Ngã ba Đồng Lộc

Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, cái tên “Ngã ba Đồng Lộc” được nhắc đến như một khúc tráng ca về tinh thần bất khuất, anh hùng lực lượng thanh niên xung phong trong công cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước. Nơi đây, đúng 55 năm về trước, vào ngày 24/7/1968 đã được chứng minh kiến ​​trúc ngã xuống đầy anh Dũng của 10 cô gái thanh niên xung phong.

Ngã ba Đồng Lộc (nay thuộc thị trấn Đồng Lộc, huyện Can Lộc, Tỉnh Hà Tĩnh), nằm trên đường Hồ Chí Minh, là giao điểm của Quốc lộ 15A và Tỉnh lộ 2. Trong những năm chiến tranh, Ngã ba Đồng Lộc là mạch máu giao thông để hậu phương phương tiện sức khỏe, sức lực của miền Nam. Ngã ba Đồng Lộc được coi là “yết hầu” của mạch giao thông nối liền "hậu phương lớn miền Bắc" với "tiền tuyến lớn miền Nam" nên đế quốc Mỹ tập trung toàn lực để cắt con đường này chặn chi thư viện của hậu phương ra tiền tuyến.

Theo các tư liệu lịch sử, giai đoạn những năm 1964 đến 1972, Ngã ba Đồng Lộc đã đánh phá liên tục và năm 1968 là ác danh nhất. Ông Vũ Trọng Kim, nguyên UVTW Đảng, nguyên Bí thư thứ nhất TƯ Đoàn TNCSHCM, Chủ tịch Trung ương Hội Cựu Thanh niên xung phong (TNXP), Đại biểu Quốc hội khóa XV cho biết: “Không quân Mỹ đã liên tục đánh ngã ba Đồng Lộc đào cắt tuyến đường huyết mạch giao thông của ta hướng dẫn về chiến trường Nam ác siêu, ít nhất là 240 ngày đêm kể từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1968, Mỹ đã đột phá 2.000 lần và gần 50.000 quả bom các loại. Bình quân mỗi mét vuông ở đây là trên 3 quả bom tấn, cho nên gọi đây là chết độ”.

Địch càng quyết tâm phá vỡ con đường này, ta càng quyết định giữ bằng mọi giá không để cắt tuyến đường chi viện cho miền Nam. Chiến đấu ở chiến trường Đồng Lộc lúc đó bao gồm nhiều lực lượng như bộ đội, công an, công nhân giao thông, dân quân, nhân viên y tế, bưu điện, lái xe, thông tin… nhưng đông đảo nhất, anh hùng hậu nhất chính là lực lượng thanh niên xung phong. Vào thời điểm cao nhất, số lượng người có mặt tại chiến trường Đồng Lộc lên tới 16.000 người. Những chiến sĩ thanh niên xung phong ngày ấy đa phần tuổi đời còn rất trẻ. Họ sống bám cầu, bám đường, mạnh mẽ, quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh.
Mệnh lệnh từ trái tim của tất cả các chiến sĩ Ngã ba Đồng Lộc thời đó là: “Máu có thể liên tục, thời gian có thể liên tục đập nhưng mạch máu giao thông không bao giờ tắc”. Trên tuyến đường này, máu của hàng trăm, hàng ngàn các anh hùng liệt sĩ đã rơi xuống ba trận địa địa, viết nên những khúc tráng ca bất tử. Đặc biệt là sự hy sinh của 10 cô gái TNXP vào chiều ngày 24/7/1968.

Sự kiện này được anh Phan Công Lệ cũng như nhiều thuyết minh viên Khu Di tích Lịch sử Quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc kể không biết bao nhiêu lần cho du khách tới thăm nơi đây, nhưng lần nào cũng buổi sáng cảm xúc: “Ngày 24/7/1968, máy bay của quốc gia Mỹ kéo đến trinh sát và giội bom dữ. Mặt đường 15A nham nhở bom. Thị Tần làm Tiểu vương chưa đáp ứng ăn cơm, khát chia nhau, thôi, rồi cầm cuốc xẻng, í ới gọi nhau ra mặt đường san lấp bom, dưới mặt đất chị đào, cảm xúc... bằng bất cứ giá nào để tuyến đường 15A phải thông suốt cho tập xe chi viện đặc biệt cho chiến trường Nam đi qua được toàn vẹn trong đêm đó, như ném bom thứ 15, một máy bay Mỹ lao thẳng bom mục tiêu nơi các chị đang làm đường bên dưới. Mười cô gái không còn cách nào khác nữa, hãy tạm trú vào một căn hầm gần nhất bên trong đường, mong đợi máy bay đi qua sẽ làm tiếp đường còn lại. Bù vào một loạt bom rơi, đánh xa… và tất cả các thiết bị dư…”

10 cô gái thanh niên xung phong ở Ngã ba Đồng Lộc ấy thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội 55, bao gồm: Võ Thị Tần (24 tuổi, Tiểu đội trưởng), Hồ Thị Cúc (24 tuổi, Tiểu đội phó), Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi), Dương Thị Xuân (21 tuổi), Võ Thị Hợi (20 tuổi), Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi), Hà Thị Xanh (19 tuổi), Trần Thị Hường (19 tuổi), Trần Thị Rạng (18 tuổi), Võ Thị Hà (17 tuổi), họ đã rơi xuống khi tuổi còn quá trẻ. Cùng với các chị còn hơn 4.000 anh hùng liệt sĩ đã lại ở nơi con đường huyết mạch này.

Biết bao lời ca, biết bao tiếng thơ, tiếng lòng đã cửa hàng gửi tới hương linh 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc cùng những anh liệt sĩ đã hy sinh vì đất nước. Nơi đây cũng chứa đựng vô cùng những câu chuyện cảm động. Cũng từng là TNXP, Ông Vũ Trọng Kim chia sẻ: “Những câu chuyện kể không bao giờ hết, không giấy mực nào tả hết được tinh thần đó. Chuyện về 10 cô gái TNXP ngã ba Đồng Lộc thì rất nhiều, nhưng tôi ấn tượng nhất là bức thư của chị Võ Thị Tần, chị 24 tuổi là Anh trưởng của tiểu đội 4 TNXP, chị đã viết thư về cho mẹ: “Mẹ ơi chúng con vui lắm. Ban đêm chúng nó thảnh thơi đốt sáng, đốt đèn cho chúng làm đường, ban ngày thì bom Mỹ nổ làm cho bao nhiêu cá chết cho chúng đem về để cải thiện bữa ăn tốt hơn. Họ có thể thực hiện việc chuyển những quả bom ở cả vùng núi rừng nhưng không thể chuyển những trái tim của họ. Mẹ ơi, thời gian này mặc dù chiến đấu ác liệt nhưng con trùm vẫn là tập nhiều bài hát mới. Cuốn sổ tay mẹ gửi cho con dạo gần đã gần hết giấy rồi, mẹ gửi thêm cho con ít giấy. Mới về thăm mẹ mà sao thấy nhớ mẹ quá, mẹ nhớ giữ sức khỏe và đừng lo cho con nhiều”.

Tất cả các chị đã hy sinh khi đang ở độ tuổi mười tám, đôi thứ bảy và vẫn chưa có ai lập gia đình. Càng cảm động hơn nữa khi đến ngày thứ 3 đồng đội mới tìm thấy thi thể của chị Hồ Thị Cúc trên đồi Trọ Voi trong tư thế ngồi, đầu đội mũ, bên cạnh là cái cuốc, 10 đầu ngón tay bị ứa máu vì đang được đất để tìm đường ra. Thương xót người em, người đồng đội, nhà thơ Yến Thanh bí mật viết bài thơ: “Cúc ơi” trong lúc đồng đội tìm thi thể cô:

“Tiểu đội đã về một hàng Cúc

! Em ở đâu không về tập hợp Chín

bạn đã côn quần hết Nhỏ, Xuân, Hà

, Hường, Hợi, Rạng, Xuân, Xanh A

trưởng Võ Thị đã điểm điểm danh dự ở đâu?... …Gọi em, Gào em Khản cổ cả rồi Cúc ơi!” Đã 55 năm trôi qua, những con đường ở Đồng Lộc nay cũng đã trải qua nhựa hoặc đổ bê tông, những ngọn đồi đã được che phủ kín màu xanh cây lá, không còn những cơn lốc xoáy thành từng vũng như xưa. Nhưng những huyền thoại về Ngã ba Đồng Lộc vẫn còn đó, như khúc tráng ca hào hùng, bất tử. Ghi nhớ tinh thần anh dũng của 10 cô gái tại Ngã ba Đồng Lộc, ngày 6/7/1972, Chủ tịch nước đã tặng tặng danh hiệu Anh hùng Lao động cho tiểu vương 10 cô gái. Ngã ba Đồng Lộc cũng đã được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia. Ngày nay, Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc được xây dựng khang trang để tưởng niệm hàng hóa chiến sĩ và dân dân đã ngã xuống để giữ vững mạch máu giao thông Bắc - Nam. Chiến tranh ngược xa, cuộc sống mới với cung đường giao thông hiện đại, cây xanh mọc lên đã hồi sinh chết độ năm xưa. Thời gian có thể khiến người ta quên đi bao nhiêu ngã ba trong cuộc đời, nhưng khó có ai một lần đi qua mà có thể quên được Ngã ba Đồng Lộc với những câu chuyện cảm động. Biết bao lời ca, biết bao tiếng thơ, tiếng lòng đã cửa hàng lên là những nén tâm hương thành kính dâng lên hương linh 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc cùng những anh liệt sĩ đã hy sinh vì đất nước. Thế hệ trẻ hôm nay sẽ noi gương và viết tiếp những bài ca, những ước ước còn dang thạch để tinh thần ý chí cường không sợ gian nguy của các thế hệ thanh niên xung phong được tiếp nối mãi đến mai sau.