Nam Phương Hoàng hậu trong ký ức người dân Huế

Khi Nguyễn Hữu Thị Lan trở thành Nam Phương Hoàng hậu vào năm 1934, bà là một gương mặt hoàn toàn mới đối với kinh thành Huế. Sinh ra ở Gò Công, lớn lên trong môi trường giáo dục phương Tây, nhiều người từng băn khoăn liệu cô gái phương Nam ấy có thể hòa nhập với nếp sống cung đình vốn nổi tiếng nghiêm cẩn hay không.

Thế nhưng, chỉ sau một thời gian ngắn, Nam Phương Hoàng hậu đã tạo được thiện cảm với nhiều người.

Theo các hồi ký của một số người từng phục vụ trong Hoàng cung và các nghiên cứu về triều Nguyễn, bà luôn giữ tác phong chuẩn mực, kính trọng Hoàng Thái hậu Từ Cung và tuân thủ các nghi lễ cung đình. Dù được học tập ở châu Âu, bà vẫn mặc áo dài trong nhiều dịp trọng đại và gìn giữ nét đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt.

Điều khiến nhiều người nhớ đến bà không chỉ là hình ảnh trong những buổi đại lễ.

Theo nhiều lời kể, mỗi khi xuất hiện trước công chúng, Nam Phương Hoàng hậu luôn có nụ cười hiền hậu và thái độ ôn hòa. Bà được mô tả là người nói năng nhỏ nhẹ, cư xử từ tốn và hiếm khi thể hiện khoảng cách với những người làm việc trong Hoàng cung.

Nhiều người dân Huế thời bấy giờ không có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với Hoàng hậu, nhưng qua những lần bà xuất hiện trong các hoạt động từ thiện, các buổi lễ hay những chuyến thăm trường học, bệnh viện, họ dần hình thành ấn tượng về một vị Hoàng hậu gần gũi và nhân hậu.

Theo nhiều tư liệu, Nam Phương Hoàng hậu đặc biệt quan tâm đến giáo dục và công tác xã hội. Bà tham gia bảo trợ một số hoạt động từ thiện, thăm hỏi trẻ em và người bệnh. Những việc làm ấy không ồn ào, nhưng đã góp phần tạo nên hình ảnh đẹp trong lòng người dân Cố đô.

Có một điều thú vị là sau khi triều Nguyễn chấm dứt vào năm 1945, hình ảnh Nam Phương Hoàng hậu không biến mất khỏi ký ức của người Huế.

Qua nhiều thế hệ, những câu chuyện về bà vẫn được truyền lại.

Đó là câu chuyện về một người Hoàng hậu luôn giữ lễ nghĩa.

Là người mẹ tận tụy với các con.

Là người phụ nữ sống giản dị dù từng ở địa vị cao nhất của hậu cung.

Các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng, phần lớn những ký ức ấy được lưu truyền qua lời kể của người dân, hồi ký của người từng sống trong Hoàng cung và các bài viết sau này. Vì vậy, không phải chi tiết nào cũng có thể kiểm chứng tuyệt đối. Tuy nhiên, điểm chung trong nhiều nguồn tư liệu là hình ảnh một Nam Phương Hoàng hậu đức độ, khiêm nhường và thanh lịch.

Ngày nay, khi đến Huế, du khách vẫn có thể nghe các hướng dẫn viên và những người yêu lịch sử kể về Nam Phương Hoàng hậu. Mỗi câu chuyện có thể khác nhau ở một vài chi tiết, nhưng đều gợi lên hình ảnh của một người phụ nữ đã để lại dấu ấn đẹp trong giai đoạn cuối cùng của triều Nguyễn.

Hoàng thành Huế vẫn còn đó.

Điện Thái Hòa vẫn còn đó.

Những mái ngói lưu ly vẫn lặng lẽ soi bóng xuống dòng Hương Giang.

Chỉ có thời gian đã đưa Nam Phương Hoàng hậu trở thành một phần của lịch sử.

Nhưng lịch sử ấy không chỉ được lưu giữ trong sách vở.

Nó còn sống trong ký ức của nhiều người dân Cố đô – những người luôn nhắc đến bà bằng sự kính trọng và niềm tiếc nhớ.

Có những nhân vật lịch sử được nhớ đến vì quyền lực. Có những người được ghi nhớ bởi chiến công. Còn Nam Phương Hoàng hậu, điều còn ở lại trong lòng nhiều người Huế là hình ảnh một người phụ nữ hiền hậu, đoan trang và nhân ái. Dẫu vương triều đã khép lại từ lâu, ký ức về vị Hoàng hậu cuối cùng vẫn như một nét đẹp dịu dàng còn lưu giữ giữa lòng Cố đô.