Ngã xuống, khi không mang súng
Sự hy sinh của họ rất ít người biết đến. Giống như công việc của họ: Những cán bộ - công nhân kỹ thuật làm nhiệm vụ đo đạc, trắc địa, phục vụ công tác phân giới cắm mốc trên biên giới đất liền.
Phải mất rất nhiều thời gian tìm kiếm, chúng tôi mới có đầu mối thông tin dò tìm về câu chuyện, người thân của liệt sĩ Đặng Anh Lương (kỹ thuật viên ngành đo đạc bản đồ, hy sinh ngày 19.12.1976 tại biên giới Kon Tum). Lý do, mới đi làm đã mất và sau 17 năm mới được công nhận là liệt sĩ.Từ Hà Nội, tôi vào Nghệ An, xuống ngã ba Diễn Châu tìm vào xã Minh Châu, ghé nghĩa trang liệt sĩ tra tìm danh sách. Chúng tôi đi khắp nghĩa trang được xây dựng từ năm 1994, nhìn từng bia mộ. Đến đúng phần mộ ngoài cùng, cuối hàng mới thấy ghi rành mạch: "Liệt sĩ Đặng Anh Lương, sinh 1952, nhập ngũ 1970, hy sinh 1976".Theo một cán bộ địa phương, cuối năm 2019, xã Minh Châu của H.Diễn Châu thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã Diễn Thắng, Diễn Minh, Diễn Bình. Người thân liệt sĩ Lương ở xóm 4 của xã Diễn Thắng (cũ) và "đây là người bên dân sự chứ không phải bộ đội".Học xong là ra biên giớiNgôi nhà cấp 4 nằm dưới chân đồi đơn sơ. Bà Nguyễn Thị Thu, vợ ông Lương, ra đón chúng tôi. Bà Thu đưa ra bằng tốt nghiệp trường phổ thông (hệ 10/10) do ông Nguyễn Tài Đạt, Trưởng ty Giáo dục tỉnh Nghệ An (nay là Sở GD-ĐT tỉnh Nghệ An) cấp ngày 2.9.1973, rồi nói: "Ông ấy sinh ngày 17.3.1952".
Bà Nguyễn Thị Thu bên di ảnh và Bằng Tổ quốc ghi công của chồng MAI THANH HẢI Cùng sinh năm 1952, ở cùng xóm 4, xã Diễn Thắng (nay là xã Minh Châu) và học cùng lớp từ lớp 1 đến hết cấp 3 (nay là trung học phổ thông), giữa năm 1972 ông bà cưới nhau và tháng 4.1973 sinh cậu con trai Đặng Trọng Oánh. "Tốt nghiệp năm 1970, ông ấy xung phong đi bộ đội nhưng do không đủ sức khỏe, nhà lại có em trai đã nhập ngũ, nên mấy năm trời, ông làm công tác thống kê cho xã và dạy học bổ túc văn hóa", bà Thu kể.Giữa năm 1973, chàng trai Đặng Anh Lương được tuyển vào Trường trung cấp Đo đạc và bản đồ, thuộc Cục Đo đạc bản đồ nhà nước (thành lập năm 1971, nay đã sáp nhập thành Trường đại học TN-MT Hà Nội).Sau gần 3 năm theo học khóa 2 Trường trung cấp Đo đạc và bản đồ, giữa năm 1976, ông Lương tốt nghiệp, về quê nghỉ phép khoảng nửa tháng rồi khoác ba lô ra Hà Nội nhận công tác tại Cục Đo đạc bản đồ nhà nước (nay là Cục Đo đạc, bản đồ và thông tin địa lý VN thuộc Bộ TN-MT). Ngay khi nhận công tác, ông Lương được đưa vào danh sách biệt phái theo lệnh của Ban Biên giới T.Ư (nay là Ủy ban Biên giới quốc gia), tham gia Đoàn đo đạc khảo sát biên giới VN - Lào tại tỉnh Gia Lai - Kon Tum (từ 1991 đến nay đã tách ra 2 tỉnh Gia Lai và Kon Tum).
Bà Nguyễn Thị Thu viếng mộ liệt sĩ Đặng Anh Lương MAI THANH HẢI Cuối tháng 8.1976, đoàn di chuyển từ Hà Nội vào thị xã Pleiku (nay là TP.Pleiku, tỉnh Gia Lai) và bắt đầu nhiệm vụ khảo sát tuyến biên giới Việt - Lào từ tháng 9.1976. Do làm việc ở khu vực rừng thiêng nước độc, sinh hoạt ăn uống thiếu thốn kham khổ, ông Lương mắc bệnh sốt rét ác tính, phải đưa về điều trị tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Gia Lai - Kon Tum (nay là Bệnh viện đa khoa tỉnh Gia Lai) và mất ngày 19.12.1976. Thi hài ông Lương được mai táng tại nghĩa trang Pleiku (Gia Lai) lúc 14 giờ ngày 20.12.1976.Trước đó, giữa tháng 3.1976, Chính phủ ta ban hành Quyết định số 119/TTg về khảo sát hoạch định biên giới VN - Lào. Trên cơ sở đó, Chính phủ ta chủ trương triển khai kế hoạch khảo sát đơn phương. Từ tháng 3 đến tháng 11.1976, các tỉnh biên giới Việt - Lào đồng loạt tiến hành khảo sát đơn phương toàn bộ đường biên giới quốc gia qua địa giới mỗi tỉnh. Kết quả đợt này, các đội đã khảo sát thông tuyến được 1.335 km trên tổng số 2.067 km và đã nắm được đầy đủ hơn tình hình mọi mặt trên tuyến biên giới Việt - Lào.Ngày 18.7.1977, Hiệp ước hoạch định biên giới quốc gia giữa VN và Lào được ký kết. Ngày 23.5.1978, công tác phân giới, cắm mốc quốc giới bắt đầu.Trong văn bản gửi Ty Thương binh và Xã hội Gia Lai - Kon Tum (nay là Sở LĐ-TB-XH Gia Lai), ông Nguyễn Khoa Trường (Trưởng đoàn đo đạc khảo sát biên giới Việt - Lào, thời điểm cuối 1976) đã đề nghị "quý Ty xét trợ cấp khoản tiền mai táng anh Đặng Anh Lương và giải quyết giúp các khoản trợ cấp khác theo đúng chế độ chính sách đã được ban hành". Văn bản này đã được ông Ngô Thành (khi đó là Phó chủ tịch UBND tỉnh, sau là Phó bí thư thường trực Tỉnh ủy Gia Lai - Kon Tum) phê chuẩn.
Bà Nguyễn Thị Thu bên di ảnh và Bằng Tổ quốc ghi công của chồng MAI THANH HẢI Cùng sinh năm 1952, ở cùng xóm 4, xã Diễn Thắng (nay là xã Minh Châu) và học cùng lớp từ lớp 1 đến hết cấp 3 (nay là trung học phổ thông), giữa năm 1972 ông bà cưới nhau và tháng 4.1973 sinh cậu con trai Đặng Trọng Oánh. "Tốt nghiệp năm 1970, ông ấy xung phong đi bộ đội nhưng do không đủ sức khỏe, nhà lại có em trai đã nhập ngũ, nên mấy năm trời, ông làm công tác thống kê cho xã và dạy học bổ túc văn hóa", bà Thu kể.Giữa năm 1973, chàng trai Đặng Anh Lương được tuyển vào Trường trung cấp Đo đạc và bản đồ, thuộc Cục Đo đạc bản đồ nhà nước (thành lập năm 1971, nay đã sáp nhập thành Trường đại học TN-MT Hà Nội).Sau gần 3 năm theo học khóa 2 Trường trung cấp Đo đạc và bản đồ, giữa năm 1976, ông Lương tốt nghiệp, về quê nghỉ phép khoảng nửa tháng rồi khoác ba lô ra Hà Nội nhận công tác tại Cục Đo đạc bản đồ nhà nước (nay là Cục Đo đạc, bản đồ và thông tin địa lý VN thuộc Bộ TN-MT). Ngay khi nhận công tác, ông Lương được đưa vào danh sách biệt phái theo lệnh của Ban Biên giới T.Ư (nay là Ủy ban Biên giới quốc gia), tham gia Đoàn đo đạc khảo sát biên giới VN - Lào tại tỉnh Gia Lai - Kon Tum (từ 1991 đến nay đã tách ra 2 tỉnh Gia Lai và Kon Tum).Bà Nguyễn Thị Thu viếng mộ liệt sĩ Đặng Anh Lương MAI THANH HẢI Cuối tháng 8.1976, đoàn di chuyển từ Hà Nội vào thị xã Pleiku (nay là TP.Pleiku, tỉnh Gia Lai) và bắt đầu nhiệm vụ khảo sát tuyến biên giới Việt - Lào từ tháng 9.1976. Do làm việc ở khu vực rừng thiêng nước độc, sinh hoạt ăn uống thiếu thốn kham khổ, ông Lương mắc bệnh sốt rét ác tính, phải đưa về điều trị tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Gia Lai - Kon Tum (nay là Bệnh viện đa khoa tỉnh Gia Lai) và mất ngày 19.12.1976. Thi hài ông Lương được mai táng tại nghĩa trang Pleiku (Gia Lai) lúc 14 giờ ngày 20.12.1976.Trước đó, giữa tháng 3.1976, Chính phủ ta ban hành Quyết định số 119/TTg về khảo sát hoạch định biên giới VN - Lào. Trên cơ sở đó, Chính phủ ta chủ trương triển khai kế hoạch khảo sát đơn phương. Từ tháng 3 đến tháng 11.1976, các tỉnh biên giới Việt - Lào đồng loạt tiến hành khảo sát đơn phương toàn bộ đường biên giới quốc gia qua địa giới mỗi tỉnh. Kết quả đợt này, các đội đã khảo sát thông tuyến được 1.335 km trên tổng số 2.067 km và đã nắm được đầy đủ hơn tình hình mọi mặt trên tuyến biên giới Việt - Lào.Ngày 18.7.1977, Hiệp ước hoạch định biên giới quốc gia giữa VN và Lào được ký kết. Ngày 23.5.1978, công tác phân giới, cắm mốc quốc giới bắt đầu.Trong văn bản gửi Ty Thương binh và Xã hội Gia Lai - Kon Tum (nay là Sở LĐ-TB-XH Gia Lai), ông Nguyễn Khoa Trường (Trưởng đoàn đo đạc khảo sát biên giới Việt - Lào, thời điểm cuối 1976) đã đề nghị "quý Ty xét trợ cấp khoản tiền mai táng anh Đặng Anh Lương và giải quyết giúp các khoản trợ cấp khác theo đúng chế độ chính sách đã được ban hành". Văn bản này đã được ông Ngô Thành (khi đó là Phó chủ tịch UBND tỉnh, sau là Phó bí thư thường trực Tỉnh ủy Gia Lai - Kon Tum) phê chuẩn.
