NẾU NGÀY ẤY KHÔNG CÓ NHỮNG NGƯỜI TRẺ

Cuộc gặp với bác Lê Đình Trinh hôm ấy bắt đầu bằng một câu hỏi rất lạ.

Một bạn đoàn viên hỏi:

“Bác nghĩ thế nào về tuổi trẻ?”

Bác cười:

“Tuổi trẻ à?”

“Vâng.”

Bác nhìn chúng tôi một lượt.

“Đẹp.”

Chúng tôi chờ bác nói tiếp.

Nhưng bác chỉ nói:

“Đẹp vì nó ngắn.”

Câu trả lời khiến chúng tôi bật cười.

Nhưng sau đó bác nói một câu khiến mọi người im lặng:

“Cũng vì ngắn nên người trẻ phải biết mình muốn dùng nó vào việc gì.”

Bác Trinh sinh năm 1964.

Tuổi trẻ của bác thuộc về một thế hệ có hoàn cảnh rất khác chúng tôi.

Ngày hôm nay, người trẻ có thể chọn ngành học.

Chọn nghề.

Chọn nơi sống.

Chọn cách theo đuổi ước mơ.

Chúng tôi có rất nhiều cơ hội.

Nhưng thế hệ của bác cũng từng có một lựa chọn.

Một lựa chọn không dễ dàng.

Đó là lựa chọn đặt trách nhiệm chung lên trên những mong muốn riêng.

Bác kể về tuổi trẻ của mình mà không hề tự nhận mình là người đặc biệt.

“Bác cũng bình thường thôi.”

Nhưng chính câu nói ấy khiến chúng tôi suy nghĩ.

Bởi lịch sử đôi khi được làm nên không phải bởi những con người nghĩ rằng mình sẽ trở thành vĩ nhân.

Mà bởi những người bình thường, khi đất nước cần, đã làm điều cần làm.

Một bạn trẻ hỏi:

“Bác có từng nghĩ: giá như ngày ấy mình sống trong thời bình thì tốt biết mấy không?”

Bác gật đầu.

“Có.”

Câu trả lời rất thật.

“Thế bác có tiếc không?”

Bác im lặng.

Rồi nói:

“Tiếc tuổi trẻ thì có.”

Căn phòng lặng đi.

Bác tiếp tục:

“Nhưng không tiếc vì đã sống có trách nhiệm.”

Đó là câu nói khiến chúng tôi nhớ mãi.

Bác không phủ nhận những mất mát.

Không biến quá khứ thành một câu chuyện toàn màu hồng.

Bác thừa nhận rằng tuổi trẻ của mình đã có những điều không thể sống như người trẻ hôm nay.

Có những ước mơ phải gác lại.

Có những niềm vui phải chờ.

Có những năm tháng đáng lẽ thuộc về những chuyến đi, những cuộc gặp, những dự định riêng… lại được đặt vào một hoàn cảnh khác.

Nhưng bác không gọi đó là một sự lãng phí.

Bởi bác tin rằng tuổi trẻ chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó được đặt vào điều mà mình tin là đúng.

Một bạn trẻ hỏi:

“Nếu bác được gặp chính mình khi còn trẻ, bác sẽ nói gì?”

Lần này bác cười.

“Bác sẽ bảo cậu ấy đừng sợ.”

“Đừng sợ điều gì ạ?”

“Đừng sợ tương lai.”

Bác nói rằng người trẻ thường sợ mình lựa chọn sai.

Sợ thất bại.

Sợ người khác đánh giá.

Sợ mình không đủ giỏi.

Sợ con đường trước mặt quá khó.

Nhưng nhìn lại cuộc đời, bác nhận ra:

Không ai có thể biết trước tương lai.

Điều duy nhất con người có thể làm là bước đi với niềm tin và trách nhiệm.

Cao trào của cuộc trò chuyện đến khi một bạn trẻ hỏi:

“Bác có nghĩ thế hệ chúng cháu có thể làm được những điều lớn lao như thế hệ bác không?”

Bác không trả lời ngay.

Bác nhìn chúng tôi rất lâu.

Rồi nói:

“Không cần giống thế hệ bác.”

Chúng tôi ngạc nhiên.

“Không cần ạ?”

“Không.”

Bác nói:

“Thời của bác cần những người trẻ biết bảo vệ đất nước. Thời của các cháu cần những người trẻ biết xây dựng đất nước.”

Cả căn phòng im lặng.

“Bác không mong các cháu phải sống một cuộc đời giống bác. Bác chỉ mong các cháu đừng sống một cuộc đời vô nghĩa.”

Câu nói ấy như đánh thẳng vào chúng tôi.

Bởi đôi khi người trẻ chúng tôi nghĩ rằng trách nhiệm là một điều gì rất lớn.

Phải làm được điều phi thường.

Phải có thành tích thật cao.

Phải thay đổi thế giới.

Nhưng bác Trinh nói:

“Làm tốt công việc của mình cũng là đóng góp.”

Học tập nghiêm túc.

Không gian dối.

Biết giúp đỡ người khác.

Biết giữ gìn quê hương.

Biết tôn trọng những người đã hy sinh.

Biết sống tử tế với cha mẹ.

Biết đứng lên khi gặp khó khăn.

Những điều ấy nghe nhỏ.

Nhưng một đất nước được tạo nên từ hàng triệu điều nhỏ bé như thế.

Bác nhìn chúng tôi rồi nói:

“Ngày trước, bác và những người cùng thế hệ có một cách để yêu quê hương.”

“Còn hôm nay, các cháu có cách của các cháu.”

Bác không yêu cầu chúng tôi phải trở thành những người giống bác.

Bác chỉ muốn chúng tôi hiểu rằng hòa bình không phải là cái cớ để sống dễ dãi.

Ngược lại, hòa bình là cơ hội để sống có ý nghĩa.

Trước khi chúng tôi ra về, bác hỏi:

“Các cháu có biết điều gì đáng sợ nhất không?”

Chúng tôi lắc đầu.

Bác nói:

“Không phải khó khăn.”

“Không phải thất bại.”

“Đáng sợ nhất là có một tuổi trẻ mà sau này nhìn lại mình không biết mình đã sống vì điều gì.”

Tôi không ghi ngay câu nói ấy vào sổ.

Tôi chỉ ngồi im.

Bởi tôi biết mình sẽ nhớ.

Trên đường về, tôi cứ nghĩ mãi.

Thế hệ của bác đã đi qua tuổi trẻ trong một hoàn cảnh đặc biệt.

Còn chúng tôi đang có một tuổi trẻ khác.

Không có lý do gì để chúng tôi sống lại cuộc đời của thế hệ trước.

Nhưng chúng tôi có một món nợ tinh thần với họ.

Không phải món nợ phải trả bằng những lời ca ngợi.

Mà bằng cách sống.

Sống sao cho hòa bình không trở thành điều chúng ta coi là hiển nhiên.

Sống sao cho những hy sinh của ngày hôm qua không trở thành vô nghĩa.

Sống sao cho khi một ngày nào đó chúng tôi trở thành những người lớn tuổi, thế hệ sau nhìn vào và có thể nói:

“Thế hệ ấy đã làm tốt phần việc của mình.”

Tôi ngoái nhìn lại căn nhà của bác Trinh.

Người cựu chiến binh vẫn đứng bên hiên.

Một người đàn ông bình thường giữa một buổi chiều bình thường.

Nhưng trong cuộc đời ông có một quãng tuổi trẻ không bình thường.

Và chính quãng đời ấy đã cho chúng tôi một bài học.

Không phải bài học về cách trở thành anh hùng.

Mà là bài học về cách trở thành một con người có trách nhiệm.

Có lẽ, đó cũng là điều mà bác muốn gửi lại cho chúng tôi.

Bởi chiến tranh rồi sẽ lùi xa.

Những người từng đi qua chiến tranh cũng sẽ già đi.

Những câu chuyện rồi sẽ được kể lại bằng ký ức.

Nhưng tuổi trẻ thì vẫn luôn tiếp nối.

Hôm qua là tuổi trẻ của bác.

Hôm nay là tuổi trẻ của chúng tôi.

Và ngày mai sẽ là tuổi trẻ của một thế hệ khác.

Điều quan trọng nhất không phải là chúng ta sống trong thời đại nào.

Mà là khi thời đại gọi tên mình, chúng ta đã chọn sống như thế nào.

Và có lẽ, đó chính là câu trả lời đẹp nhất mà thế hệ trẻ hôm nay có thể dành cho những người như bác Lê Đình Trinh.

Không phải bằng việc sống lại tuổi trẻ của họ, mà bằng việc sống thật xứng đáng với tuổi trẻ mà họ đã từng trao cho bình yên của hôm nay.