Ngã ba Đồng Lộc – mười cô gái và một con đường không được phép dừng lại

Năm 1968, chiến tranh ở Việt Nam bước vào giai đoạn vô cùng ác liệt. Ngã ba Đồng Lộc, thuộc huyện Can Lộc, Hà Tĩnh, nằm trên tuyến giao thông quan trọng nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam. Quân Mỹ liên tục đánh phá nơi đây nhằm cắt đứt tuyến vận chuyển. Mỗi ngày, hàng trăm lượt máy bay có thể xuất hiện trên bầu trời, biến một đoạn đường nhỏ giữa miền Trung thành một trong những trọng điểm nguy hiểm nhất.

Giữa nơi bom đạn ấy có những cô gái thanh niên xung phong tuổi đời còn rất trẻ. Công việc của họ là san lấp hố bom, sửa đường, phá bom nổ chậm và hướng dẫn xe qua khu vực nguy hiểm. Họ không có những khẩu súng lớn hay những trận địa kiên cố để bảo vệ mình. Vũ khí của họ chủ yếu là cuốc, xẻng và ý chí phải giữ cho tuyến đường được thông suốt. Một trận bom vừa kết thúc, họ lại chạy ra mặt đường. Có khi vừa san xong một hố bom, một trận bom khác lại xuất hiện.

Ngày 24/7/1968 trở thành ngày không thể quên ở Đồng Lộc. Mười nữ thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552 đang làm nhiệm vụ thì một trận bom đánh trúng vị trí của họ. Cả mười người đều hy sinh. Người lớn tuổi nhất là Võ Thị Tần, 22 tuổi; người nhỏ tuổi nhất là Võ Thị Hà, mới 17 tuổi. Những cô gái ấy đã nằm lại khi tuổi đời còn quá trẻ, khi những ước mơ về gia đình, học tập và cuộc sống phía trước vẫn còn dang dở.

Sau trận bom, tuyến đường vẫn phải tiếp tục được bảo đảm. Những người còn sống lại bước ra mặt đường, san lấp hố bom và sửa chữa những đoạn đường bị phá. Chiến tranh không cho phép họ có nhiều thời gian để đau buồn. Phía trước vẫn còn những đoàn xe cần đi qua, phía sau vẫn còn những người đang chờ hàng hóa và lực lượng được đưa vào chiến trường. Chính sự tiếp nối ấy đã khiến Đồng Lộc trở thành biểu tượng của tinh thần “đường chưa thông, không tiếc máu xương”.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, Ngã ba Đồng Lộc ngày nay đã trở thành một khu di tích. Những con đường hiện đại đã thay thế tuyến đường đầy hố bom năm xưa, cây cối phủ xanh vùng đất từng bị cày xới. Nhưng tại khu tưởng niệm, tên tuổi của mười cô gái vẫn được nhắc lại. Những bức ảnh, kỷ vật và câu chuyện về họ giúp người đến thăm hình dung được phần nào cuộc sống của những người trẻ giữa chiến tranh.

Điều khiến câu chuyện về mười cô gái Đồng Lộc vẫn lay động đến hôm nay có lẽ nằm ở tuổi đời của họ. 17, 18, 19, 20, 21, 22 tuổi – những con số rất gần với tuổi của nhiều bạn trẻ hiện nay. Họ cũng từng có những ngày tháng vui vẻ, từng nhớ nhà, từng viết thư cho gia đình và từng nghĩ về ngày trở về. Chỉ có điều, chiến tranh đã khiến những dự định ấy dừng lại giữa một con đường.

Ngày nay, chúng ta không còn phải ra mặt đường giữa bom đạn để bảo vệ một tuyến giao thông. Nhưng khi đi trên những con đường bình yên, đến trường, trở về nhà hay theo đuổi một ước mơ của riêng mình, có lẽ chúng ta nên nhớ rằng đã từng có một thế hệ không có được những điều bình thường ấy. Những cô gái Đồng Lộc đã không thể nhìn thấy đất nước trong những ngày hòa bình, nhưng sự hy sinh của họ đã góp phần giữ cho con đường đi về phía tương lai không bị đứt.

Có những con đường được xây bằng bê tông, bằng nhựa đường và máy móc. Nhưng cũng có những con đường được xây bằng tuổi trẻ của con người. Ngã ba Đồng Lộc là một con đường như thế.