"Nếu bà má nào cũng giữ con mình ở nhà thì làm sao được tự do, độc lập như ngày hôm nay" - Mẹ Nguyễn Thị Biện

Nguyễn Thị Biện (1911–2006)

Năm 1995 chúng tôi đến thăm thì má vẫn khỏe mạnh ở cái tuổi 84, vẫn tự mình cuốc đất trồng rau. Câu đầu tiên má chào khách là: “Già rồi, ngồi không, chịu hổng nổi”. Má rối rít mời khách vào nhà, xăng xái pha trà và hỏi đủ thứ chuyện với tính cách quen thuộc của một bà má Nam Bộ. Nhiều lúc khách phải bật cười vì những từ dùng rất có duyên của má trong suốt câu chuyện. Tiếng đệm má vẫn thường thốt ra khi nói về những việc đã qua: “Trời đất ơi! Hồi đó khổ dễ sợ lắm con.”

On, Đơ, Troa, Xít, Xết - đó là lần lượt tên gọi chồng và các con của má. Thấy tôi có vẻ ngạc nhiên về cách đặt tên ngộ nghĩnh và hóm hỉnh này, má cười giải thích:

-       “Lúc đó, sống trong trào Tây, sẵn ổm tên On nên má đặt luôn một lèo để kêu cho nó vui vậy mà”.

Nhe hỏi về chồng mình, má nói như giận dỗi:

-Ông có phụ gì được cho má đâu. Thời chín năm thì theo bộ đội ông Huỳnh Văn Nghệ sống ở chiến khu, má ở nhà lụng nuôi hai thằng Đơ và Troa, phần lo tiếp tế vô rừng cho các anh em trong đó. Sau khi đình chiến, thỉnh thoảng ổm có về nhà mấy lần, dặn má ráng nuôi con khôn lớn rồi ổm sẽ dẫn đi theo kháng chiến. Cũng lần lượt má sinh thêm một hơi ba đứa nữa (một người đã mất từ lúc lọt lòng).

Đang hồ hởi nói, giọng má chợt trầm xuống: ổm hy sinh năm 1972, nghe đâu ở Trảng Bom, bị lọt ổ phục kích. Giặc giữ xác ổm đến trương sình ra. Lúc đó ổm là Trưởng ban

-Má nghĩ mình không được phép làm như vậy, sẽ mắc tội với chính phủ. Vả lại, nếu bà má nào cũng giữ con mình ở nhà thì làm sao được tự do, độc lập như ngày hôm nay. Rồi đời con, đời cháu cũng sẽ nghèo nàn tối tăm như đời má vậy.

-Tôi thấy cay nơi khóe mắt. Lời nói chân thành giản dị của bà má cả đời cùng cực về một điều ao ước làm tôi xúc động.

Má nói cho tôi nghe mà như nói với chính mình:

-Thằng em hy sinh trước, năm 1967. Tên cúng cơm của nó là Troa, do khó đọc nên anh em gọi trại là Hoa. Nó vướng phải mìn, chết ở Chiến khu Đ. Sang năm 1972, đến lượt Hai Đơ hy sinh. Cái chết oanh liệt lắm. Lọt vào ổ phục kích, nó chiến đấu đến bị thương, giặc dụ đầu hàng sẽ đưa đi bệnh viện và cho về nhà. Nó chửi lại, bị địch bắn chết, xẻo mất hai lỗ tai. Ngày giải phóng, má có đi tìm hài cốt của ba cha con nó, nhưng không thấy được mảnh xương nào.

Giọng má cứ đều đều, tôi nghe lạnh buốt sống lưng. Không dám nhìn mặt má đang hướng tầm mắt ra khoảng sân hẹp trước nhà, vì trong đôi mắt ấy, đang có lửa.

Tựa lưng vào thành ghế, má trút dòng tâm sự:

Má sinh ra rồi lớn lên ở làng quê Bình Lợi, năm nay đã 84 tuổi rồi, được chết trên quê cha đất tổ là điều đáng mừng. Ông bà nói: sống ở nhà, thác ở mồ. Cả đời má không có nơi ở ra hồn, may nhờ chính phủ cấp cho căn nhà tình nghĩa để má nương náu thân già. Phần mộ xây trước của má cũng bằng tiền Nhà nước cho hôm phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Đời má như vậy là thỏa nguyện, có nhắm mắt cũng thấy ấm hương hồn.

Má được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994. Má qua đời năm 2006.