Nếu tôi chết, hãy đưa tôi về quê nhé

Câu nói ấy của liệt sĩ Phạm Văn Đồng trước lúc hy sinh đã xoáy vào tâm can người cựu binh Lưu Thành Trì (phường Minh Khai, thành phố Hà Giang), khiến anh đau đáu suốt 30 năm nay. Trong 2 ngày 7 và 8.7.1984, sau khi đi trinh sát địa hình, 3 người lính gồm có anh Trì - Trung đội trưởng tiểu đội 12 ly 7, anh Vị - hậu cần của trung đoàn và anh Đồng tiểu đoàn DKZ. Bên bếp lửa đỏ rực trên nhà sàn của người dân tại thôn Tha (xã Phương Độ, huyện Vị Xuyên), anh Đồng ngậm ngùi nói với anh Trì: “Tôi biết vào trận này là tôi sẽ hy sinh. Nhưng đã ra đến đây là tôi nhất quyết không chùn bước. Đồng hương nhớ đưa tôi về quê nhé...”.

Anh Trì nhớ lại: “Tối 10.7 phải hành quân thì chiều hôm đó nhà bếp nấu cơm khê, không ai dám ăn. Trung đội phát gạo về các chiến sĩ tự nấu cơm, ăn khẩn trương rồi đi, pháo bắn chặn đường, chúng tôi vẫn đi. Đến chiều tối 11.7, anh liên lạc hứng nước mưa vào bi đông, đổ vào ngâm gạo cho chín. Tôi gọi anh Đồng sang, đục thịt hộp mời anh ăn cơm. Không hiểu sao, mặt anh buồn rầu, anh nói tiếp một lần nữa: “Đồng hương, tôi tin là ta sẽ thắng, nhưng tôi sẽ hy sinh. Anh nhớ đưa tôi xuống đường để vận tải chuyển tôi về đằng sau...”.

Những câu nói như có dự cảm chẳng lành của anh Đồng khiến anh Trì mất vài phút hoang mang. Sau khi bình tĩnh lại, anh Trì đã dùng hết lời động viên anh Đồng. Rạng sáng ngày 12, liên lạc báo tin anh Đồng đã hy sinh khi đang chiến đấu, chống trả lại đạn pháo quyết liệt của địch tại chiến hào.

30 năm đã trôi qua, gia đình của liệt sĩ Phạm Văn Đồng (SN 1956) vẫn chưa biết anh đang yên nghỉ cùng đồng đội tại nghĩa trang Vị Xuyên. Đăm đắm, nghĩ ngợi rất nhiều về lời trăng trối của đồng đội, anh Trì luôn lưu tâm tìm địa chỉ, thân nhân của liệt sĩ Đồng. Nhưng bao năm qua, những thông tin anh có được chỉ vẻn vẹn có mấy dòng chữ: Liệt sĩ Phạm Văn Đồng, quê quán Thanh Chương, Nghệ An. Anh Trì mong muốn sớm gặp được gia đình của anh Đồng, hoàn thành tâm nguyện của đồng đội trước lúc hy sinh.

“Người ta nói em trai tôi chết vì ăn quả độc”

Chiều 26.7, tại nghĩa trang liệt sĩ Vị Xuyên, một gia đình thân nhân liệt sĩ đang khóc nức nở, đốt khói hương nghi ngút cho người thân của mình. Nỗi đau của họ không chỉ là nỗi đau mất người thân, mà họ còn đeo đẳng một nỗi đau suốt gần 30 năm - nỗi đau khi gia đình liệt sĩ không được công nhận. Đó là trường hợp liệt sĩ Lưu Mạnh Cường (SN 1963), hy sinh ngày 6.12.1984. Bao nhiêu năm nay, phần mộ của liệt sĩ Cường vẫn an nghỉ tại nghĩa trang liệt sĩ Vị Xuyên. Trong khi đó tại quê nhà, bố mẹ, anh em của liệt sĩ bao nhiêu năm trời đã phải chịu tai tiếng rằng con em mình chết vì ăn quả độc, họ mang hồ sơ liệt sĩ đi khắp các cơ quan để mong người ta công nhận con, em mình là liệt sĩ mà không được. Gia đình không được hưởng bất cứ một chế độ chính sách gì trong suốt gần 20 năm qua.

Đến khi, người chị từ miền Nam trở về mới quyết tâm đi làm sáng tỏ chế độ cho gia đình liệt sĩ. Ông Hiền (phường Đồng Tâm, Yên Bái), em của liệt sĩ Cường, bức xúc nói: “Tôi tìm 2 ngày mới thấy bộ hồ sơ của anh tôi, trong đó ghi rõ: Cán bộ, liệt sĩ Lưu Mạnh Cường hy sinh ngày 6.12.1984 khi đang chiến đấu. Tôi mang hồ sơ lên chính quyền, họ bảo gia đình đừng có đi làm nữa, chúng tôi đã điều tra rồi, anh của anh chết vì ăn quả độc. Em tôi hy sinh khi đang chiến đấu mà họ lại nói là em tôi chết vì ăn phải quả độc. Bố mẹ tôi lúc còn sống đã uất hận, đau đớn đến lúc chết. Bố tôi 4 lần về quân khu cũng không được giải quyết. Tôi mang hồ sơ về quân khu, họ bảo do bàn giao giữa người cũ và mới bị sót. Đến cuối năm 2012, em tôi mới được công nhận là liệt sĩ”.

Các liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt, thân nhân gia đình liệt sĩ chưa được hưởng chế độ của Nhà nước, thậm chí có cả những người cựu chiến binh bị thương trong chiến tranh đã 30 năm chưa được “nhớ đến”... Đó là những khoảng lặng vô cùng đau đớn tồn tại sau cuộc chiến tranh biên giới phía bắc năm xưa. Họ vẫn đang từng ngày từng giờ đợi chờ, mong mỏi một sự lưu tâm. Đã đến lúc, chúng ta phải nhìn nhận lại cuộc chiến bi hùng năm xưa để không phải hổ thẹn với những người anh hùng xả thân vì biên cương, vì quê hương xứ sở.

Đề nghị nâng nghĩa trang liệt sĩ Vị Xuyên thành nghĩa trang quốc gia

Trao đổi với phóng viên Báo Lao Động, ông Triệu Tài Vinh - UVTƯ Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Hà Giang - cho biết: “Chúng tôi sẽ tiếp tục tổ chức tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở các cao điểm, chiến trường xưa. Các cựu chiến binh Sư đoàn 356 đã gặp gỡ Chủ tịch Nước đề xuất được xây dựng tượng đài, được tiếp tục quy tập hài cốt các liệt sĩ. Nguyện vọng của các cựu chiến binh, của thân nhân liệt sĩ là chính đáng. Trước đây, chưa có một chỉ đạo cụ thể cho những vấn đề liên quan đến chiến tranh biên giới phía bắc. Nhưng trước tình hình nóng như hiện nay thì đó là những việc hết sức cần thiết, phải làm. Riêng về phía tỉnh Hà Giang, chúng tôi mong muốn đề nghị nâng nghĩa trang liệt sĩ Vị Xuyên thành nghĩa trang quốc gia, để đánh dấu mốc chấm dứt chiến tranh, ghi nhận sự hy sinh của quân đội và nhân dân các dân tộc toàn tuyến biên giới, trong việc đấu tranh bảo vệ vùng biên.