơn nhiều so với một phút hăng hái nhất thời. Tôi cũng học cách không né tránh khi có thiếu sót. Một người không thể đúng trong mọi việc, nhưng có thể lựa chọn thái độ khi nhận ra mình chưa đúng. Dám sửa, dám nhận trách nhiệm khiến mình trưởng thành hơn việc cố bảo vệ một hình ảnh hoàn hảo. Chính điều đó tạo ra niềm tin giữa đồng đội: không phải vì ai cũng không mắc lỗi, mà vì mọi người biết người bên cạnh sẽ không dễ dàng đẩy phần trách nhiệm sang người khác.

Có những năm tháng người ta chỉ nhìn thấy giá trị khi đã đi qua. Lúc đang sống trong đó, nhiều ngày có thể rất giống nhau, nhưng chính sự lặp lại mới tạo nên chiều sâu của nếp sống. Ngày nào cũng cố thêm một chút, ngày nào cũng tự nhắc bớt một chút tùy tiện, rồi dần dần con người đổi khác. Nhìn lại, tôi thấy sự trưởng thành của mình không đến từ một khoảnh khắc duy nhất, mà là tổng của rất nhiều ngày bình thường như thế. Khoảng cách làm những điều giản dị của gia đình trở nên sáng rõ. Khi còn ở nhà, nhiều sự quan tâm được xem như điều tự nhiên; đi xa mới hiểu đó là một may mắn. Tôi dần nhận ra trưởng thành còn là khi mình muốn trở thành người khiến gia đình yên tâm, thay vì chỉ là người nhận sự chăm lo. Mỗi việc làm đúng, mỗi lần tự vượt qua một khó khăn nhỏ đều khiến tôi thấy mình đang tiến gần hơn tới sự chững chạc ấy.

Quãng quân ngũ còn khiến tôi hiểu giá trị của sự bình tĩnh. Tuổi trẻ thường muốn giải quyết mọi việc thật nhanh, nhưng có những chuyện càng vội càng dễ sai. Sống trong nề nếp tập thể, tôi học cách nhìn kỹ hơn trước khi phản ứng, nghĩ thêm một bước trước khi nói. Sự bình tĩnh không làm mình chậm đi; nhiều khi nó giúp tránh những điều phải sửa chữa về sau. Bài học ấy theo tôi rất lâu, bởi cuộc sống sau này cũng có nhiều lúc cần một cái đầu tỉnh hơn là một phản ứng mạnh. Đồng đội dạy tôi một bài học khác: đừng vội dùng cách nghĩ của mình để đo người khác. Trong cùng một tập thể, mỗi người có hoàn cảnh và tính cách riêng. Có lúc chỉ cần nghe thêm một chút, mình sẽ hiểu vì sao người bên cạnh lại phản ứng như vậy. Biết nhường một lời không làm mình nhỏ đi; biết nhận phần sai cũng không làm mình mất giá trị. Ngược lại, sự chân thành và tôn trọng mới là thứ giúp những con người khác nhau có thể cùng đi một chặng dài.

Xuất ngũ không có nghĩa mọi điều được rèn trước đó phải để lại phía sau. Trái lại, chính sau ngày trở về mới biết nếp nào đã thật sự trở thành một phần của mình. Nếu vẫn biết tự thu xếp, vẫn không thích làm việc nửa chừng, vẫn quý lời đã nói và vẫn biết nghĩ đến người bên cạnh, thì những năm quân ngũ vẫn còn hiện diện, chỉ là trong một hình thức khác và lặng lẽ hơn. Chữ tín với tôi còn gắn với lòng tự trọng. Có những việc không ai biết mình làm đến đâu, nhưng bản thân biết rất rõ. Nếu đã nhận mà bỏ dở, trong lòng sẽ không thật sự yên. Nếu đã cố hết sức và làm đến nơi đến chốn, dù không có lời khen, mình vẫn thấy nhẹ. Cách nghĩ ấy theo tôi ra khỏi quân ngũ và trở thành một thước đo rất giản dị cho nhiều lựa chọn trong cuộc sống sau này.

Tôi cũng học được cách trân trọng những điều nhỏ. Một ngày hoàn thành phần việc đúng giờ, một lần giữ được lời đã nói, một lúc biết nhường người khác để việc chung thuận hơn - tất cả đều có vẻ bình thường nhưng tích lại thành nếp. Không phải thành quả nào cũng nhìn thấy ngay. Có những điều phải qua nhiều năm mới nhận ra chúng đã làm mình thay đổi. Chính vì thế, tôi không còn coi nhẹ sự cố gắng âm thầm của bản thân hay của những người xung quanh. Với riêng tôi, khi nhớ lại 5 năm quân ngũ, điều ấy càng rõ: những giá trị bền nhất thường được tạo nên từ sự lặp lại của những lựa chọn đúng, chứ không phải chỉ từ một khoảnh khắc đáng nhớ.

Bây giờ nhìn lại quãng từ 1972 đến 1977, tôi thấy đó là một phần tuổi trẻ không thể thay thế. Trương Văn Tòng, sinh năm 1952, đã đi qua 5 năm quân ngũ trong vai trò Chiến sĩ; những con số ấy chỉ là khung, còn phần sâu hơn là sự thay đổi bên trong con người. Bây giờ nhìn lại, tôi không cần làm cho quãng đời ấy lớn hơn bằng lời kể. Giá trị của nó nằm ngay trong việc tuổi trẻ đã từng được đặt vào một môi trường giúp mình rèn sự tự giác, lòng bền bỉ và tình nghĩa. Năm tháng có thể đưa mỗi người đi rất xa khỏi ngày nhập ngũ, nhưng một nếp sống tốt nếu còn được giữ thì ký ức ấy vẫn chưa bao giờ khép lại. Với tôi, đó là ý nghĩa của nhan đề "Năm năm để lòng mình thêm vững": năm tháng có thể lùi xa, nhưng một nếp sống tốt được rèn từ tuổi trẻ vẫn có thể đi cùng mình trên rất nhiều chặng đường sau.