"NAM QUỐC SƠN HÀ": LỜI TUYÊN NGÔN BẮT NGUỒN TỪ LÒNG YÊU NƯỚC VÀ NIỀM TIN CHỦ QUYỀN
Trường Đại học Hải Dương
Giữa những thời khắc cam go và rực lửa nhất của cuộc kháng chiến chống Tống trên sông Như Nguyệt, có một bài thơ vang lên giữa đêm tối như một lời tuyên bố đanh thép về chủ quyền dân tộc. Bài thơ ấy sau này đi vào lịch sử với tên gọi Nam quốc sơn hà — bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên của nước ta:
"Nam quốc sơn hà Nam đế cư,
Tuyệt nhiên định phận tại thiên thư.
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,
Nhữ đẳng hành khán thủ bại hư."
(Dịch thơ:
Sông núi nước Nam vua Nam ở,
Rành rành định phận tại sách trời.
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm,
Chúng mày nhất định phải tan tan.)
Nam quốc sơn hà vỏn vẹn chỉ có bốn câu thơ theo thể thất ngôn tứ tuyệt, nhưng sức nén cảm xúc và sức mạnh tư tưởng mà nó chứa đựng lại vô cùng toàn diện. Tác phẩm truyền tải một thông điệp vô cùng giản dị nhưng thiêng liêng: sông núi nước Nam là của người Nam, đó là một sự thật mang tính hiển nhiên đã được ghi nhận ở sách trời. Kẻ thù xâm lược cố tình trái với lẽ phải ấy nhất định sẽ phải chịu thất bại thảm hại.
Trong khói lửa chiến tranh, người lính ra trận không chỉ cần giáo mác, cung nỏ hay những chiến lũy kiên cố để nghênh chiến với quân thù. Điều quan trọng hơn cả là họ cần một lý do đủ lớn, một điểm tựa tinh thần vững chắc để tin rằng sự dấn thân và hy sinh của mình là hoàn toàn có ý nghĩa. Một lời khẳng định về chủ quyền, vì thế, không đơn thuần là những dòng thơ trau chuốt, mà đã hóa thành nguồn động viên tinh thần to lớn, thắp lên ngọn lửa kiên cường trong lòng mỗi người lính Đại Việt.
Trải qua nhiều thế kỷ biến động của lịch sử, Nam quốc sơn hà vẫn vẹn nguyên giá trị như một biểu tượng thiêng liêng cổ xưa nhất cho ý thức tự chủ và tinh thần độc lập của dân tộc Việt Nam. Điều đọng lại sâu sắc nhất có lẽ không nằm ở việc bài thơ được cất lên ở ngôi đền nào hay bằng phương cách ra sao, mà nằm ở chính điều cốt lõi nó truyền tải: Tổ quốc chưa bao giờ là một khái niệm trừu tượng hay xa xôi. Tổ quốc là từng tấc đất, dòng sông, là nơi con người đang sống, đang gắn bó và sẵn sàng bảo vệ đến hơi thở cuối cùng.
