Nếu đặt tên nghĩa trang TNXP Thanh Hóa?
Con đường 20 Quyết Thắng đã để lại 5 nghĩa trang mang tên nghĩa trang Thanh niên Xung phong (TNXP), trong đó, theo kế hoạch, chúng tôi đến viếng 3 nghĩa trang: Nghĩa trang TNXP Vạn Ninh huyện Quảng Ninh tỉnh Quảng Bình, nghĩa trang Thọ Lộc huyện Bố Trạch, Quảng Bình, nghĩa trang Tân Ấp ở Tuyên Hóa, Quảng Bình. Ba nghĩa trang này cùng chung một điểm đặc biệt là nhiều liệt sĩ có dòng chữ cuối cùng của bia mộ viết: Quê Thanh Hóa.
Không thể không chảy nước mắt khi nhìn nhiều dãy dài bia mộ có tên: Nông Cống, Nga Sơn, Hoằng Hóa, Triệu Sơn... và hàng loạt tên ghi ngày hy sinh 27/10/1967 hay 8/5/1972... Có nghĩa là những ngày đó, các TNXP có chung một giỗ. Có ai đó trong đoàn nói một câu làm tôi suy nghĩ: Sao không đặt tên là nghĩa trang TNXP Thanh Hóa. Những bia mộ trên đồi A1 Điện Biên Phủ năm xưa hầu hết cũng là người con xứ Thanh.
Tại sao gọi là hang Tám Cô?
Nhiều khách du lịch chưa đến đây nhầm tưởng họ là người Quảng Bình hay ít nhất cũng là người Nghệ An anh hùng. Không đúng, tất cả đều là người Hoằng Hóa, Thanh Hóa. Mà không phải là Tám cô gái, có cả con trai, và tuổi đều 18-20, chỉ có một người là anh Nguyễn Mậu Kỷ 37 tuổi đã có vợ và con gái 6 tháng tuổi, còn lại đều chưa có gia đình.
Hang Tám Cô là nơi hy sinh của 8 TNXP Thanh Hóa ngày 14/11/1972 bởi bom Mỹ đánh, họ trú trong hang bị kẹt đến 9 ngày sau vẫn còn sống, vẫn kêu cứu mà không có cách nào cứu được họ. 10 cô gái TNXP Đồng Lộc hy sinh, người đời sau đã dựng tượng. Tại sao con đường 20 Quyết Thắng có hàng trăm TNXP Thanh Hóa hy sinh ở đây, có ngày mấy chục người hy sinh còn chưa dựng tượng. Miếu thờ ư? Chưa đủ!
