Nay Der - Người thắp sáng con chữ giữa đại ngàn Tây Nguyên

Nhà giáo Nay Der: Người thắp sáng con chữ giữa đại ngàn Tây Nguyên

Giữa dòng chảy lịch sử của vùng đất Gia Lai huyền thoại, cái tên Nay Der (1895 - 1987) sáng lên như một biểu tượng của trí tuệ, lòng yêu nước và tinh thần tự tôn dân tộc. Ông không chỉ là người thầy giáo đầu tiên của cộng đồng dân tộc thiểu số tại địa phương mà còn là “người nhóm lửa” cho nền văn hóa Jrai thông qua việc sáng tạo ra bộ chữ viết quý giá. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là bản anh hùng ca về hành trình tìm chữ và giữ nước của người con vùng đất Ayun Pa.

1/Một hành trình vượt khó từ buôn làng nghèo khó:

Nay Der sinh năm 1895 tại buôn Ơi Nu, tổng Cheo Reo (nay thuộc xã Ia Rsiơm, huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai). Lớn lên trong một gia đình nông dân nghèo giữa thời kỳ đất nước còn chìm trong ách đô hộ của thực dân Pháp, ông sớm thấu hiểu cái khổ của sự nghèo nàn và đặc biệt là cái “đói” con chữ của đồng bào mình.

Với tư chất thông minh và ý chí kiên cường, Nay Der đã vượt qua mọi rào cản về hủ tục và hoàn cảnh để theo đuổi con đường học vấn. Vào đầu thập niên 20 của thế kỷ XX, ông đã trở thành trí thức người Jrai đầu tiên hoàn thành chương trình sơ học yếu lược (tương đương tiểu học thời bấy giờ). Đây không chỉ là thành tựu cá nhân mà còn là niềm tự hào của cả cộng đồng dân tộc Jrai lúc bấy giờ.

2/Người kiến tạo linh hồn cho văn hóa Jrai

Đóng góp vĩ đại nhất của nhà giáo Nay Der chính là việc nghiên cứu và xây dựng bộ chữ viết Jrai dựa trên hệ thống mẫu tự Latinh. Trước đó, người Jrai vốn chỉ có tiếng nói nhưng chưa có chữ viết chính thống để ghi chép và lưu truyền văn hóa.

Bằng tâm huyết của một người thầy, ông đã dày công nghiên cứu âm tiết, ngữ điệu của tiếng mẹ đẻ để chuyển hóa chúng thành những con chữ khoa học, dễ học. Việc ra đời của bộ chữ Jrai đã tạo nên một bước ngoặt lịch sử:

• Nâng cao dân trí: Giúp đồng bào tiếp cận với tri thức hiện đại nhanh chóng hơn.
• Bảo tồn văn hóa: Lưu giữ những bài khan, sử thi và dân ca truyền thống qua các trang giấy thay vì chỉ truyền miệng.
• Giao thoa văn hóa: Tạo cầu nối để người Jrai giao lưu với các dân tộc anh em khác trên cả nước.

3/Người chiến sĩ cách mạng kiên trung

Không chỉ dừng lại ở bục giảng, nhà giáo Nay Der còn là một trí thức cách mạng tiêu biểu. Ông hiểu rằng muốn có giáo dục tự do, dân tộc phải được độc lập. Suốt cuộc đời, ông đã cống hiến hết mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Trong những năm tháng kháng chiến, ông đảm nhận nhiều vị trí quan trọng, tiêu biểu là việc giảng dạy và quản lý tại trường Cán bộ dân tộc miền Nam (Hòa Bình). Tại đây, ông không chỉ dạy chữ mà còn truyền lửa cách mạng cho các thế hệ học trò là con em dân tộc thiểu số từ miền Nam tập kết ra Bắc.

Một trong những niềm vinh dự lớn lao nhất trong cuộc đời ông là 2 lần được chụp ảnh cùng Bác Hồ – những kỷ vật vô giá khẳng định sự tin tưởng của Đảng và Nhà nước đối với những đóng góp của ông.

4/Di sản còn mãi với thời gian:

Năm 1987, nhà giáo Nay Der trút hơi thở cuối cùng tại thị xã Ayun Pa, để lại sự tiếc thương vô hạn cho nhân dân các dân tộc Tây Nguyên. Để tri ân những cống hiến không mệt mỏi của ông, khu mộ của ông tại Ayun Pa đã được xây dựng theo kiến trúc truyền thống độc đáo và được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Ngày nay, tên của ông đã trở thành một phần hơi thở của mảnh đất Gia Lai:

• Nhiều ngôi trường khang trang mang tên Trường THPT Nay Der hay Trường Tiểu học Nay Der.
• Những con phố sầm uất tại Pleiku và Ayun Pa tự hào mang tên ông.
• Hình ảnh người thầy giáo già với bộ chữ Jrai vẫn luôn là tấm gương sáng cho các thế hệ học sinh, sinh viên noi theo.

Nhà giáo Nay Der không chỉ dạy cho người Jrai cách viết tên mình, mà ông còn dạy họ cách tự hào về cội nguồn và vững bước trên con đường cách mạng. Ông mãi mãi là “ngọn đuốc” soi đường cho giáo dục và văn hóa vùng cao, là minh chứng sống động cho tinh thần đại đoàn kết dân tộc của Việt Nam.