NGÃ XUỐNG TRƯỚC NGÀY CHIẾN THẮNG

Một thế hệ được hun đúc từ khói lửa Trong lịch sử của Trường THPT Cẩm Bình, những khoá học sinh đầu tiên luôn mang một dấu ấn đặc biệt. Trường thành lập năm 1971 - giữa lúc chiến tranh còn khốc liệt - nên mỗi lớp học vừa là không gian gieo chữ, vừa là nơi hun đúc ý chí thời đại. Nguyễn Cao Tuyển thuộc về thế hệ ấy. Sinh năm 1956 tại thôn Bình Minh, xã Thạch Bình, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh (nay thuộc xã Cẩm Bình, tỉnh Hà Tĩnh), anh lớn lên trên vùng quê giàu truyền thống cách mạng, nơi cái nghèo và nắng gió không làm con người nhỏ bé đi mà khiến họ thêm bền gan, vững chí. Gia đình anh thuần nông, cha là ông Nguyễn Cao Cuông, mẹ là bà Nguyễn Thị Hiên (đều đã qua đời), sinh sáu người con, bốn trai hai gái; hai người anh em mất sớm. Trong nếp nhà đông con, tảo tần ấy, Tuyển sớm rèn cho mình đức tính chịu thương chịu khó. Người thân nhớ về anh với ngoại hình khôi ngô, gương mặt sáng, nụ cười hiền và tiếng sáo trong veo giữa buổi chiều quê. Anh khéo léo, nấu ăn ngon, biết sẻ chia việc nhà - một người con hiếu thảo và nhân hậu. Khi theo học lớp 10 (hệ THPT 10 năm) tại Trường Cấp 3 Cẩm Bình, Tuyển không chỉ tiếp thu tri thức mà còn được sống trong bầu không khí đặc biệt của một ngôi trường “ra đời trong lửa đạn”. Những bài học về lịch sử dân tộc, về trách nhiệm công dân giữa thời chiến đã sớm nuôi dưỡng trong anh một nhận thức rõ ràng: tuổi trẻ không thể tách rời vận mệnh Tổ quốc.

Xếp bút nghiên theo việc đao cung Ở tuổi mười tám - lứa tuổi còn đầy mộng ước - Nguyễn Cao Tuyển đứng trước lựa chọn lớn của đời mình. Cha mẹ mong anh học xong lớp 10 rồi hãy nhập ngũ. Nhưng trước thời cuộc gấp gáp của những ngày cuối chiến tranh, anh đã dứt khoát xin lên đường. Quyết định ấy không phải sự bốc đồng. Đó là kết tinh của truyền thống quê hương Thạch Hà giàu nghĩa khí, của nếp nhà trọng danh dự và của ý thức trách nhiệm được nuôi dưỡng từ mái trường non trẻ. Anh hiểu rằng có những thế hệ phải “xếp bút nghiên theo việc đao cung” để các thế hệ sau được cầm bút trong hoà bình. Cuối năm 1974, anh nhập ngũ, biên chế vào C20 - Đoàn 22, huấn luyện tại Hương Sơn (Hà Tĩnh). Sau thời gian rèn luyện khẩn trương, đơn vị hành quân vào Lệ Thuỷ (Quảng Bình), rồi vượt Trường Sơn tiến vào miền Nam. Anh được bổ sung vào Tiểu đoàn 7 (F7), thuộc Quân đoàn 4 - lực lượng chủ lực tham gia chiến dịch quyết định ở cửa ngõ phía Đông Sài Gòn. Người lính trinh sát ở cửa ngõ Sài Gòn Tháng 4/1975, trận Xuân Lộc bùng nổ - một trong những trận đánh ác liệt cuối cùng trước ngày toàn thắng. Đây được xem là “cánh cửa thép” bảo vệ Sài Gòn. Trong đội hình chiến đấu, Nguyễn Cao Tuyển đảm nhiệm nhiệm vụ trinh sát tuyến đầu. Trinh sát là “tai mắt” của đơn vị, phải luồn sâu, bám sát, nắm tình hình địch, mở đường cho các mũi tiến công phía sau. Đó là vị trí hiểm nguy bậc nhất - nơi ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ tính bằng gang tấc. Ngày 13/4/1975, khi đang làm nhiệm vụ, Nguyễn Cao Tuyển đã anh dũng hy sinh. Khi ấy, anh mới mười chín tuổi. Chỉ ít ngày sau, 30/4/1975, non sông thu về một mối... Anh ngã xuống nơi cửa ngõ Sài Gòn khi mùa xuân thống nhất đã ở rất gần. Sự hy sinh ấy vì thế càng khiến lòng người nghẹn lại: Anh ra đi trước thời khắc lịch sử mà mình góp phần làm nên. Sự hy sinh ấy mang một ý nghĩa đặc biệt. Anh thuộc thế hệ học sinh trong những năm đầu của một ngôi trường ra đời trong chiến tranh; từ mái trường ấy, anh bước thẳng ra chiến trường lớn nhất của dân tộc. Con đường đời của anh ngắn ngủi nhưng liền mạch: từ trang vở đến chiến hào, từ tiếng sáo chiều quê đến tiếng súng trận tiền. Anh không kịp chứng kiến ngày toàn thắng, nhưng máu của anh đã hoà vào nền độc lập mà dân tộc đón nhận. Hiện nay, mộ phần của Liệt sĩ Nguyễn Cao Tuyển yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Long Khánh - nơi đất đỏ miền Đông còn xa ngái với quê nhà Hà Tĩnh. Nơi quê hương, anh được thờ tự trang trọng; người em dâu Nguyễn Thị Minh Huệ thay gia đình hương khói. Sự tiếp nối ấy - một người em dâu lặng lẽ chăm lo khói hương cho anh - không chỉ là nghĩa tình gia đình, mà còn là biểu hiện bền bỉ của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” trong mỗi nếp nhà Việt. Mộ phần của Liệt sĩ Nguyễn Cao Tuyển yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Long Khánh (Ảnh do em dâu Nguyễn Thị Minh Huệ ung cấp)

Với Trường THPT Cẩm Bình, liệt sĩ Nguyễn Cao Tuyển mãi là biểu tượng đẹp của thế hệ học sinh đầu tiên - thế hệ đã học giữa bom đạn và sẵn sàng rời ghế nhà trường khi Tổ quốc gọi tên. Hình ảnh người học trò lớp 10 năm nào, với tiếng sáo trong trẻo và quyết tâm dứt khoát, trở thành bài học sống động về lý tưởng, trách nhiệm và lòng can đảm cho bao thế hệ hôm nay. Cuộc đời anh dừng lại ở tuổi mười chín, nhưng giá trị tinh thần mà anh để lại thì không có tuổi. Ở nơi xa xôi Đồng Nai, phần mộ anh lặng lẽ giữa hàng ngàn đồng đội. Ở quê nhà Thạch Bình, tên anh được nhắc bằng niềm tự hào xen lẫn nghẹn ngào. Và trong dòng chảy truyền thống của mái trường Cẩm Bình, liệt sĩ Nguyễn Cao Tuyển vẫn sống - như một nốt trầm sâu lắng nhưng ngân dài, nhắc nhở mỗi thế hệ học trò rằng: Có những mùa xuân của dân tộc được đánh đổi bằng tuổi xuân của những người như anh.