NGÃ BA ĐỒNG LỘC “KHÚC TRÁNG CA BẤT TỬ TRÊN TỌA ĐỘ CHẾT”
Trong dòng chảy nghìn năm của lịch sử dân tộc, có những địa danh đã bước ra khỏi bản đồ địa lý để trở thành những tượng đài trong tâm khảm mỗi người dân Việt. Ngã ba Đồng Lộc – một vùng đất nhỏ bé thuộc huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh – chính là một nơi như thế. Nằm trên tuyến đường chiến lược 15A, nơi đây từng được ví như "yết hầu" của mạch máu giao thông chi viện cho tiền tuyến miền Nam.
Vào những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, khi các tuyến đường ven biển bị không quân địch phong tỏa gắt gao, mọi ngả đường đổ về Nam đều phải hội tụ qua cái "phễu" hẹp này. Nhận rõ vị trí chiến lược sống còn đó, đế quốc Mỹ đã tập trung toàn bộ hỏa lực tàn bạo nhất hòng biến Đồng Lộc thành một "vùng đất chết". Chỉ tính riêng từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1968, nơi đây đã phải hứng chịu gần 50.000 quả bom các loại. Đất đá bị cày xới đến mức không một ngọn cỏ nào kịp nhú mầm, biến nơi đây thành "túi bom" kinh hoàng nhất của thời đại. 2. Sức mạnh của những trái tim tuổi đôi mươi Giữa cái nắng cháy thịt da của miền Trung và mưa bom bão đạn, có một "đội quân" vẫn hiên ngang đứng vững trên tọa độ chết. Đó là lực lượng Thanh niên xung phong (TNXP), những chàng trai cô gái tuổi đời còn rất trẻ, mang trong mình lý tưởng cao đẹp "xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước.
Tiêu biểu cho tinh thần thép ấy là Tiểu đội 4, Đại đội 552 do chị Võ Thị Tần làm tiểu đội trưởng. Mười cô gái ấy, mỗi người một hoàn cảnh, một quê hương khác nhau nhưng đã cùng tề tựu về đây, kết nghĩa chị em dưới một mái hầm. Nhiệm vụ của các chị vô cùng hiểm nguy: quan sát máy bay địch, đo đạc hố bom, rà phá bom mìn và san lấp mặt đường ngay khi bom vừa dứt để xe qua. Vũ khí của các chị không phải là súng đạn hiện đại, mà là chiếc cuốc, chiếc xẻng và một trái tim rực cháy lòng yêu nước. Các chị đã sống và làm việc với lời thề sắt son: "Máu có thể chảy, tim có thể ngừng đập nhưng mạch máu giao thông không bao giờ được tắt''.
Đỉnh điểm của khúc tráng ca bất tử ấy diễn ra vào chiều ngày 24/7/1968. Sau nhiều đợt oanh tạc dữ dội, vào lúc 16 giờ, khi mười cô gái đang khẩn trương san lấp hố bom để thông đường cho đoàn xe vào Nam, một trận bom phản lực bất ngờ dội xuống. Khói bom mù trời, đất đá rung chuyển dữ dội. Một quả bom định mệnh đã rơi trúng sát miệng hầm nơi các chị đang trú ẩn.
Khi khói bom tan đi, đồng đội bàng hoàng nhận ra hầm đã sập hoàn toàn. Cả tiểu đội mười người đã anh dũng hy sinh khi tuổi đời mới chỉ mười tám, đôi mươi – cái tuổi đẹp nhất của một đời người. Sự ra đi của các chị là một nốt lặng bi tráng trong bản hùng ca dân tộc. Đau xót nhất là hành trình tìm kiếm thi thể chị Hồ Thị Cúc. Phải đến ngày thứ ba, đồng đội mới tìm thấy chị nằm sâu trong lòng đất, tay vẫn cầm chiếc cuốc như đang trong tư thế sẵn sàng chờ lệnh. Nỗi đau ấy đã hóa thành những dòng thơ nghẹn ngào của nhà thơ Yến Thanh: "Cúc ơi! Em ở đâu?... Đất sâu thì lạnh lắm Cúc ơi! Về với anh, với chị, với em Cho kịp giỗ chung mười đứa..."
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những vết thương của chiến tranh trên mặt đất Đồng Lộc đã được làm lành bởi màu xanh bát ngát của ngàn thông và những cánh đồng lúa trĩu hạt. Ngã ba Đồng Lộc nay đã trở thành Khu di tích lịch sử cấp Quốc gia đặc biệt, một "địa chỉ đỏ" thiêng liêng giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ mai sau.
Quần thể di tích hôm nay không chỉ có những hố bom làm chứng tích, mà còn có Tượng đài chiến thắng kiêu hãnh giữa trời xanh và Tháp chuông Đồng Lộc ngân vang mỗi sớm chiều. Khu mộ của mười cô gái nằm tĩnh mịch dưới chân núi Trọ Voi, nơi các chị nằm cạnh nhau như ngày nào còn chung tiểu đội. Khói hương nghi ngút quanh năm từ khách thập phương đổ về là minh chứng cho sự trường tồn của các chị trong lòng dân tộc. Tại nhà bảo tàng, những hiện vật đơn sơ như chiếc lược, tấm gương hay bức thư tay của chị Võ Thị Tần vẫn khiến bất cứ ai khi đứng trước đó cũng phải lặng người vì xúc động trước sự lạc quan và ý chí kiên cường của một thế hệ anh hùng.
