Ngã ba Đồng Lộc – Âm vang bất tử giữa non sông gấm vóc
Ngã ba Đồng Lộc là địa danh đã đi vào lịch sử dân tộc như biểu tượng cao đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nơi đây ghi dấu tinh thần kiên trung, ý chí quật cường và sự hy sinh lớn lao của quân dân miền Bắc đối với miền Nam ruột thịt. Nhắc đến Đồng Lộc, người ta không chỉ nhớ về một tuyến giao thông chiến lược mà còn nhớ đến 10 nữ thanh niên xung phong tuổi mười tám, đôi mươi đã anh dũng ngã xuống vì Tổ quốc.
Mỗi dịp tháng Ba, nhất là ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3 và kỷ niệm Khởi nghĩa Hai Bà Trưng, dòng người từ khắp mọi miền đất nước lại hướng về Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc để dâng hương tưởng niệm. Trong không khí trang nghiêm và thành kính, mọi người bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với những người con ưu tú đã hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, tự do và hòa bình hôm nay. Mảnh đất từng là “tọa độ chết” nay phủ màu xanh của sự sống, nhưng dấu tích chiến tranh vẫn còn hiện diện qua hố bom, khu tưởng niệm và mười ngôi mộ trắng của các nữ anh hùng.
Ngã ba Đồng Lộc nằm trên tuyến đường Trường Sơn, thuộc huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Đây là khu vực có địa hình thung lũng hẹp, hai bên là đồi núi, giữa là con đường độc đạo nối liền Bắc – Nam. Chính vì mọi đoàn xe chi viện từ hậu phương miền Bắc vào chiến trường miền Nam đều phải đi qua đây nên Đồng Lộc giữ vai trò đặc biệt quan trọng, được xem là điểm nút giao thông chiến lược.
Do vị trí trọng yếu ấy, nơi đây trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt của không quân Mỹ. Từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1968, hàng chục nghìn quả bom đã trút xuống Đồng Lộc, khiến mặt đất tan hoang, hố bom chồng chất, cây cối xơ xác. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh khốc liệt ấy, hàng nghìn chiến sĩ, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến cùng nhân dân địa phương vẫn ngày đêm bám trụ, san lấp hố bom, sửa đường và bảo đảm giao thông thông suốt. Những khẩu hiệu như “Tim có thể ngừng đập nhưng đường phải thông” hay “Xe chưa qua, nhà không tiếc” đã trở thành nguồn động viên to lớn, thể hiện quyết tâm sắt đá của cả dân tộc.
Để có được thắng lợi cuối cùng, đất nước đã phải đổi bằng biết bao máu xương, nước mắt và tuổi trẻ. Trên mảnh đất Đồng Lộc, nhiều người con ưu tú đã vĩnh viễn nằm lại. Tiêu biểu nhất là Tiểu đội 4, Đại đội 552 gồm 10 nữ thanh niên xung phong tuổi đời còn rất trẻ. Sự hy sinh của các chị góp phần làm nên chiến công nơi tuyến lửa Đồng Lộc và đóng góp vào thắng lợi chung của dân tộc trong ngày đất nước thống nhất. Những cống hiến ấy mãi được Tổ quốc ghi công và nhân dân trân trọng.
Không chỉ gan dạ trước bom đạn, các chị còn để lại hình ảnh đẹp về tinh thần lạc quan cách mạng. Điều đó được thể hiện rõ qua lá thư xúc động của Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần gửi mẹ, trong đó chan chứa niềm tin vào tương lai, tình yêu cuộc sống và sự bình thản trước hiểm nguy. Giữa những ngày chiến tranh ác liệt, các chị vẫn cất cao tiếng hát, vẫn yêu thương gia đình và tin tưởng vào ngày mai hòa bình.
Ngày 24/7/1968 đã trở thành dấu mốc không thể quên trong lịch sử Đồng Lộc. Sau nhiều trận bom phá đường, Tiểu đội 4 nhận nhiệm vụ ra san lấp hố bom để mở đường cho xe qua. Khi công việc đang diễn ra khẩn trương, một đợt ném bom mới bất ngờ ập xuống. Quả bom rơi sát cửa hầm trú ẩn đã cướp đi sinh mạng của cả 10 cô gái. Các chị ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, mang theo biết bao ước mơ còn dang dở. Câu chuyện tìm thấy chị Hồ Thị Cúc sau nhiều ngày dưới lớp đất đá càng khiến mọi người thêm xúc động và cảm phục.
Mười cô gái anh hùng ấy là: Võ Thị Tần, Hồ Thị Cúc, Nguyễn Thị Nhỏ, Dương Thị Xuân, Võ Thị Hợi, Nguyễn Thị Xuân, Hà Thị Xanh, Trần Thị Hường, Trần Thị Rạng và Võ Thị Hà. Tên tuổi của các chị đã trở thành biểu tượng bất tử của lòng yêu nước, đức hy sinh và tuổi trẻ Việt Nam anh hùng.
Ngày nay, sau khi đất nước hòa bình, Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành địa chỉ đỏ trong giáo dục truyền thống cách mạng. Hằng năm, nơi đây đón hàng trăm nghìn lượt người đến tham quan, dâng hương và tưởng niệm. Đồng Lộc không chỉ là di tích lịch sử quan trọng mà còn là lời nhắc nhở thiêng liêng với thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình và trách nhiệm sống xứng đáng với sự hy sinh của cha anh đi trước.
