ngã ba đồng lộc

BẢN HÙNG CA DƯỚI CHÂN NÚI TRỌC

Vào những năm 1968, Ngã ba Đồng Lộc (xã Đồng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) được xem là “yết hầu” trên con đường huyết mạch vận chuyển lương thực, vũ khí từ hậu phương Bắc Việt Nam vào chiến trường miền Nam. Mọi ngả đường giao thông từ Bắc vào Nam đều phải đi qua điểm huyệt này. Chính vì vậy, không lực Mỹ đã trút xuống đây hàng vạn tấn bom đạn nhằm biến Đồng Lộc thành “tọa độ chết”, chia cắt hoàn toàn tuyến tiếp tế cho tiền tuyến.

Nằm trong vùng tâm điểm bom đạn ấy là Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 552, Đội 55 Thanh niên xung phong tỉnh Hà Tĩnh. Tiểu đội gồm 10 cô gái tuổi đời còn rất trẻ, người trẻ nhất mới 17, người lớn nhất vừa tròn 24. Họ do chị Võ Thị Tần làm Tiểu đội trưởng và chị Hồ Thị Cúc làm Tiểu đội phó chỉ huy. Ban ngày, các chị ẩn nấp trong các hầm dã chiến bên rìa rừng; đến đêm – hoặc ngay giữa những khoảng lặng ngắn ngủi giữa các đợt oanh tạc – các chị lại lao ra mặt đường, dùng cuốc, xẻng san lấp hố bom, rà phá bom nổ chậm để giữ cho dòng xe thông suốt.

Trưa ngày 24 tháng 7 năm 1968, cái nắng mùa hè ở miền Trung như thiêu như đốt. Bụi đỏ quyện với mùi thuốc súng khét lẹt phủ kín những gốc cây trần trụi dưới chân núi Trọc. Tiểu đội 4 nhận lệnh ra làm nhiệm vụ tại đoạn đường gầm cầu Càng, nơi vừa bị máy bay Mỹ cày xới nát vụn sau một trận tập kích dữ dội.

Chị Võ Thị Tần bước đi trước, chiếc khăn thêu vắt ngang vai. Trước khi ra trận địa, chị vừa viết xong lá thư gửi về cho mẹ ở quê nhà. Trong thư có đoạn: “Mẹ ơi! Ở đây vui lắm mẹ ạ, ban ngày chúng nó bắn phá dữ dội, nhưng đêm đến chúng con lại ra đường làm việc... Mẹ đừng lo cho con, đất nước hòa bình con sẽ về bên mẹ”. Chị Tần mới nhận lời cầu hôn của anh Nguyễn Đức Tùng – một người lính cùng quê đang chiến đấu ở chiến trường xa – và món quà anh tặng chị trước khi đi chỉ là một chiếc lược nhỏ bằng nhôm làm từ mảnh máy bay địch.

Khoảng 16 giờ 30 phút, khi cả tiểu đội đang gấp rút san lấp hố bom để chuẩn bị cho đoàn xe vận tải đi qua khi chiều tối, một đợt máy bay B-52 bất ngờ lao tới. Tiếng động cơ phản lực xé rách không trung, theo sau là những tiếng rít xé tai của hàng chục quả bom thảm.

“Tất cả xuống hầm!” – Chị Tần gào lên giữa tiếng gầm hú của động cơ.

10 cô gái nhanh chóng lao xuống căn hầm tròn khoét sâu vào lòng đất ngay cạnh mép đường. Chỉ vài giây sau, một quả bom trọng phá rơi trúng ngay sát cửa hầm. Ngọn lửa da cam bùng lên dữ dội, cày xới toàn bộ quả đồi, hất văng hàng trăm khối đất đá và vùi lấp căn hầm dã chiến.

Khi tiếng nổ vừa dứt, không khí chìm vào một sự im lặng đáng sợ. Khói bom mù mạt dần tan đi, để lại một hố bom sâu hoắm xới tung toàn bộ trận địa. Đồng đội từ các vị trí xung quanh và lực lượng công binh hốt hoảng lao đến, tay cầm xẻng, tay không bới đất trong nước mắt nghẹn ngào. Họ gào xé tên từng người: “Tần ơi! Cúc ơi! Nhỏ ơi! Hường ơi!...” nhưng đáp lại chỉ là tiếng gió ngàn vi vu qua ngọn cây cháy dở.

Sau nhiều giờ đào xới khẩn trương dưới làn mưa pháo sáng của địch, đồng đội lần lượt tìm thấy 9 cô gái. Họ nằm bên nhau dưới lớp đất sâu, thân thể vẫn còn ấm nhưng nhịp thở đã ngừng vĩnh viễn. Duy chỉ có chị Hồ Thị Cúc – Tiểu đội phó – là vẫn chưa tìm thấy.

Sự hy sinh của 9 cô gái khiến cả vùng trận địa chìm trong đau thương. Lực lượng thanh niên xung phong và bộ đội tiếp tục đào xới ròng rã suốt hai ngày đêm. Đến ngày thứ ba (26/7/1968), nhà thơ Yến Thanh – một đồng đội cùng đơn vị – trong niềm đau đớn khôn nguôi đã viết nên những câu thơ nghẹn ngào gọi chị:

“Cúc ơi! Em ở đâu không về hội ngũ? Đã ba ngày bới đất tìm em Thương gậy gộc đâm nhói lòng đất dựng... Về đi Cúc ơi! Về với chị, với em... Bọn anh đã tìm thấy hầm em nằm giấu trọn Đang cuốc cào sợ chạm thịt xương em!”

Cuối cùng, đến chiều ngày thứ ba, đồng đội đã tìm thấy chị Cúc nằm sâu trong một ngách hầm phụ, hai tay chị vẫn ôm chặt lấy đầu, chiếc cuốc dốc ngược bên cạnh.

10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc đã ngã xuống khi tuổi đời mới mười tám, đôi mươi – lứa tuổi đẹp nhất của đời người. Họ không kịp nhìn thấy ngày đất nước trọn niềm vui, không kịp thực hiện những hứa hẹn tình yêu tuổi trẻ. Mười bông hoa ấy đã dâng hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân của mình để giữ vững mạch máu giao thông cho miền Nam ruột thịt.

Hôm nay, Ngã ba Đồng Lộc không còn tiếng bom gầm đạn dội. Nơi các chị ngã xuống đã trở thành Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, phủ xanh bởi ngàn cây lau và những đồi thông lộng gió. Mười ngôi mộ trắng nằm hàng ngang thanh bình dưới chân núi Trọc, hướng về phía ngã ba con đường lịch sử.

Mỗi dải khăn rằng, mỗi chiếc lược nhôm hay dòng nhật ký để lại của các chị đã trở thành minh chứng bất tử cho một "thời hoa lửa" – thời đại mà cả một thế hệ thanh niên Việt Nam đã sống, chiến đấu và hy sinh vì lý tưởng cao đẹp: “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước / Mà lòng phơi phới dậy tương lai”.