Ngân vang nữ du kích Hoàng Ngân
Theo như lời ông Trung, tôi được biết thêm, do nằm dọc Quốc lộ số 5 và tuyến đường sắt Hà Nội - Hải Phòng đi ngang đầu xã nên địa bàn xã hồi đó thường xuyên bị quân Pháp tuần tra lùng sục hòng xây dựng hành lang bảo vệ tuyến vận chuyển quan trọng của chúng. Nhưng ngay từ tháng 10/1946 dưới sự lãnh đạo của Huyện ủy, công tác xây dựng lực lượng vũ trang đã được khẩn trương tiến hành. Ông Trung hào hứng cho hay: “Hồi đó xã chúng tôi đã thành lập trung đội tự vệ, mỗi thôn có một tiểu đội”. Theo đó, đến tháng 3/1947, đội tự vệ thoát ly của xã chính thức được hình thành với 22 chiến sĩ và lấy chùa thôn Tuấn Dị làm cơ sở. Đội có nhiệm vụ vừa chiến đấu vừa phục vụ chiến đấu kết hợp với sản xuất lương thực.
Từ chính phong trào này mà đến cuối năm 1947, xã có một đội nữ du kích do chị Quản Thị Sành, đảng viên, Bí thư phụ nữ xã phụ trách; chị Chu Thị Đậy, người thôn Nhạc Lộc, làm đội trưởng. Đây là đội nữ du kích đầu tiên của tỉnh Hưng Yên. Những nữ du kích hồi đó đều ở tuổi mười tám đôi mươi tràn đầy sức sống. Ông Trung còn nhấn mạnh: “Người dân xã chúng tôi gọi đội nữ du kích đó là “Đội nữ du kích đường 5” anh ạ”.
Theo hướng dẫn của ông Trung, tôi về thôn Ngọc Lịch để tìm đến nhà người nữ du kích năm nào. Rất may là cụ Chu Thị Nhâm dù đã 95 tuổi nhưng cụ vẫn còn mạnh chân tay và minh mẫn. Nói chuyện du kích năm xưa, chợt cụ Chu Thị Nhâm như “sống lại” quãng thời gian sôi nổi, nhiệt tình đó.
Trận đánh đầu tiên mà các nữ du kích tham gia là trận đánh phục kích một đoàn xe địch trên đường 5 hôm trung tuần tháng 3/1948. Cụ Nhâm cười rất vui: “Ban đầu cũng hơi sờ sợ, sau khi nghe tiếng mìn của ta nổ làm lật một xe nhà binh, rồi thấy bọn lính Pháp hò nhau bỏ chạy tán loạn thì ai cũng hết sợ”. Trận đánh tiếp theo là phục kích một tốp lính Pháp đi tuần, các nữ du kích đã tóm được một tên lính Pháp rồi đưa tên này về phía sau khai thác.
Kể những câu chuyện “đánh nhau” khiến cụ Nhâm hào hứng hẳn lên. Vẻ chậm chạp tuổi già như biến mất. Tôi có cảm tưởng như đang ngồi trước mặt mình và kể chuyện cho nghe là một cô gái người thôn Tuấn Dị trẻ trung, mảnh mai. Bất chợt cụ Nhâm trầm xuống khi kể về trận đánh mà cụ không bao giờ quên. Trận này đội nữ du kích cũng bí mật ra đường 5 phối hợp với các du kích nam phục kích đoàn xe địch. Cụ Nhâm bảo: “Nữ chúng tôi có nhiệm vụ chuyển thương về phía sau thôi nhưng cũng căng thẳng lắm”. Cụ Nhâm nói thế rồi im lặng. Lát sau bà Trần Thị Lan, người con gái mà hiện cụ sống cùng mới cho biết: “Trận đánh này diễn ra vào tháng 2/1954, trận đó người chồng của cụ là chiến sĩ du kích Đỗ Văn Khoát đã hy sinh. Hai năm sau, năm 1956, cô du kích Chu Thị Nhâm mới đi bước nữa với một người du kích cũ, đó là cụ Trần Văn Lừng, người thôn Ngọc Lịch.
Được nghe câu chuyện về những nữ du kích nơi đây, tôi mới hiểu ra vì sao xã sau này xã lại mang tên người nữ Anh hùng dân tộc Trưng Trắc, năm 40 đã dấy cờ “Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng” đánh đuổi giặc Nam Hán xâm lược nước ta. Tôi còn được biết thêm: “Đội nữ du kích xã Trưng Trắc, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên, chính là “tiền thân” của Phong trào du kích Hoàng Ngân tỉnh Hưng Yên.
